چرا ستارگان بیشتری از هالیوود به سوی سینمای بینالمللی میروند؟
«هرس بوته رز» ــ یک طنز گزنده خانوادگی به کارگردانی فیلمساز مؤلف برزیلی کریم عینوز که شنبه گذشته رونمایی شد ــ از گروه بازیگری قدرتمندی برخوردار است؛ از جمله کالوم ترنر، رایلی کیئو، ال فانینگ، جیمی بل، لوکاس گیج، تریسی لتس و پاملا اندرسون. این فیلم که در اسپانیا فیلمبرداری شده، داستان خانوادهای آمریکایی را روایت میکند که در انزوایی خودخواسته در کاتالونیا زندگی میکنند تا اینکه ناچار میشوند با روابط پیچیده و بیمارگونه درونی خود روبهرو شوند.
در همین حال، برنامه روز دوشنبه با فیلم «کنار دریا»، درامی درباره اعتیاد به مواد مخدر به کارگردانی فیلمساز مجارستانی کورنل موندروتسو، ادامه مییابد. از هماکنون زمزمههای اسکار پیرامون بازیگر نقش اصلی، ایمی آدامز، به گوش میرسد. دیگر بازیگران این اثر نیز چهرههای شناختهشدهای از آمریکا، بریتانیا و سینمای انگلیسیزبان هستند: موری بارتلت، برت گلدستین، کلویی ایست، دن لوی، جنی اسلیت و رین ویلسون. هرچند موندروتسو پیشتر نیز با فضای جوایز آمریکایی بیگانه نبوده ــ فیلم سال ۲۰۲۰ او، «تکههای یک زن»، برای ونسا کربی نامزدی اسکار بهترین بازیگر زن را به همراه داشت ــ، اما «کنار دریا» به نظر میرسد پرهزینهترین و شاخصترین پروژه حرفهای او تاکنون باشد.
در بازار فیلم اروپا نیز چند پروژه داغ، کارگردانان اروپایی و ستارگان آمریکایی را کنار هم قرار دادهاند؛ از جمله کمدی «فیلی کامل» به کارگردانی کوئنتین دوپیو با بازی کریستن استوارت و وودی هارلسون، و «سیستم سرگرمی از کار افتاده است» ساخته روبن اوستلوند با بازی کیرستن دانست و کیانو ریوز که شرکت A۲۴ در مراحل اولیه حقوق آن را خریداری کرد.
این روند نشاندهنده گرایش روبهرشد ستارههای بزرگ به فاصله گرفتن از تولیدات هالیوودی و همکاری با کارگردانان بینالمللی است؛ روندی که در موفقیتهای اخیر فصل جوایز نیز دیده شد، از جمله فیلم ترسناک جسمانی «ماده» ساخته کورالی فارژا با بازی دمی مور، موزیکال جنایی «امیلیا پرز» ساخته ژاک اودیار با بازی زوئی سالدانا و سلنا گومز، و درام اروتیک ساختارشکن «دخترک» به کارگردانی هالینا رین با بازی نیکول کیدمن که در سال ۲۰۲۴ در ونیز افتتاح شد.
شارل ژیلیبر، تهیهکننده شرکت پاریسی سیجی سینما که نخستین تجربه کارگردانی کریستن استوارت با عنوان «گاهشماری آب» و همچنین «مد» ساخته آلیس وینوکور با بازی آنجلینا جولی را تولید کرده، میگوید: «بازیگران هالیوودی به دنبال جایگزینی برای بلاکباسترها و سریالها هستند.» او میافزاید: «سینمای مستقل آمریکا شتاب خود را از دست داده است. تولید آن پرهزینه است و پخشکنندگان بلندپروازی که حاضر باشند برای بازاریابی آن سرمایهگذاری کنند، روزبهروز کمیابتر میشوند.»
ژیلیبر ادامه میدهد: «در اروپا، ما معتقدیم فرهنگ باید تا حدی از منطق بازار محافظت شود، زیرا این امر آزادی بیشتری به مؤلفان میدهد و به خلق آثار منحصربهفرد میانجامد. بازیگران بزرگ به دنبال چنین تجربهای هستند.» او همچنین اضافه میکند: «بازیگران هالیوود آموختهاند که با مدیریت هوشمندانه ارزش و درآمد خود میان پروژههای تجاری، فیلمهای هنری ــ که اغلب اروپاییاند ــ و قراردادهای تبلیغاتی، مسیر حرفهای بلندمدتی برای خود بسازند.»
کریم عینوز میگوید از زمان نخستین فیلم انگلیسیزبانش در سال ۲۰۲۳ با عنوان «فایربرند» با بازی جود لا و آلیسیا ویکاندر، افزایش این گرایش بینالمللی را بهوضوح احساس کرده است. او میگوید: «آزادیای که ما میتوانیم به سینمای انگلیسیزبان بیاوریم، برای بازیگرانی که گاهی در قالبی بیش از حد صنعتی کار میکنند، جذاب است.» عینوز میافزاید: «یک دهه پیش، ما تقریباً مانند ارائهدهندگان خدمات برای سینمای آمریکا و انگلستان دعوت به همکاری میشدیم. اما اکنون آنها ما را استخدام میکنند.»
به گفته عینوز، یکی از دلایل جذابیت همکاری با کارگردانان بینالمللی برای ستارگان ردهاول، عنصر ریسکپذیری است که اغلب به تحسین منتقدان و توجه جوایز منجر میشود. او همکاری طولانیمدت، اما استون با یورگوس لانتیموس، کارگردان یونانی، را نمونهای بارز میداند. او میگوید: «ریسکپذیری چیزی است که هر بازیگری به دنبالش است. هر بازیگری میخواهد به چالش کشیده شود و از منطقه امن خود خارج شود.»
اگرچه ال فانینگ نتوانست در برلیناله همراه با «هرس بوته رز» حضور یابد، احتمالاً دلیل آن حضورش در فصل جوایز برای همکاری بینالمللی اخیرش یعنی «ارزش احساسی» ساخته یواخیم تریر است که نخستین نامزدی اسکار او را به همراه داشت.
عینوز این همکاریها را برد-برد میداند، زیرا حضور ستارگان باعث میشود مخاطبان بیشتری فیلمهای او را ببینند. او میگوید: «وقتی گفته میشود چه گروه بازیگری فوقالعادهای، ما میخواهیم تماشاگران فیلمهای ما را ببینند. اکنون زمانه منحصربهفردی است که ما به عنوان مؤلفان برای همکاری با بازیگران بینالمللی انتخاب میشویم.» این روند در حالی رخ میدهد که وضعیت سیاسی آمریکا در دوره دوم ریاستجمهوری دونالد ترامپ بیش از پیش بیثبات شده است. ستارگان بزرگی از جمله جورج کلونی و اوا لونگوریا با اشاره به نگرانیهای سیاسی و مسائل مربوط به حریم خصوصی، از آمریکا خارج شدهاند.
عینوز میگوید: «پیشتر این تصور وجود داشت که آمریکا مکانی خودبسنده و خودکفا است. اما فروپاشی این تصور یک جنبه مثبت دارد: آمریکاییها کنجکاوتر شدهاند نسبت به دیگر نقاط جهان، زبانهای دیگر و شیوههای متفاوت روایتگری.»
هرچند این روند بیشتر در حوزه درام دیده میشود، بازیگران آمریکایی به دنبال آثار سبکتر اروپایی نیز هستند. افزون بر «مثلث اندوه» برنده نخل طلای روبن اوستلوند و فیلم جدید او «سیستم سرگرمی از کار افتاده است»، کوئنتین دوپیو نیز با کمدی بورلسک «فیلی کامل» با بازی کریستن استوارت و وودی هارلسون به سراغ ستارگان بزرگ رفته است. هوگو سلینیاک، تهیهکننده این فیلم، میگوید «جذابترین بازیگران آمریکایی» به فیلمهای دوپیو جذب میشوند، زیرا آنها جسورانهتر از کمدیهای آمریکاییاند. او میگوید: «وقتی فیلمهای کوئنتین را برایشان میفرستیم، شگفتزده میشوند؛ چون کمدی آمریکایی امروز تا حدی مرده است.»
ناتانائل کارمیتس، مدیر شرکت MK۲ فیلمز که پخش «کنار دریا»، «خارج از این جهان» ساخته آلبر سرا با بازی رایلی کیئو و فیلم بعدی ژوستین تریه با عنوان «فوندا» با بازی میا گاث و اندرو اسکات را بر عهده دارد، میگوید تاریخ سینما پر است از نمونههای «کارگردانان اروپایی که به آمریکا رفتهاند و ستارگان آمریکایی که در فرانسه یا ایتالیا فیلم ساختهاند.» به گفته او، تفاوت امروز در این است که «اینبار بیشتر آمریکاییها هستند که به سوی اروپا میآیند؛ چه کارگردان، چه تهیهکننده و چه بازیگر.» او میافزاید: «ما صنعتی داریم که ذاتاً به روی دیگران گشوده است، نظامی مقرراتی که هنرمندان را از منطق صرف بازار محافظت میکند و به آنها امکان ریسکپذیری، نوآوری و روایت داستانهای آزاد و متفاوت میدهد. این همان چیزی است که بسیاری در جستوجوی آن هستند و اروپا فعلاً از آن دفاع میکند.»
تریشیا تاتل، رئیس برلیناله، نیز یادآور میشود که بسیاری از این فیلمها حاصل همکاری تهیهکنندگان متعددی از سراسر جهاناند؛ برای نمونه «کنار دریا» با حمایت الکساندر رودنیانسکی، تهیهکننده اوکراینی، و چند تهیهکننده از آمریکا و مجارستان ساخته شده است. او میگوید: «اکنون این یک صنعت بینالمللی است و این بسیار مهم است.» و میافزاید: «تماشاگران نشان دادهاند که به فیلمهای ماجراجویانهای که آنها را غافلگیر میکند و قالبها را میشکند، علاقه دارند.»
