تغییر موضع عربستان درباره حمله نظامی آمریکا/ آیا بن سلمان خواستار حمله نظامی آمریکا به ایران شد؟

روز گذشته وبگاه آکسیوس در خبری جنجالی و مهم نوشت: چهار منبع حاضر در جلسه این موضوع را به Axios گزارش دادند که وزیر دفاع عربستان، شاهزاده خالد بن سلمان، در یک جلسه خصوصی در روز جمعه در واشنگتن گفت که اگر ترامپ به تهدید‌های خود علیه ایران عمل نکند، ایران جسورتر خواهد شد.

این گزارش با تاکید بر اینکه این گفته‌ها تغییری آشکار در موضع رسمی عربستان نسبت به هشدار‌های عمومی این کشور در مورد پرهیز از تشدید تنش‌ها است و همچنین در تضاد با نگرانی عمیقی است که محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، سه هفته پیش به ترامپ ابراز کرده بود. آن هشدار یکی از دلایلی بود که ترامپ تصمیم گرفت حمله را به تأخیر بیندازد.

اکسیوس هم چنین مدعی شد: شاهزاده خالد بن سلمان در یک جلسه یک‌ساعته روز جمعه با حضور حدود ۱۵ کارشناس اندیشکده‌های خاورمیانه و نمایندگانی از پنج سازمان یهودی، موضع خود را درباره ایران، نسبت به مواضع رسمی محمد بن سلمان، با محافظه کاری کمتری بیان کرد.

به گفته منابع حاضر در جلسه، او گفت که فکر می‌کند ترامپ پس از هفته‌ها تهدید، مجبور خواهد شد اقدام نظامی انجام دهد، اما همچنین باید تلاش کند خطرات تشدید تنش‌های منطقه‌ای را کاهش دهد.
به گفته منابع حاضر، او گفت «در این مرحله، اگر این اتفاق نیفتد، فقط [تهران]را جسورتر خواهد کرد.»

دو منبع گفته‌اند که برداشت آنها این است که این سخنان برادر بن سلمان، منعکس کننده همان چیزی است که او به کاخ سفید منتقل کرده بود. با این حال، او همچنین گفته است که جلسه را در کاخ سفید بدون داشتن تصویری روشن از استراتژی یا نیت‌های دولت ترامپ در قبال ایران ترک کرده است.

اکسیوس در ادامه ادعاهایش نوشته است: به گفته مقامات آمریکایی، «فقط سه هفته پیش، سعودی‌ها عملاً از آمریکا می‌خواستند ایران را بمباران نکند و نسبت به خطر جنگ منطقه‌ای هشدار می‌دادند.»
یکی از دلایل این تغییر موضع می‌تواند این باشد که سعودی‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که ترامپ تصمیم خود را گرفته و نمی‌خواهند مخالف این اقدام دیده شوند.

این در حالی است که دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا نیز درباره اینکه به کشور‌های متحد خود در خلیج فارس از اهداف احتمالی حمله به ایران گفته است یا خیر شب گذشته به فاکس نیوز گفت: «ما نمی‌توانیم به متحدان خود در کشور‌های خلیج فارس، طرح خود را بگوییم. اگر طرح را به آنها بگویم، تقریبا به همان بدی گفتن طرح به شما خواهد بود؛ در واقع می‌تواند بدتر باشد!»

ترامپ همچنین روز شنبه در هواپیمای ایرفورس وان در پاسخ به این پرسش که وزیر دفاع عربستان طبق گزارش‌ها گفته است که اگر به ایران حمله نشود جسورتر خواهد شد، پاسخ شما چیست؟ گفت: برخی این‌طور فکر می‌کنند. برخی این‌طور فکر نمی‌کنند. او گفت می‌توانید به یک توافق مذاکره شده که سلاح‌هسته‌ای و موارد دیگر را حذف می‌کنند برسید. آنها باید این کار را بکنند. ولی نمی‌دانم این کار را خواهند کرد، اما با ما صحبت می‌کنند. به طور جدی صحبت می‌کنند.

پاسخ مبهم ترامپ درواقع نه تائید خبر اکسیوس بود نه تکذیب این خبر که نشان می‌دهد ظاهرا بحث‌هایی در این مورد با طرح سعودی مطرح بوده است که منظور خود را از برخی واضح مشخص نکرد. 

پس از انتشار این اخبار یک مقام ارشد سعودی در گفت‌و‌گو با روزنامه «الشرق الأوسط» باصراحت اعلام کرد که اخبار منتشرشده در برخی رسانه‌ها مبنی بر تغییر در مواضع عربستان در قبال تشدید تنش‌ها در منطقه، بی‌اساس است.

منبع مذکور تاکید کرد که عربستان از تلاش‌های هدفمند جهت یافتن راه حل صلح آمیز برای تمام اختلافات بین آمریکا و ایران از طریق گفت‌و‌گو و روش‌های دیپلماتیک حمایت می‌کند.

این منبع بار دیگر بر مخالفت ریاض برای استفاده از آسمان یا خاک عربستان در هرنوع اقدام نظامی علیه ایران تاکید کرد.

همچنین یک مقام عالی‌رتبه دولتی از یکی از کشور‌های شورای همکاری خلیج فارس به فاکس نیوز گفت که با وجود جلسات اخیر مقامات ارشد سعودی در واشنگتن با هدف شفاف‌سازی، «ایالات متحده اهداف یا برنامه‌های مشترکی» در مورد ایران با متحدان خلیج فارس نداشته است.

این مقام مسئول در ادامه گفت: «ما این را به عنوان یک دوست گفتیم. می‌خواهیم مطمئن شویم که آنها موضع ما و ارزیابی کلی ما را فهمیدند. ما می‌خواهیم ارزیابی ایالات متحده را با حداکثر شفافیت ممکن درک کنیم. من می‌خواهم شفافیت کامل را دریافت کنم، اما به آنجا نرسیدیم.»

این مقام مسئول در مورد تحرکات نظامی آمریکا برای حمله به ایران گفت: «این طرح چیزی غیر از استفاده از حریم هوایی عربستان سعودی است.»

این مقام مسئول افزود: «عربستان سعودی اجازه نمی‌دهد از حریم هوایی برای هدف قرار دادن اسرائیل، حوثی‌ها و ایران استفاده شود. موضع اکنون نیز همین است. عربستان سعودی اجازه نمی‌دهد از حریم هوایی در جنگی استفاده شود که عربستان سعودی در آن شرکت ندارد.»

در همین باره هشام الغنام، تحلیلگر سعودی، نوشت: هیچ تردیدی ندارم که این یک کارزار از پیش طراحی‌شده برای کشاندن عربستان به درگیری با ایران و بردن آن به میدانی است که میدانش نیست. 

موضع کنونی عربستان همان موضعی است که ۱۰ ماه پیش، در جریان تنش اسرائیل و ایران، اتخاذ کرده بود.

عادل مرزوق نیز در شبکه ایکس نوشت: بسیاری از افشاگری‌های روزنامه‌نگار باراک راوید اکسیوس خلاف واقع و اعتبار آنها مورد انتقاد گسترده قرار دارد

هدف این خبر ساختگی واضح است: آسیب زدن به روابط تهران و ریاض. به نفع چه کسی؟ این روشن است. 

سعودی‌ها هیچ منافع اقتصادی یا استراتژیکی در ضربه زدن به ایران ندارند. منطق و استراتژی این را می‌گوید، قبل از آنکه رهبرانشان آن را بیان کنند.

در همین باره کوروش احمدی دیپلمات پیشین کشورمان نیز در پاسخ به سوال خبرآنلاین درباره خبر اکسیوس گفت: «این خبر را ظاهرا اولین بار اکسیوس به نقل از ۴ مقامی که خواسته‌اند نامشان، فاش نشود، داده است و مدعی شده است که وزیر دفاع عربستان در ملاقات با وزرای خارجه و دفاع آمریکا و ویتکاف و نیز رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا چنین سخنانی را در واشنگتن و نیز در ملاقات با شماری از نمایندگان اندیشکده‌ها و سازمان‌های یهودی آمریکایی مطرح کرده است.

ادعای اکسیوس این است که وی مدعی شده که حال که ترامپ تهدید به حمله به ایران کرده، اگر چنین حمله‌ای انجام نشود، این باعث می‌شود که ایران قوی‌تر از گذشته شود. در مورد درستی و نادرستی خبر‌هایی که به این صورت نقل می‌شوند، نمی‌توان با قاطعیت نظر داد و آنها را درست یا غلط خواند. واقعیت این است که خبری که به نقل از وزیر دفاع عربستان نقل شده، سنخیت و تناسبی با مواضع رسمی عربستان ندارد. تنها با توجه به شرایط و قراین می‌توان نظراتی در مورد این قبیل خبر‌ها داد.

از جمله در مورد این خبر می‌تواند گفت که بطور کلی ایده آل عربستان سعودی مانند ایده آل برخی دیگر از قدرت‌های همسایه مثل ترکیه و امارات و ... این است که ایران کشوری قوی و توانمند نباشد و نتواند به عنوان رقیبی برای کشور‌های منطقه مطرح باشد. همزمان بعید است که آنها فروپاشی و تجزیه ایران را نیز طالب باشند، چرا که چنین تحولی در ایران می‌تواند به منبع ناامنی و بی ثباتی برای آنها تبدیل شود.»

با اینحال مقامات ارشد و تاثیر گذار عربستان تا کنون به این خبر واکنشی نداشته‌اند و حتی سفیر سعودی در واشنگنتن نیز دراینباره سکوت کرده است.

روزنامه شرق نیز در سرمقاله امروز خود نوشت: برخلاف تصور رایج در بخشی از تحلیل‌های داخلی ایران، فضای منطقه‌ای امروز لزوما فضایی بازدارنده در برابر اقدام نظامی آمریکا علیه ایران نیست. حتی می‌توان گفت در شرایط کنونی، نه‌تنها مخالفت جدی و سازمان‌یافته‌ای با چنین اقدامی در میان کشور‌های منطقه مشاهده نمی‌شود، بلکه در برخی سناریوها، این اقدام می‌تواند با حمایت سیاسی و حتی تسهیل عملیاتی نیز همراه باشد.

این واقعیت، نیازمند بازنگری جدی در برداشت‌های سنتی درباره منافع و رفتار کشور‌های عرب خلیج فارس در قبال ایران است. در ۱۴ ژانویه گذشته، اسرائیل و برخی کشور‌های عرب جنوب خلیج فارس در تعویق اقدام نظامی آمریکا علیه ایران نقش داشتند، اما این مخالفت، نه از سر مخالفت راهبردی با اصل اقدام نظامی، بلکه ناشی از عدم آمادگی این کشور‌ها برای مواجهه با پیامد‌های فوری آن، به‌ویژه واکنش احتمالی ایران بود. از این‌رو، این رفتار را نمی‌توان به‌عنوان مخالفتی پایدار و اصولی با اقدام نظامی آمریکا تلقی کرد.

واقعیت آن است که ایران نباید حساب راهبردی ویژه‌ای روی نقش بازدارنده کشور‌های منطقه برای جلوگیری از حمله نظامی آمریکا باز کند. اسرائیل به‌عنوان بازیگری که خصومت آشکار و ساختاری با ایران دارد، همواره حامی مقابله نظامی گسترده با تهران بوده و در جنگ ۱۲‌روزه نیز نقش پیشرو ایفا کرده است. اما در کنار اسرائیل، کشور‌های عرب حوزه جنوبی خلیج فارس نیز هرچند با ادبیاتی محتاطانه‌تر، در پهنای ذهن راهبردی خود بی‌میل به تغییر وضعیت سیاسی ایران و کاهش ریسک ژئوپلیتیکی منطقه در نتیجه پایان‌یافتن منازعه دائمی ایران و آمریکا نیستند.