هر ۵ دقیقه، ابتلای یک ایرانی به سرطان؛ چه کسی پاسخگوست؟
رئیس مرکز تحقیقات سرطان ایران به تازگی اعلام کرده است هر ۵ دقیقه یک ایرانی به سرطان مبتلا میشود و رشد ابتلا به سرطان در ایران بالاترین نرخ در جهان را دارد. سرطان پس از بیماریهای قلبی–عروقی، دومین علت مرگ در کشور است و سالانه حدود ۱۰۰ هزار بیمار جدید سرطانی در ایران شناسایی میشوند.
همچنین ۹۸ درصد عوامل ابتلا به سرطان به سبک زندگی و تنها ۲ درصد به ژنتیک مربوط است؛ سرطان پستان شایعترین سرطان و سرطان معده کشندهترین سرطان در ایران است.
در خصوص دلایل آمار بالای ابتلا به سرطان و مرگ و میر ناشی از آن یاشا مخدومی، نایب رئیس انجمن رادیو آنکولوژی ایران به خبرنگار ایلنا گفت: این آمار که البته دقیق نیست، تعداد بیماران سرطانی جدید در سال است. وزارت بهداشت این اطلاعات را هر سال منتشر میکند. بهطور تقریبی، حدود ۱۷۰ هزار تا ۱۸۰ هزار مورد جدید سرطان در سال تشخیص داده میشود. آمار دقیقتر را باید از وزارت بهداشت دریافت کرد. حتی اگر عدد را کمی بیشتر بگیریم و ۲۰۰ هزار در نظر بگیریم، بهطور تقریبی هر پنج دقیقه حدود ۱.۹ بیمار میشوند.
وی افزود: ما یک مفهوم داریم که تعداد بیماران به ازای جمعیت را در سال بررسی میکند. این تعداد بهعنوان نسبت به جمعیت عنوان میشود. یکی از شاخصها نیز رشد یا افزایش سرطان در سال است. بهعنوان مثال، اگر پارسال تعداد بیماران ۱۰۰ هزار نفر بوده، امسال ممکن است به عدد بالاتری برسد و درصد این افزایش، درصد رشد سرطان را نشان میدهد. روند رشد سرطان باید با توجه به آمارهای سال گذشته مشخص شود.
مخدومی اظهار کرد: ایران یکی از کشورهایی است که نسبت سرطان به کل جمعیت آن متوسط است. بهطور کلی، نسبت سرطان در ایران نسبت به ایالات متحده آمریکا کمتر است، اما از برخی کشورها بیشتر است. همچنین، نسبت افزایش رشد سرطان در ایران از متوسط آمار جهانی کمی بیشتر است. با این حال، این بهمعنای آن نیست که ایران جزو کشورهای با آمار بالای سرطان محسوب میشود.
به گفته وی، تغییرات در سبک زندگی مردم بهطور قابلتوجهی میتواند بر نرخ رشد سرطان تأثیر بگذارد. قبل از انقلاب، جمعیت عمدتاً روستایی بود، اما اکنون بیشتر جمعیت در شهرها زندگی میکنند. این تغییرات شامل عواملی مانند استرس بیشتر، آلودگی هوا و تغذیه و فعالیت بدنی است. این عوامل میتوانند به افزایش بیماریها از جمله سرطان کمک کنند. در عین حال، رابطه دقیقی بین تغییرات در سبک زندگی و ژنتیک وجود ندارد و بهسختی میتوان مرزهای مشخصی بین این دو تعیین کرد. هر دو عامل میتوانند بهطور همزمان در بروز بیماریها نقش داشته باشند و بررسی آنها نیاز به تحقیقات دقیقتری دارد.
نایب رئیس انجمن رادیو آنکولوژی ایران در ادامه خاطر نشان کرد: سرطان معمولاً یک بیماری چند عاملی است که تحت تأثیر ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی قرار دارد. برخی نکات کلیدی در این زمینه عبارتند از: ژنهای سرطانزا: در برخی افراد، ژنهایی وجود دارد که میتواند خطر بروز سرطان را افزایش دهد، اما این ژنها ممکن است هیچگاه فعال نشوند و منجر به بیماری نشوند.
به گفته مخدومی، همچنین عوامل محیطی مانند آلودگی، سیگار و مواد شیمیایی میتوانند به بروز سرطان کمک کنند. عامل پروژنیتور عواملی که به طور مستقیم موجب ایجاد تغییرات ژنتیکی میشوند و میتوانند منجر به سرطان شوند. عامل پروموتور که به تحریک و تسریع روند بروز سرطان کمک میکنند، مانند سیگار که هم بهعنوان محرک و هم بهعنوان عاملی که خطر بروز سرطان را افزایش میدهد، عمل میکند. بهطور کلی، تعامل بین عوامل ژنتیکی و محیطی نقش مهمی در بروز سرطان ایفا میکند.
این متخصص سرطان با بیان اینکه تفکیک کردن این مسأله حلکننده نیست، گفت: مسئله این است که بههرحال، تغییر در سبک زندگی و آلودگیهای محیطی ممکن است برخی از سرطانها را افزایش دهد. تغییر در سبک زندگی، برای مثال خوردن بیشتر غذاهای فستفود و آماده و… نشان داده شده است که با افزایش سرطانهای روده همراه است. آلودگی هوا، سرطانهای ریه، کلیه، مثانه و… را ایجاد میکند. دخانیات نیز به همان ترتیب در ریه، حنجره، مثانه و کلیه نقش دارد و برخی سرطانهای دیگر را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
وی در پاسخ به این سوال که دولت چقدر در عدم گسترش ابتلا به سرطان در کشور نقش دارد، گفت: اصولا وقتی کسی مسئول میشود باید آگاهی کامل به کل منابع، مصارف و کلیه مسائل داشته باشد. به هر حال سرطان هم یکی از عوامل مرگومیر است و باید به آن توجه شود.
او در ادامه گفت: هزینههای درمان سرطان بالا است و تکنولوژیهای جدیدی برای درمان آن وجود دارد. در درمان سرطان، علاوه بر جراحی و پرتو درمانی (رادیوتراپی)، موارد زیر مورد نیاز هستند: تجهیزات رادیوتراپی که این تجهیزات در کشور ناکافی و هزینهبرانگیز هستند؛ بیش از ۹۰ ٪ آنها از خارج تأمین میشود. نصب این دستگاهها زیرساختهای پیچیده و عظیمی میطلبد. قیمت داروهای شیمیدرمانی کلاسیک نسبتاً پایینتر است و پوشش بیمه بهطور متوسطی آنها را شامل میشود.
نایب رئیس انجمن رادیو آنکولوژی ایران با تاکید بر اینکه هزینههای داروهای جدید شیمیدرمانی بالا است، گفت: پوشش بیمه بهتدریج وارد میشود؛ برخی از آنها هنوز تحت پوشش بیمه نیستند. همچنین داروهای ایمونوتراپی هزینههای بسیار بالایی دارند و پوشش کافی بیمه را ندارند. در هر تومور و در هر مرحله بیماری، ترکیبی از درمانهای فوق (جراحی، پرتو درمانی، شیمیدرمانی کلاسیک یا جدید، ایمونوتراپی) مورد نیاز است؛ در نتیجه هزینه کل درمان بسیار زیاد و بار مالی بالایی برای بیمار و سیستم بهداشت و درمان بهوجود میآید.
به گفته وی، ما اغلب برای درمان سرطان به واردات از خارج کشور وابسته هستیم. واردات داروهای سرطان به کشور و تولیدشان توسط کارخانههای داروسازی داخلی انجام میشود. برخی از این داروها باید مواد اولیه از خارج آورده شوند؛ در این صورت شرکتها آن را وارد میکنند. برخی دیگر مستقیم از خارج وارد میشوند که شرکتها نمایندگی دارند. اما اینکه بهصورت قاچاق چه مقدار دارو وارد یا خارج میشود، باید سازمان غذا و دارو پاسخگو باشد. داروهایی که قاچاق وارد میشوند اجازه مصرف در ایران ندارند و تمام سیستم باید تحت کنترل باشد؛ این سیستم باید توسط شاپرک نظارت شود.
مخدومی با بیان اینکه برخی صادرات داروهای ارزان قیمت وجود دارد، تأکید کرد: در این زمینه برخی داروهای داخلی به دلیل هزینه نسبتاً پایین، به صورت رسمی یا غیررسمی به کشورهای دیگر صادر میشوند. در خصوص صادرات غیررسمی، در این حالت داروها بدون مجوزهای قانونی خارج میشوند و مسئولیت نظارتی بر عهده سازمان غذا و دارو، شاپرک، گمرک و دستگاههای انتظامی است که باید تخلف را پیگیری و منع کنند.
وی یادآور شد: در قانون اساسی جمهوری ایران، ماده ۲۲۲صریحاً بیان میکند که «حفظ سلامت عمومی» یکی از وظایف اصلی دولت است. همینطور در اصل ۴۳ آمده است که «دولت ملزم است وسیلههای لازم برای تأمین بهداشت، درمان و سلامت مردم را فراهم آورد». این متون پایهی قانونی مسئولیت دولت در زمینهی بهداشت و درمان را تأکید مینمایند.
مخدومی در پایان توضیح داد: اصل دیگری نیز در حوزه سلامت و درمان وجود دارد و وظیفه دولت است که از طریق سرانه و روشهای پوشش بیمه سلامت همگانی را تأمین کند و در این راستا بیمههای دولتی باید برای مردم فراهم شوند. حال اینکه چقدر این امر ناقص انجام میشود، به مسئله اقتصاد کل جامعه مربوط میشود. به هر حال، اقتصاد سلامت بخشی از اقتصاد کل است و تا زمانی که مشکلات اقتصاد کل حل نشود، اقتصاد سلامت ناپایدار خواهد بود و نمیتوان تقصیر را به فرد خاصی نسبت داد. مسلماً کسانی که مسئول حل مشکلات اقتصاد کل هستند، باید در این زمینه پاسخگو باشند.
