عراقچی: حتی اگر از پایگاه‌های آمریکا در منطقه علیه ما استفاده نشود، بازهم این پایگاه‌ها هدف مشروع ما هستند

«سید عباس عراقچی» وزیر امور خارجه شامگاه امروز ۱۱ اسفندماه با حضور در گفت‌وگوی تلویزیونی شبکه خبر به بررسی تازه‌ترین تحولات کشور پس از آغاز جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران پرداخت.

وزیر امور خارجه با اشاره شهادت رهبر انقلاب در این جنگ گفت: با وجود تمام اتفاقات روز‌های اخیر آرمان‌ها تقویت شده و پیشرفت کرده‌ایم، به‌گونه‌ای که اکنون، در همین لحظه‌ای که با یکدیگر گفت‌و‌گو می‌کنیم، در حالی که رهبرمان به شهادت رسیده‌اند و فرماندهان ارشد ما در کنارمان نیستند، در برابر قدرتمندترین ارتش ظاهری دنیا ایستادگی کرده‌ایم؛ ارتشی که در کنار آن، ارتش دیگری نیز قرار دارد که ادعای قدرت زیاد می‌کند و از آخرین دستاورد‌های فناوری در عرصه نظامی بهره‌مند است، دارای حجم گسترده‌ای از نیرو‌های مسلح در زمین، دریا و هواست، و همگان شاهد بوده‌اند که چه لشکرکشی به سوی ما انجام داده‌اند و با تمام توان در حال حمله هستند. با این حال، ما ایستاده‌ایم و در طول سه روزی که از آغاز جنگ گذشته است، همگان در منطقه و جهان در شگفت‌اند که چگونه جمهوری اسلامی با این شرایط در برابر چنین ارتش بزرگی ایستادگی کرده و پاسخ می‌دهد؛ آن هم پاسخ‌هایی قدرتمند.

عراقچی خاطرنشان کرد: علت این امر آن است که این نهال از ساختاری قدرتمند برخوردار شده است که با آمد و رفت افراد آسیب نمی‌بیند. البته این ضایعه برای ما سنگین است؛ قلب ما خون است و از رفتن شهدا، به‌ویژه مقام معظم رهبری که برای ما همچون پدر بودند، عمیقاً اندوهگین هستیم. واقعاً این فقدان، همانند از دست دادن پدری بزرگ برای یک خانواده است. این مسائل در جای خود محفوظ است، اما آن جمهوری اسلامی که امام راحل و سپس مقام معظم رهبری بنیان نهادند، چنان استحکام یافته و پایه‌هایش چنان در زمین ریشه دوانده و دستانش چنان به آسمان رسیده است که می‌تواند طوفان‌های سهمگینی مانند آنچه اکنون با آن در نبرد هستیم را در هم بشکند، مقاومت کند و همچون کوه استوار بایستد.

رئیس دستگاه دیپلماسی درباره رایزنی‌های دستگاه سیاست خارجی برای آگاه سازی کشور‌های منطقه، همسایگان و دیگر کشور‌های اسلامی نسبت به این تجاوز و تبعات آن و شهادت رهبر انقلاب به عنوان رهبر شیعیان؛ گفت: در رایزنی‌های دیپلماتیک، تأکید شده است که مقام معظم رهبری صرفاً یک رهبر سیاسی نبودند، بلکه رهبر بزرگ مذهبی نیز بودند که دامنه پیروان و معتقدان به ایشان بسیار فراتر از مرز‌های کشور ما گسترش یافته بود. علاقه‌مندان و پیروان مذهبی و مکتبی ایشان جمعیت گسترده‌ای را در سراسر جهان اسلام در بر می‌گیرند. در همین دو سه روز گذشته شاهد حرکت‌ها و اعتراضاتی در کشور‌های مختلف بوده‌ایم؛ به‌گونه‌ای که در یکی از کشورها، ده نفر توسط گارد کنسولگری آمریکا به شهادت رسیدند. کسانی که به ما اعتراض می‌کنند که چرا به تظاهرکنندگان شلیک شده است، در حالی که آنان مسلح بوده و به‌صورت تروریستی وارد عمل شده بودند و با آنان مقابله شد، باید پاسخ دهند که چرا هنگامی که معترضان در برابر کنسولگری آنان برای اعتراض به این اقدام ناجوانمردانه تجمع می‌کنند، گارد کنسولگری به سوی آنان شلیک می‌کند. این افراد حتی در کشور ما نبودند، اما برای اعتراض به شهادت مقام معظم رهبری جان خود را فدا کردند.

ترور رهبران کشور‌ها از منظر حقوق بین‌الملل جرمی بزرگ و کاملاً غیرقابل پذیرش است

عراقچی با اشاره به اینکه در طول سه روز گذشته، طیف گسترده‌ای از اقدامات انجام شده است؛ گفت: یکی از این اقدامات، تماس‌های مکرر من با وزرای امور خارجه، به‌ویژه در منطقه و فراتر از آن، بوده است؛ در این تماس‌ها به تبیین این ظلم بزرگ که بر مردم ایران تحمیل شده پرداخته و شرایط را توضیح داده‌ام. از جمله تأکید کرده‌ام که ترور رهبران کشور‌ها از منظر حقوق بین‌الملل جرمی بزرگ و کاملاً غیرقابل پذیرش است. حتی دبیرکل سازمان ملل متحد نیز به‌نوعی به این مسئله اشاره کرده و بسیاری دیگر نیز در پیام‌های خود به آن پرداخته‌اند، به‌ویژه با توجه به اینکه ایشان فراتر از یک رهبر سیاسی، رهبر مذهبی در سطح منطقه‌ای و حتی فرامنطقه‌ای بودند. رؤسای جمهور کشور‌های مختلف، از جمله رئیس‌جمهور نیکاراگوئه، رئیس‌جمهور روسیه و رؤسای جمهور کشور‌های منطقه و همسایه، پیام‌های تسلیت ارسال کردند که نشان‌دهنده عظمت جایگاه ایشان است.

آمریکا و اسرائیل هنوز درنیافته‌اند که چه جنایتی مرتکب شده‌اند و این اقدام چه پیامد‌هایی خواهد داشت

وی تصریح کرد: اقدامی که آمریکایی‌ها انجام دادند، فراتر از یک جنایت سیاسی، در حقیقت جنایتی مذهبی بود. شهادت رساندن رهبر یک کشور خود جرمی بزرگ است، اما ترور و شهادت رساندن رهبر مذهبی طیف گسترده‌ای از پیروان، جرمی به‌مراتب بزرگ‌تر با تبعاتی سنگین‌تر است. به‌گمان من، آنان هنوز به‌درستی درنیافته‌اند که چه جنایتی مرتکب شده‌اند و این اقدام چه پیامد‌هایی خواهد داشت؛ پیامد‌هایی که در اعتراضات سراسری پیروان مقام معظم رهبری، که از هم‌اکنون آغاز شده، آشکار خواهد شد و به نظر می‌رسد در آینده نیز شاهد حرکت‌های بیشتری باشیم.

هشدار داده بودیم که جنگ آمریکا با ما محدود به این دو کشور باقی نمی‌ماند

وزیر امور خارجه درباره رایزنی‌هایی که با همتایان منطقه‌ای انجام شده، گفت: ما از پیش، حتی در طول یک سال گذشته، بار‌ها به کشور‌های منطقه هشدار داده بودیم که اگر آمریکا وارد جنگ با ما شود، این جنگ نمی‌تواند محدود به ایران و آمریکا بماند، بلکه سراسر منطقه را در بر خواهد گرفت؛ نه از آن رو که ما قصد منطقه‌ای کردن جنگ را داشته باشیم، بلکه به این دلیل ساده که پایگاه‌ها و تأسیسات آمریکا در سراسر منطقه پراکنده است. هنگامی که آمریکا از طریق جنگنده‌ها، ناوها، موشک‌ها و سایر تجهیزات نظامی خود به ما حمله می‌کند، ما دسترسی مستقیم به خاک آن کشور نداریم، اما به پایگاه‌های آنان در منطقه دسترسی داریم و از منظر ما این پایگاه‌ها هدفی مشروع محسوب می‌شوند؛ زیرا هم از طریق آنها به ما حمله می‌شود و هم متعلق به کشوری هستند که در حال تجاوز به ماست.

به شهادت رساندن ۱۶۰ دختر بی‌گناه در یک مدرسه شوخی نیست

عراقچی افزود: برخی از دوستان منطقه‌ای اظهار می‌کنند که از پایگاه‌های موجود در خاک آنان علیه ایران استفاده نمی‌شود. حتی اگر این ادعا را صحیح فرض کنیم، این پایگاه‌ها متعلق به کشوری است که هر روز نقاط مختلف کشور ما، از جمله بیمارستان‌ها و مدارس، را هدف قرار می‌دهد. موضوع شوخی نیست که بیش از ۱۶۰ دانش‌آموز دختر بی‌گناه در یک مدرسه توسط بمب‌ها و موشک‌های آمریکایی کشته شوند. در چنین شرایطی، این استدلال که، چون پایگاهی مستقیماً مشارکت نداشته نباید هدف قرار گیرد، قابل قبول نیست. این مطالب را هر روز با وزرای امور خارجه کشور‌های منطقه در میان می‌گذارم و به‌طور مکرر توضیح می‌دهم. با برخی از آنان چندین بار گفت‌و‌گو کرده‌ام؛ گرچه در رسانه‌ها شاید تنها یک‌بار به آن اشاره شده باشد. حتی امروز نیز چندین مرتبه با یکی از وزرای منطقه گفت‌و‌گو داشتم و دلایل حملات ما به نیرو‌های آمریکایی در منطقه را به‌صورت مفصل برای آنان تشریح کردم و بار‌ها این توضیحات را تکرار کرده‌ام.

طرف ما نیرو‌های آمریکایی مستقر در پایگاه‌های واقع در خاک کشور‌های همسایه هستند

وزیر امور خارجه با بیان اینکه بار‌ها تأکید کرده‌ایم که ما هیچ خصومتی با کشور‌های همسایه خود نداریم، گفت: سیاست ما همواره سیاست حسن همسایگی بوده است؛ چه در دولت‌های گذشته و چه در یک سال اخیر، با وجود همه مشکلات ناشی از جنگ و مسائل دیگر، همسایگان ما در اولویت سیاست خارجی ما قرار داشته‌اند و برای گسترش روابط با آنان تلاش فراوانی صورت گرفته است. اما اکنون شرایط متفاوت است. ما با کشور‌های همسایه طرف نیستیم؛ طرف ما نیرو‌های آمریکایی مستقر در پایگاه‌های واقع در خاک این کشور‌ها هستند، همان نیرو‌هایی که هر روز و هر شب به اشکال مختلف علیه ما حمله می‌کنند؛ و البته رژیم صهیونیستی نیز در این میان نقش دارد. این‌که پایگاه‌های آمریکا در منطقه تخلیه شوند و نیرو‌های آنها مثلاً در هتل‌ها مستقر شوند، خود به‌تنهایی موضوعیت پیدا می‌کند. ما به هر شکل و به هر شیوه از خود و از مردم‌مان دفاع خواهیم کرد. دشمن از جهات مختلف به ما حمله می‌کند و ما نیز از جهات مختلف به او پاسخ خواهیم داد.

کشور‌های منطقه به جای ایران، آمریکا را بابت این جنگ تحت فشار قرار دهند

عراقچی تصریح کرد: از نظر ما، این جنگ یک جنگ منطقه‌ای نیست؛ جنگی است میان ایران و آمریکا که متأسفانه در منطقه گسترش یافته است. ما با کشور‌های منطقه هیچ جنگی نداریم، جز با رژیم صهیونیستی. با این حال، به دلیل پراکندگی حضور نیرو‌های آمریکایی در کشور‌های مختلف منطقه، ناچار به مقابله با آنها هستیم. این مقابله، مقابله با آمریکاست. امیدواریم کشور‌های منطقه این واقعیت را درک کنند و از اتخاذ مواضع احساسی خودداری ورزند. آنان باید شرایطی را که ما در آن قرار داریم، بفهمند و به‌جای فشار آوردن به جمهوری اسلامی به‌دلیل حمله به اهداف آمریکایی در خاک آنها، آمریکا را تحت فشار قرار دهند که چرا این جنگ ناعادلانه و غیرقانونی را بدون هیچ دلیل موجهی آغاز کرده است. 

مردم و نیرو‌های مسلح استوار ایستاده‌اند

وی با بیان اینکه آنها از مردم ایران کینه به دل دارند؛ خاطر نشان کرد: فکر می‌کردند با حمله‌ای که انجام می‌دهند، تصورشان این است که مردم نیز به صحنه بیایند، به خیابان‌ها بریزند و تحولی در داخل رخ دهد. در آن جنگ، مردم به خیابان‌ها آمدند، اما در حمایت از جمهوری اسلامی؛ و آنان در اهداف خود ناکام ماندند. پس از ۱۲ روز نیز ناچار شدند درخواست آتش‌بس بدون قید و شرط بدهند. سپس سناریوی شورش خیابانی را آزمودند و گفتند ماجرا را برعکس می‌کنیم؛ ابتدا اغتشاشی ایجاد می‌کنیم، زخمی بر جامعه وارد می‌سازیم با کشته‌هایی که ساختند، و بعد حمله نظامی را به‌عنوان مکمل به‌کار می‌گیریم. اما در آن هدف نیز شکست خوردند؛ هم عوامل تروریستی که اعزام کرده بودند در رسیدن به اهدافشان ناکام ماندند و هم اکنون که حمله کرده‌اند، گمان می‌کردند شاید مردم واکنش متفاوتی نشان دهند، اما مشاهده کردند که مردم همچنان محکم ایستاده‌اند و نیرو‌های مسلح ما نیز استوار ایستاده‌اند و پاسخ می‌دهند.

دشمنان برخلاف ظاهر پرابهتی که ساخته‌اند، در باطن آسیب‌پذیرند

رئیس دستگاه دیپلماسی ادامه داد: ادعا می‌کنند که برترین فناوری‌های نظامی را در اختیار دارند، اما اشتباهات مکرر در عملکردشان را همه شاهدند. امروز سه فروند هواپیمای اف-۱۵ آنها سقوط کرد. این‌که چه عاملی موجب سقوط آنها شد، بماند؛ ادعای خودشان جالب است که می‌گویند در اثر خطای سامانه پدافند کویت بوده است. اگر این ادعا درست باشد، سامانه پدافند کشوری در منطقه که از سوی خود آمریکایی‌ها تأمین شده و بر پایه سیستم‌های آنان است، هواپیما‌های خودشان را هدف قرار داده است؛ یعنی خودشان هیبت و اعتبار ارتش‌شان را زیر سؤال می‌برند که همزمان سه هواپیمای خود را با سامانه‌های خودی منهدم کرده‌اند. ثانیاً، اینها مدعی بودند که از کشور‌های منطقه استفاده نمی‌کنند و کشور‌های منطقه نیز اعلام کرده بودند که فضای خود و خاک خود را در اختیار آمریکا قرار نداده‌اند. پس چگونه این هواپیما‌ها در فضای کویت حضور داشتند؟ آیا در فضای ایران بودند که از کویت هدف قرار گرفتند؟ این ماجرا بسیار عجیب است و نشان می‌دهد برخلاف ظاهر پرابهتی که ساخته‌اند، در باطن آسیب‌پذیرند و قادر به دفاع کامل از خود نیستند.

موشک‌های ما پی‌درپی به اهداف خود اصابت می‌کند

عراقچی گفت: موشک‌های ما پی‌درپی به اهداف خود اصابت می‌کند؛ چه در پایگاه‌های آنها در منطقه و چه در رژیم صهیونیستی. با وجود همه لایه‌های متعدد پدافندی که برای مقابله با موشک‌های ما ایجاد کرده‌اند، در جلوگیری از آنها ناتوان مانده‌اند؛ بنابراین این هیمنه‌ای که ساخته‌اند، تماماً پوشالی نیست؛ بالاخره قدرت بزرگی هستند. اما این تصور که نیرویی هستند که هیچ‌کس نمی‌تواند در برابرشان بایستد، نادرست بودنش آشکار شده است. معلوم شد که می‌توان در برابر آنها ایستاد، می‌توان از فناوری‌ها برای تقویت توان خود بهره گرفت. مهم آن است که به خودمان باور داشته باشیم، به جوانان‌مان اعتماد کنیم، به نیرو‌های مسلح‌مان ایمان داشته باشیم و با قدرت در برابر آنها بایستیم. خداوند نیز وعده پیروزی را به کسانی داده است که استوار می‌ایستند و ان‌شاءالله این پیروزی محقق خواهد شد.

جمهوری اسلامی اهل منطق، گفت‌و‌گو و مذاکره بوده و این آمریکا بود که به میز مذاکره خیانت کرد

وی با اشاره به اینکه آمریکایی‌ها به‌طور مستمر با دیگران در تماس هستند و این موضوع را مطرح می‌کنند، گفت: من نیز توضیح داده‌ام و همه طرف‌ها اذعان دارند که این اقدام در میانه مذاکرات صورت گرفت. همین مسئله، حقانیت جمهوری اسلامی ایران را بیش از پیش اثبات می‌کند؛ اینکه جمهوری اسلامی همواره اهل منطق، گفت‌و‌گو و مذاکره بوده و این آمریکا بوده که به میز مذاکره خیانت کرده است.

ما مذاکره کردیم تا روشن شود حقانیت با ماست

وزیر امور خارجه درباره این دوره از مذاکرات هم توضیح داد: ما با علم به اینکه ممکن است آنها اهداف دیگری داشته باشند، وارد گفت‌و‌گو شدیم. کاملاً مشخص بود با چه نیتی و چه برنامه‌ای آمده‌اند. این پرسش مطرح است که پس چرا وارد مذاکره شدیم؟ برای آنکه به همه دنیا ثابت کنیم نیت آنها حمله به جمهوری اسلامی ایران و رویکردشان خصمانه بوده است و نتوانند ادعا کنند که درخواست مذاکره داده‌اند و جمهوری اسلامی آن را نپذیرفته است. ما مذاکره کردیم تا روشن شود حقانیت با ماست و اتمام حجتی با جهان و با مردم خودمان صورت گیرد.

در مذاکره فریب نخوردیم

عراقچی با تصریح این نکته که اگر ما وارد مذاکره نشده بودیم و جنگ رخ می‌داد، ممکن بود این پرسش در افکار عمومی شکل بگیرد که شاید با مذاکره می‌شد از جنگ جلوگیری کرد، توضیح داد: ما این مسیر را نیز آزمودیم تا نشان دهیم که مشکل از ناحیه ما نبوده و این آنها هستند که به‌دنبال تجاوز بوده‌اند. همان‌گونه که در گذشته نیز با همین نیت وارد شدیم و فریبکاری آنها آشکار شد. ما فریب نخوردیم؛ از ابتدا می‌دانستیم چه احتمالاتی وجود دارد. بار‌ها در جلسات مختلف و حتی در رسانه ملی گفته بودم که ممکن است همه اینها نوعی فریب باشد و بنابراین هوشیار بودیم.

نیرو‌های مسلح منتظر تصمیم من نبودند

وی تاکید کرد: نیرو‌های مسلح کار خود را انجام می‌دادند و منتظر تصمیم من نبودند؛ من مأموریت خود را داشتم و آنان نیز مأموریت خود را. دولت نیز وظایف خود را انجام داد. به همین دلیل، وقتی جنگ آغاز شد، نیرو‌های مسلح ظرف یک ساعت واکنش نشان دادند و دولت نیز آمادگی داشت نیاز‌های اساسی مردم، از جمله نان، غذا و سوخت را تأمین کند که تا امروز نیز این تأمین صورت گرفته است. همه دستگاه‌ها آماده بودند، زیرا احتمال فریبکاری بالا بود. با این حال، ما در مذاکرات شرکت کردیم تا نشان دهیم اهل خرد، منطق و گفت‌و‌گو هستیم و از مذاکره گریزان نیستیم، و در عین حال چهره واقعی آنها در دشمنی با مردم ایران آشکار شود.

برای دفاع از حقوق مردم ایران همه مسیر‌ها را آزمودیم

رئیس دستگاه دیپلماسی با بیان اینکه در جلسات متعدد شورای عالی امنیت ملی، درباره شکل، مراحل و موضوعات مذاکرات بحث و تصمیم‌گیری شد، گفت: در مسائل مهم، مسیر‌های قانونی و تصمیم‌سازی در جمهوری اسلامی طی می‌شود و این مورد نیز از همان روند پیروی کرد. ما در این مذاکرات شرکت کردیم و متضرر هم نشدیم؛ بلکه به جهان نشان دادیم که ما طرفدار مذاکره بودیم و آنها طرفدار زور و تحمیل خواسته‌های خود. از این رو، اکنون این جنگ برای ما و برای مردم‌مان مشروعیت و حقانیت بیشتری دارد. اگر مذاکره نکرده بودیم، شاید چنین اطمینانی ایجاد نمی‌شد. امروز همه مطمئن‌اند که ما کوتاهی نکردیم؛ برای دفاع از حقوق مردم ایران، برای جلوگیری از جنگ و برای حفظ صلح در منطقه همه مسیر‌ها را آزمودیم. مسیر مذاکره را امتحان کردیم و اگر مسیر جنگ تحمیل شود، در آن نیز ایستادگی خواهیم کرد.

امید چندانی به خروجی شورای امنیت نداریم

عراقچی همچنین در خصوص ادعا‌های مطرح شده از سوی کویت، هم گفت: فردا یادداشتی به دولت کویت ارائه خواهیم کرد. اگر ادعای مطرح‌شده از سوی خودشان صحت داشته باشد و این هواپیما‌ها توسط سامانه پدافند کویت سقوط کرده باشند، دولت کویت باید توضیح دهد که این هواپیما‌ها در فضای آن کشور چه می‌کرده‌اند. ما این یادداشت اعتراضی را تسلیم خواهیم کرد. در طول سه روز گذشته نیز یادداشت‌های متعددی به کشور‌های مختلف ارسال کرده‌ایم و سفرای آنها را احضار کرده‌ایم. شخصاً حداقل سه نامه به دبیرکل سازمان ملل متحد نوشتم و درخواست برگزاری جلسه اضطراری شورای امنیت را مطرح کردیم که این جلسه نیز تشکیل شد. البته امید چندانی به خروجی شورای امنیت نداریم، اما به هر حال این شورا تریبونی است برای بیان مواضع‌مان و از آن استفاده کردیم. روسیه و چین در شورای امنیت از ما حمایت کردند و پاکستان و برخی کشور‌های دیگر نیز همراهی نشان دادند.

ما نیز به‌عنوان سربازان این نظام، در کنار نیرو‌های مسلح ایستاده‌ایم

وی افزود: همچنین درخواست برگزاری جلسه اضطراری شورای حکام آژانس را مطرح کردیم و موضوع را در سازمان همکاری شانگهای نیز پیگیری نمودیم که احتمالاً بیانیه‌ای در آن چارچوب صادر خواهد شد. همکاران من تلاش گسترده‌ای را به‌کار بسته‌اند تا در فضایی که رسانه‌های غربی بر آن سیطره یافته‌اند، صدای مردم ایران را به گوش جهانیان برسانند. به‌طور مستمر با شبکه‌های خارجی مصاحبه انجام می‌شود؛ خود من نیز چندین مصاحبه داشته‌ام. سفرای ما در کشور‌های مختلف با رسانه‌های محلی گفت‌و‌گو می‌کنند و دیدار‌های متعددی را انجام می‌دهند. ما نیز به‌عنوان سربازان این نظام، در کنار نیرو‌های مسلح، به وظیفه خود عمل کرده‌ایم و همچنان انجام خواهیم داد. 

تلاش می‌کنیم بازتاب‌دهنده صدای ملت ایران باشیم

رئیس دستگاه دیپلماسی با تاکید بر اینکه ما باید در خارج از کشور، صدای مردم ایران باشیم؛ گفت: در برابر همه رسانه‌های خارجی و مقاماتی که هم‌صدا با مقامات غربی و اروپایی، پی‌درپی علیه ما موضع‌گیری می‌کنند. باید بتوانیم از مواضع کشور دفاع کنیم و به تعبیر ساده، بازتاب‌دهنده صدای ملت ایران باشیم و در حال انجام این وظیفه هستیم. در بُعد حقوقی و قانونی نیز موظفیم از حقوق مردم ایران دفاع کنیم. در تجربه پیشین به همکارانم گفتم زمانی که جنگ پایان می‌یابد، نیرو‌های مسلح مأموریت خود را به‌خوبی انجام داده و کارشان به اتمام می‌رسد، اما کار ما تازه آغاز می‌شود. ما هم در طول جنگ وظایفی بر عهده داریم و هم پس از آن.

عراقچی گفت: پس از جنگ است که باید مستندات جمع‌آوری شود، در مجامع حقوقی و بین‌المللی مطرح گردد و سازوکار پاسخگویی برای مسببان جنگ و شرکای آنها پیگیری شود. هم‌زمان، ما و نیرو‌های مسلح باید اقداماتی را دنبال کنیم که به بازدارندگی در برابر هجمات آینده یا هر حمله احتمالی دیگری منجر شود. بازدارندگی هم جنبه نظامی دارد و هم جنبه سیاسی؛ و پیگیری بازدارندگی سیاسی، وظیفه‌ای است که وزارت امور خارجه باید آن را دنبال کند و ان‌شاءالله با جدیت دنبال خواهد کرد.