چرا وزیر خارجه عراق به تهران سفر کرد؟
به اعتقاد برخی از کارشناسان سفر اخیر «فؤاد حسین»، وزیر خارجه عراق، به تهران را باید در چارچوب تحولات امنیتی و ژئوپلیتیکی عراق و منطقه غرب آسیا تحلیل کرد؛ سفری که برخلاف برخی برداشتهای سطحی، نه معطوف به مسائل داخلی ایران، بلکه ناظر بر بازآرایی حضور نظامی آمریکا در عراق و پیامدهای آن برای امنیت منطقهای بود.
تخلیه پایگاه عینالاسد پس از نزدیک به دو دهه حضور نظامی آمریکا، نقطه عطفی در روند کاهش نقش مستقیم واشنگتن در برخی مناطق عراق به شمار میرود. تحویل این پایگاه به نیروهای عراقی، از منظر بغداد و تهران، نشانهای از تقویت حاکمیت ملی عراق و گامی در مسیر استقلال امنیتی این کشور تلقی میشود. با این حال، همزمانی این اقدام با انتقال بخشی از نیروهای آمریکایی به پایگاه الحریر در اربیل، پرسشهای جدی و تازهای را ایجاد کرده است.
تمرکز نیروهای آمریکایی در شمال عراق، بهویژه در اقلیم کردستان و در نزدیکی مرزهای ایران، نشان میدهد که آمریکا بهجای خروج کامل، در حال تغییر الگوی حضور خود از «استقرار گسترده» به «تمرکز هدفمند» است. این جابهجایی را میتوان تلاشی برای حفظ اهرم فشار امنیتی و اطلاعاتی در منطقه، رصد تحولات ایران و محور مقاومت و مدیریت معادلات آینده عراق دانست.
در همین چارچوب، سفر وزیر خارجه عراق به تهران حامل پیامهای امنیتی مشخصی بود. ایران بهطور جدی نسبت به هرگونه حضور نظامی بیثباتکننده در مجاورت مرزهای خود حساس است و بر اجرای کامل توافقنامه امنیتی با عراق تأکید دارد. تحرکات اخیر گروههای مسلح مخالف ایران، از جمله پژاک و کوموله و سوءاستفاده احتمالی آنان از خلأهای امنیتی در شمال عراق، یکی از دغدغههای اصلی تهران در این گفتوگوها بوده است.
از منظر بغداد نیز این سفر تلاشی برای حفظ موازنهای دشوار میان روابط راهبردی با ایران، فشارهای آمریکا و الزامات داخلی عراق است. دولت عراق میکوشد نشان دهد که تصمیمگیر نهایی در خاک خود است و اجازه نخواهد داد خاک این کشور به بستری برای تهدید همسایگان، بهویژه ایران، تبدیل شود. در عین حال، بغداد با مدیریت تدریجی خروج یا جابهجایی نیروهای آمریکایی، در پی جلوگیری از خلأ امنیتی و تنش داخلی نیز هست.
در مجموع، سفر وزیر خارجه عراق به تهران را میتوان بخشی از روند «بازتعریف نظم امنیتی عراق» دانست؛ نظمی که در آن، کاهش نقش مستقیم آمریکا، افزایش مسئولیت دولت مرکزی عراق و تقویت همکاریهای امنیتی منطقهای، بهویژه میان تهران و بغداد، نقش محوری دارد. با این حال، تداوم حضور آمریکا در پایگاه حریر اربیل نشان میدهد که این روند هنوز کامل نشده و آینده آن به میزان پایبندی بغداد و اقلیم کردستان به تعهدات امنیتی و منطقهای خود بستگی دارد.
در همین راستا «رضا میرابیان» کارشناس مسائل غرب آسیا با اشاره به تخلیه پایگاه عینالاسد توسط آمریکاییها و انتقال بخشی از نیروهای نظامی آمریکا از این منطقه به پایگاه الحریر در اربیل گفت: اقلیم کردستان عراق و همچنین دولت بغداد باید پاسخ دهند که علت حضور نیروهای آمریکایی در این منطقه و نقش این تحولات در امنیت منطقهای چیست؟
سفر فواد حسین ارتباطی با مسائل داخلی ایران نداشت
«رضا میرابیان» در گفتوگو با ایسنا، در ارتباط با سفر اخیر «فؤاد حسین»، وزیر خارجه عراق به تهران و دیدار وی با مقامات جمهوری اسلامی ایران، خاطرنشان کرد: برخلاف برخی تحلیلها، این سفر ارتباطی با مسائل داخلی کشور ما نداشت؛ بلکه یکی از محورهای اصلی این دیدارها بررسی کامل پیامدهای خروج نیروهای آمریکایی از پایگاه عینالاسد و آینده امنیت عراق و منطقه بوده است.
او افزود که ایران و عراق در نشستهای تهران بر تقویت همکاریهای دوجانبه در همه حوزهها، از جمله امنیتی، اقتصادی و سیاسی، تأکید کردند و تأکید شد که توسعه این روابط میتواند به کاهش تنشها در منطقه کمک کند.
ایران واگذاری عینالاسد به عراق را نشانهای از تقویت حاکمیت ملی و ثبات سیاسی در این کشور میداند
میرابیان با اشاره به اینکه «آمریکاییها پس از حدود دو دهه پایگاه عینالاسد را تخلیه کرده و این پایگاه را به طور کامل به نیروهای عراقی واگذار کردهاند»، گفت: این واگذاری بهعنوان نشانهای از تقویت حاکمیت ملی و ثبات سیاسی در عراق از سوی ایران و بغداد تفسیر شده است. ایران نیز ضمن استقبال از این اقدام، آن را نشانهای از تقویت استقلال عراق دانسته است.
وی افزود: با این حال بخشی از نیروهای آمریکایی به پایگاه حریر در اربیل منتقل شدهاند و این موضوع همچنان سوالبرانگیز است. وزیر خارجه عراق باید توضیح دهد که انتقال این نیروها به منطقهای نزدیک مرزهای ایران چه معنایی دارد و چه توافقات امنیتی و سیاسی پشت این تصمیم قرار دارد، چرا که این نوع حضور میتواند پیامدهای جدی برای ثبات مرزی و امنیت منطقهای داشته باشد.
بر اساس توافق امنیتی مشترک ایران و عراق، گروههای مسلح خارجی باید از مرزهای ایران فاصله بگیرند
میرابیان تأکید کرد: ایران و عراق دارای توافقنامه امنیتی مشترک هستند و در جریان سفر وزیر خارجه عراق، مقامات ایرانی بار دیگر بر اجرای این توافقنامه تأکید کردند. بر اساس این توافق، گروههای مسلح خارجی، از جمله پژاک و کوموله، باید خلع سلاح شده و از مرزهای ایران فاصله بگیرند تا مانع ایجاد ناامنی شوند.
میرابیان همچنین اشاره کرد که طرفهای ایرانی و عراقی در این دیدار بر اهمیت امنیت منطقهای، تقویت همکاریهای اقتصادی و هماهنگی سیاسی تأکید کردند و خواستار افزایش نقش عراق در گفتوگوهای منطقهای برای کاهش تنشها شدند.
