کسب و کارها با شوک اینترنتی چه میکنند؟
روزنامه ایران نوشت: فضای کسب و کارهای آنلاین در پی قطعی اینترنت، با چالشهای جدی مواجه شد. صفحههایی که زمانی پر از هیاهوی تبلیغات و تعامل با مشتریان بود، یکباره خسارات مالی زیادی را متحمل شدند و آنها همچنان برای بالا آمدن صفحه و دسترسی به مخاطبانشان با مشکلات بسیاری روبهرو شدند.
قطعی اینترنت بینالمللی، فرآیندهای فروش و ارتباط با مشتریان را مختل کرده و ادامهدار شدن این روند نگرانیهایی را در میان فعالان این حوزه ایجاد کرده است. وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در جلسهای با مسئولان مربوطه با اذعان به مشکلات، بر لزوم استفاده از این فرصت برای متحولسازی کسبوکارها و ارتقای زیرساختهای ارتباطی تأکید کرده است.
سید ستار هاشمی با اشاره به برآورد خسارت روزانه به اقتصاد دیجیتال، اعلام کرد: «ما خسارت روزانه به هسته اقتصاد دیجیتال را حدود ۵۰۰ میلیارد تومان و به اقتصاد کلان حدود ۵ هزار میلیارد تومان برآورد میکنیم.» به گفته وزیر ارتباطات، حدود ۱۰ میلیون نفر بهطور مستقیم و غیرمستقیم در حوزه اقتصاد دیجیتال اشتغال دارند که دولت در تلاش است تا با استفاده از ظرفیتهای موجود، آسیبها را کاهش دهد و از کسبوکارها حمایت کند که از جمله این حمایتها، ارائه تسهیلات ویژه با اولویتبندی شرکتهای کوچکتر و بررسی راهکارهای پایدارسازی شبکههای ارتباطی است.
برخی از صاحبان این کسب و کارها با وجود مواجهه با چالشهای متعدد، همچنان با عزمی راسخ به فعالیت خود ادامه میدهند. احمدنیا، فعال حوزه تجارت الکترونیک و صاحب کسبوکار آنلاین فروش پوشاک، یکی از این افراد است که با وجود تجربههای تلخ و شکستهای متعدد در این حوزه، از پا ننشسته و به دنبال راههایی برای غلبه بر مشکلات است.
او سالهاست در کنار شغل اداری که دارد، به فروش آنلاین پوشاک مشغول است و شاید درآمد ثابتش به او کمک کرده در هر شرایطی در این حوزه دوام بیاورد. احمدنیا ۱۰ سال میشود که با همکاری تولیدیهای مختلف و عرضه محصولات در بسترهای مجازی مثل اینستاگرام، ایتا، واتساپ و تلگرام، تلاش میکند تا ارتباط خود را با مشتریان حفظ کند.
اما طی این چند سال این مسیر همواره برایش پر از چالش بوده است. او با اشاره به چالشهای پیشروی کسبوکارهای آنلاین در شرایط فعلی میگوید: «تا به حال چندین دفعه با شکست در این حوزه مواجه شدهام، اما با توجه به اهمیت روزافزون خرید آنلاین و ضرورت انطباق با شرایط جدید، دست از تلاش برنداشتم و بارها دست به کار شدم و فعالیتم را از سر گرفتهام. اما این بار قطعی اینترنت ما را متحمل خسارت کرد. همه کسب و کارها روی درآمد ماههای پایانی سال حساب ویژهای باز میکنند که با این اتفاق همه برنامهریزیهایمان به هم ریخت.»
این فعال حوزه تجارت الکترونیک معتقد است که هر شکست، فرصتی برای یادگیری و رشد است. احمدنیا با یادآوری تجربیات تلخ گذشته، از هک شدن پیج اینستاگراماش در حدود ۱۰ سال قبل و آغاز مجدد فعالیت از صفر، میگوید: «در طول جنگ ۱۲ روزه تابستان گذشته که با قطعی اینترنت همراه شد، تلاش کردم از طریق پیامرسانهای داخلی و ارسال پیامک مانع از افت فروش و اطلاعرسانی به مشتریان شوم، اما بازهم به طور کامل نتوانستم نیازهای مشتریان را برآورده کنم.»
او با تأکید بر اینکه رونق کسبوکار اینترنتی به اتصال پایدار و دسترسی به اینترنت وابسته است، میگوید: «با آغاز جنگ ۱۲ روزه و قطعی کامل اینترنت، حجم فروش بهشدت کم شد و حتی بعد از بازگشت شرایط به حالت عادی هم نتوانستم به سطح فروش قبلی برگردم.»
احمدنیا در مورد اهمیت تولید محتوا و تبلیغات در کسبوکارهای آنلاین توضیح میدهد: «از آنجایی که فروش اینترنتی را بهعنوان شغل دومم دنبال میکنم، نمیتوانم زمان زیادی را به تولید محتوا اختصاص بدهم. اما اگر کسی فقط از این طریق درآمد دارد، باید سرمایهگذاری کند؛ هم به فکر تبلیغات باشد و هم برای آن تولید محتوا کند. چون فعال نگه داشتن صفحه یا کانال بسیار مهم است و این موضوع هم فقط با ارتباط داشتن و تولید محتوا در هرکدام از شبکههای مجازی میسر میشود.»
او با اشاره به وضعیت نامشخص کسبوکارهای آنلاین در پی قطعیهای اخیر اینترنت، میگوید: «وضعیت اینترنت بسیار ناپایدار شده و این موضوع آینده کسبوکارهای آنلاین را در هالهای از ابهام فرو برده است. افراد زیادی را میشناسم که برای کسب و کار آنلاینشان سرمایهگذاریهای کلان کرده بودند، اما در حال حاضر آنها ناامیدند و دنبال راهی برای ورود به عرصه حضوری هستند. متأسفانه عدم ثبات شرایط و مشکلات متعدد، برنامهریزی بلندمدت را برای کسبوکارهای آنلاین بسیار سخت کرده است و ما نیازمند حمایت جدی دولت و ارائه راهکارهای عملی برای رفع موانع موجود هستیم.»
او به راهکارهایی از سوی کسب و کارهای آنلاین مثل تقویت زیرساختهای فنی اشاره میکند و میگوید: «ساخت یا بهروزرسانی وبسایت و سیستم سفارش آنلاین در پلتفرمهای داخلی قابل اعتماد یا نمایندگی فروش، برای ثبت سفارشها و ارائه تصاویر باکیفیت از تولیدات، از اهمیت ویژهای برخوردار است. چون همه این موارد بهطور مستقیم به دسترسی مشتریان و افزایش فروش حتی در شرایط غیرعادی میتواند تأثیرگذار باشد.»
او با اشاره به پتانسیل بالای کسب و کارهای آنلاین در رونق اقتصادی کشور، میگوید: «در شرایطی که همه چیز روبهراه باشد، پتانسیل درآمدی فروش آنلاین در حوزه پوشاک میتواند حداقل بین ۵۰ تا ۶۰ میلیون تومان در ماه باشد و حتی این میزان میتواند بیشتر هم باشد.»
در عین حال، او به چالشهای این حوزه هم اشاره میکند و میگوید: «بزرگترین چالش ما، قطعیهای اینترنت است که ضربه به فعالیت کسبوکارها وارد میکند.
اما بازهم تأکید میکنم به شرط دسترسی به اینترنت پایدار، حضور در کانالهای فروش متعدد و مدیریت موجودی کالا، میتوان به کسب موفقیت در این عرصه امیدوار بود.»
راهکارهای موقت و پشتیبان در شرایط حساس
در میان چالشهای متعددی که کسبوکارهای آنلاین در ایران با آن روبهرو هستند، داستانهایی از تلاش، پایداری و امیدواری بسیاری وجود دارد که مثل چراغی روشن در این فضای دشوار میدرخشند.
رفیعی، فعال دیگر حوزه تجارت الکترونیک و صاحب کسبوکار آنلاین فروش لوازم تزئینی خانه، یکی از آنهاست. او با وجود مواجهه با چالشهای متعدد، تسلیم نشده و به دنبال یافتن راهکارهایی برای غلبه بر موانع است.
رفیعی، با داشتن یک برند شناخته شده در این حوزه، تلاش میکند با ارائه محصولات باکیفیت و خدمات مشتریمدارانه، جایگاه خود را در بازار آنلاین تثبیت کند. او با استفاده از شبکههای اجتماعی، بویژه اینستاگرام، محصولات خود را به نمایش میگذارد و با مشتریان در ارتباط است.
رفیعی اذعان دارد که در ابتدای کار، به دلیل کمبود دانش فنی، با چالشهایی در زمینه سئو (SEO) و بهینهسازی محتوا مواجه شده، اما با آموزش و یادگیری بحثهای فنی، توانسته است این موانع را برطرف کند.
او همچنین بر اهمیت داشتن یک وبسایت حرفهای تأکید میکند، اما خودش به دلیل محدودیتهای مالی، هنوز موفق به راهاندازی آن نشده است. بزرگترین چالش پیشروی رفیعی، قطعیهای مکرر اینترنت است که بر فعالیت کسبوکارش تأثیرات منفی زیادی گذاشته است. او در این باره میگوید: «من تمام سفارشاتم را از طریق اینستاگرام میگیرم. هر بار با قطعی اینترنت، مخاطبان اینستاگرام من کم میشوند، چون پستها در اکسپلور نمایش داده نمیشوند یا سوابق سفارشاتم را نمیتوانم ببینم یا پیگیری کنم. همه این موارد منجر به تأخیر در ارسال سفارشها و در نهایت گلایه مشتریانم میشود.»
او بر اثرات منفی قطعی اینترنت بر دسترسی به سفارشها، ارتباط با مشتریان و پیگیری سفارشها تأکید میکند و میگوید: «هر بار نوسانات اینترنت در کشور تجربه تلخی برای ما بهجا میگذارد و آسیب زیادی به کسبوکارهای آنلاین وارد میشود. در همین روزهای اخیر سفارشهای زیادی داشتم که مشتریان برایم هزینه را واریز کرده و آدرس فرستاده بودند تا سفارشاتشان را ارسال کنم، اما یکباره با قطع اینترنت و در دسترس نبودن اینستاگرام، امکان بازگردانی آدرسها و پیگیری سفارشات برایم وجود نداشت. با وصل شدن اینترنت محدود هم خیلی از مشتریان دنبال لغو کردن سفارششان بودند.»
با وجود این چالشها، رفیعی همچنان امیدوار به آینده و معتقد است که با تلاش و پشتکار میتوان بر موانع غلبه کرد. او میگوید: «برای مقابله با قطعی اینترنت و مشکلاتی از این دست، استفاده از پیامرسانهای جایگزین، ایجاد کانال پشتیبانی مشتریان یا ساخت وبسایت خیلی میتواند کمککننده باشد.» رفیعی با اشاره به جنگ ۱۲روزه و قطعی اینترنت در آن دوره و تجربه مشابهی که برای کسبوکارش به وجود آمد، میگوید: «خیلیها با داشتن تجربه قبلی یا کلاً فعالیتشان را به پلتفرمهای داخلی منتقل کردند تا در مواقع حساس یا قطعی اینترنت به کسبوکارشان با اینترنت ملی سریعتر دسترسی داشته باشند یا این فضا را به فضاهای قبلی اضافه کردند. این پلتفرمها میتوانند بهعنوان یک راهکار موقت و پشتیبان در شرایط حساس عمل کنند، اما مشکلاتی هم دارند مثل اینکه به دلیل کمیسیون بالا و رقابت شدید، نمیتوانند جایگزین مناسبی مثل اینستاگرام باشند.»
رفیعی با تأکید بر لزوم حمایت دولت و ارائه راهکارهای عملی برای رفع موانع، به فعالان این حوزه توصیه میکند: «با وجود چالشها، نباید ناامید شد. باید به دنبال راهکارهای جایگزین بود، با مشتریان خود ارتباط مستمر داشت و به امید روزهای بهتر، تلاش کرد.»
خسارتها به کسب و کارهای آنلاین محدود نمیشود
اسماعیلی، فعال حوزه املاک آنلاین در شهر رشت هم از تأثیرات منفی قطعی اینترنت بر کسبوکار خود میگوید.
او میگوید: «با ۱۷ سال سابقه فعالیت در این حوزه، هنوز هم مخاطبانی دارم که از طریق تماسهای تلفنی و پیامها با آنها در ارتباط هستم، اما اکثر مشتریان از طریق اینستاگرام و صفحهکاریام مرا میشناسند. خیلی از آنها از روی تعداد فالوئر صفحه اعتماد میکنند و برای اولین بار با من ارتباط میگیرند، اما زمانی که دسترسی به اینترنت قطع میشود، امکان ارسال عکس و لوکیشن وجود ندارد.»
او به خسارت مالی که به دلیل عدم دسترسی به زیرساختها و قطعی اینترنت به کسب و کارش وارد شده اشاره میکند و میگوید: «برآورد خسارت برای مدتی که دسترسی به اینترنت نداشتیم، مبلغی بالای ۵۰۰ میلیون میشود. فکر میکنم همه کسب و کارها در این مدت آسیب دیدند و خسارتها فقط محدود به کسب و کارهای آنلاین نمیشود، چون همه مردم تحت فشار اقتصادی هستند. ما در ماههای پایانی سال همیشه مشتریان بیشتری داشتیم، اما امسال اصلاً قابل مقایسه با سالهای قبل نیست.»
در میان داستانهای صاحبان کسب و کارهای آنلاین، داستانهای خیلی تلخ هم وجود دارد. مثل داستان علی، جوانی که کسبوکار فروش لوازم دستسازش را به سختی از صفر ساخته بود و منتظر دیدن ثمره آن بود، اما یکباره همه آمال و آرزوهایش بر باد رفت. او که تمام سرمایه و وقت خود را روی تولید و بازاریابی محصولاتش گذاشته بود، به گفته خودش در روزهای قطعی اینترنت، سودهای هنگفتی را از دست داد. علی با بغض میگوید: «من تمام محصولاتم را به صورت آنلاین میفروختم.
هر بار با قطعی اینترنت، حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد از فروش روزانهام را از دست میدادم. اما این بار بزرگترین ضربه را خوردم. برای حضور در یک نمایشگاه آنلاین ثبتنام کرده و تمام هزینههای آمادهسازی و ارسال را پرداخت کرده بودم، اما به دلیل قطعی اینترنت، نتوانستم در نمایشگاه شرکت کنم و محصولاتم را به فروش برسانم.»
او میگوید: «باید بخش زیادی از سرمایهام را برای جبران خسارت به مشتریان و تأمین دوباره مواد اولیه خرج کنم. حالا بدهی زیادی دارم و نمیدانم چگونه این مشکلات را حل کنم. هیچ راهی برای جبران خسارتهای این قطعیها وجود ندارد.»
علی تأکید میکند که دولت و نهادهای پشتیبان باید به فکر کمک به کسبوکارهای کوچک و آسیبدیده باشند تا بتوانند دوباره سرپا شوند و به فعالیت خود ادامه دهند. اگر به این کسبوکارها کمک نشود، بسیاری از آنها مجبور به تعطیلی خواهند شد و این موضوع، ضربه به اقتصاد کشور میزند.
