اقدامات اولیه صحیح پس از سوختگی

دکتر «عبدالخالق کشاورزی» فلوشیپ جراحی سوختگی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با تأکید بر اهمیت اقدام سریع درمانی در بیماران دچار سوختگی اظهار کرد: نخستین و مهم‌ترین گام برای کاهش عوارضی مانند تغییر رنگ پوست و ایجاد اسکار، درمان مناسب زخم در اسرع وقت و پیشگیری از عفونت است.

وی افزود: پس از بهبود سوختگی‌های درجه دو سطحی، استفاده از کرم‌های ضدآفتاب، روغن‌های گیاهی، ژل آلوئه‌ورا و کرم‌های مرطوب‌کننده می‌تواند روند اپیتلیالیزاسیون کامل پوست (پوست‌سازی دوباره) را تسریع کرده و از بروز تغییرات رنگدانه‌ای جلوگیری کند.

مراقبت‌های حمایتی در سوختگی‌های عمیق

این فلوشیپ جراحی سوختگی ادامه داد: در سوختگی‌های عمیق‌تر یا مواردی که بیمار تحت پیوند پوست قرار گرفته است، استفاده از ورقه‌های سیلیکونی، لباس‌های فشاری مخصوص سوختگی، کرم‌های ضداسکار، چرب‌کننده‌های پوستی و دارو‌های ضدخارش باید در برنامه درمانی قرار گیرد تا احتمال ایجاد اسکار کاهش یابد.

برای رفع اسکار و کلوئید چه کنیم؟

دکتر کشاورزی تصریح کرد: در برخی موارد، با وجود رعایت مراقبت‌های لازم، اسکار یا کلوئید ایجاد می‌شود که در چنین شرایطی درمان‌هایی مانند تزریق کورتون داخل ضایعه یا استفاده از لیزر‌های تخصصی از جمله CO۲ و PDL با توجه به مدت زمان ایجاد اسکار، عمق و ضخامت آن و با تشخیص پزشک انجام می‌شود؛ پاسخ به درمان و عوارض احتمالی باید به طور مستمر توسط جراح یا متخصص مربوطه پایش شود.

وی همچنین به عوامل مؤثر در ایجاد اسکار اشاره کرد و گفت: انجام درمان‌های خودسرانه یا سنتی، عفونت زخم، عدم انجام پیوند پوست در سوختگی‌های عمیق، نبود مراقبت‌های حمایتی پس از بهبودی، عمق سوختگی و حتی زمینه ژنتیکی فرد می‌تواند در بروز اسکار یا کلوئید نقش داشته باشد.

نقش مؤثر ترکیبات سیلیکونی در پیشگیری از اسکار

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با اشاره به نقش مؤثر ترکیبات سیلیکونی در پیشگیری از اسکار افزود: اثر این ترکیبات در بسیاری از مطالعات علمی اثبات شده و ورقه‌های سیلیکونی و کرم‌های حاوی سیلیکون به‌طور گسترده در بازار در دسترس هستند. استفاده همزمان از ورقه سیلیکونی و لباس فشاری سوختگی می‌تواند اثر درمانی بیشتری داشته باشد و تا حدود ۲۰ ساعت در شبانه‌روز قابل استفاده است.

اهمیت محافظت از پوست در برابر نور خورشید

دکتر کشاورزی در ادامه بر اهمیت محافظت از پوست در برابر نور خورشید تأکید کرد و گفت: نور آفتاب می‌تواند موجب افزایش رنگدانه‌های پوستی و تیره شدن محل سوختگی شود، بنابراین استفاده از کرم ضدآفتاب با SPF بالاتر از ۴۰ حداقل به مدت یک سال، به همراه استفاده از کلاه و پوشاندن محل سوختگی در محیط‌های باز توصیه می‌شود. در کودکان نیز باید از ضدآفتاب‌های مخصوص اطفال استفاده کرد.

وی فیزیوتراپی را از دیگر اقدامات ضروری در روند درمان بیماران سوختگی دانست و اظهار کرد: فیزیوتراپی باید بلافاصله پس از سوختگی آغاز شود و در بیمارانی که پیوند پوست انجام داده‌اند، پس از بهبود پیوند ادامه یابد. همچنین ماساژ پوست تنها به صورت فشار نقطه‌ای توصیه می‌شود، زیرا ماساژ شدید یا خاراندن پوست می‌تواند باعث ایجاد ادم مکرر و تشدید اسکار شود.

روند ترمیم پوست چگونه است؟

این متخصص جراحی سوختگی درباره روند ترمیم پوست نیز توضیح داد: میزان بهبود ساختار پوست پس از سوختگی به عمق آسیب بستگی دارد. در سوختگی‌های درجه دو معمولاً اپیتلیالیزاسیون (پوست سازی دوباره) طی کمتر از سه هفته تکمیل می‌شود، اما آسیب‌پذیری پوست، احتمال ایجاد اسکار و تغییر رنگ ممکن است تا ماه‌ها ادامه داشته باشد و به مراقبت‌های بعدی و زمینه ژنتیکی فرد نیز مرتبط است.

وی خاطرنشان کرد: در سوختگی‌های عمیق‌تر و در موارد پیوند پوست، رعایت درمان‌های ضداسکار و استفاده از ضدآفتاب دست‌کم تا یک سال پس از سوختگی ضروری است.

دکتر کشاورزی در پایان گفت: اگر با وجود انجام تمامی مراقبت‌های 

حمایتی همچنان اسکار‌های ناتوان‌کننده یا محدودیت‌های حرکتی باقی بماند، ممکن است درمان‌های جراحی یا درمان‌های ترکیبی مانند رادیوتراپی در موارد کلوئید در برنامه درمانی بیمار قرار گیرد. همچنین انتخاب نوع لیزر و تنظیم دقیق پارامتر‌های آن، از جمله میزان انرژی، عمق و تراکم پالس‌ها، نقش مهمی در نتیجه درمان و کاهش عوارض دارد و باید توسط پزشک متخصص انجام شود.