تداوم قطع اینترنت و ایجاد رانت برای عده ای؛ با مردم لجبازی نکنید!

گرچه در سال های قبل، به خصوص اعتراضات دی ماه، مردم ایران تجربه تلخی از قطع ارتباطات و اینترنت در سراسر کشور را داشته اند اما حالا دو ماه از قطع بی سابقه اینترنت در ایران می گذرد؛ دو ماه تحمل خاموشی دیجیتال که چهل روز آن زیر بمباران جنگنده های آمریکا و اسرائیل سپری شده است. اکنون دولت به جای اینکه دسترسی به اینترنت را برقرار کند، سیاست و برنامه ای را به اجرا گذاشته که مثل پاشیدن نمک است بر زخم مردم. نامش را گذاشته‌اند "اینترنت پرو"! برخی هم به آن اینترنت طبقاتی می‌گویند؛ اما در واقعیت چیزی جز "رانت" نیست! چرا که در این سیاست هیچ عدالتی وجود ندارد. دلیل اجرای آن را هم گفته‌اند برای حل مشکلات کسب و کارها! اما کدام کسب و کدام کار، وقتی که عموم مردم از این فضا محروم هستند؟

برنامه‌ای که از سال‌ها قبل عده‌ای تندرو به دنبال تصویب و اجرای آن در کل کشور بوده‌اند، حالا برعهده دولتی است که رئیس آن شعار رفع فیلترینگ، بهبود کیفیت دسترسی به اینترنت و ... داده بود و رای‌دهندگان نیز به این امید که شاید آقای پزشکیان بتواند جلوی فیلترشکن‌فروش‌ها را بگیرد و فضای مطلوبتری برای مردم فراهم آورد، به پای صندوق رای رفته بودند. اما حالا نه تنها فیلترینگ رفع نشده، بلکه مردم را از دسترسی به حق خود محروم و البته همان اینترنت را با مبلغی گرانتر به عده و طبقه‌ای خاص می‌فروشند! جالب اینکه رئیس شورای اطلاع‌رسانی دولت نیز از مردم می‌خواهد دندان روی جگر بگذارند تا شرایط عادی شود! و سخنگوی دولت نیز گفته است که "دولت با بی‌عدالتی ارتباطی کاملاً مخالف است‌."

اگر دولت مخالف این محرومیت و بی‌عدالتی است، پس این اینترنت رانتی برای چیست؟ چه کسی مسئول اجرای آن است؟ وقتی دولت شهروندان را از اینترنت محروم و از سوی دیگر، فرزند رئیس‌جمهور و دیگر مقامات با خط سفید در فضای فیلترشده می‌چرخند و حرف می‌زند، مردم چه فکر خواهند کرد؟ آیا اصلا آنچه در ذهن مردم می‌گذرد برای مسئولان و تصمیم‌گیران کشور اهمیتی دارد؟

مردم می‌پرسند دلیل قطع اینترنت چیست؟ مسئولان می‌گویند برای امنیت مردم و جلوگیری از سوءاستفاده دشمنان و حملات سایبری به کشور است. اما شواهد در جنگ اخیر چیز دیگری را نشان می‌دهد؛ برخی بانک‌های کشور مورد حمله سایبری قرار گرفته و خدمت‌رسانی آنها مختل شده بود، ترور مسئولان و مقامات ارشد کشور نیز در سطح گسترده‌ای توسط آمریکا و اسرائیل رخ داده است!

اهمیت زیان اقتصادی قطع اینترنت به کشور نیز کمتر از خسارت حملات آمریکا و اسرائیل نیست. براساس گزارش روزنامه دنیای اقتصاد، جهانگیر آقازاده، رئیس کمیسیون اینترنت و انتقال داده‌های سازمان نصر تهران از وارد شدن خسارت روزانه قابل‌توجه به کسب‌وکارهای اقتصاد دیجیتال در پی قطعی اینترنت خبر داده و اعلام کرده است که برآوردها نشان می‌دهد روزانه بین  ۳ تا ۵ هزارمیلیارد تومان خسارت به این بخش وارد می‌شود. با ۶۰ روز قطعی اینترنت، خسارت چیزی بین ۱۸۰ تا ۳۰۰ همت می‌شود. در این شرایط همچنین آسیب‌های جنگ در کنار عدم دسترسی به شبکه جهانی، شرکت‌ها و به‌ویژه کسب‌وکارهای آنلاین را در وضعیت بحرانی قرار داده و تعدیل نیرو را برای آنها ناگزیر کرده است. آقازاده نیز با اشاره به اثرات این وضعیت بر بازار کار بیان کرده است که تعدیل نیرو در شرکت‌های فعال در حوزه اقتصاد دیجیتال به‌شدت افزایش یافته است و در بسیاری از شرکت‌ها بین یک‌ششم تا یک‌پنجم نیروی انسانی در معرض تعدیل قرار دارند. برای نمونه در یک شرکت با ۶۰۰نفر نیروی انسانی ممکن است بین ۱۰۰ تا ۱۵۰نفر با خطر از دست دادن شغل مواجه شوند.

مریم نجفی، دبیر انجمن تجارت الکترونیک تهران نیز در گفت‌و‌گو با ایلنا و در پاسخ به این سوال که «آیا اینترنت پرو می‌تواند کمک‌حال کسب‌وکار‌ها باشد؟» گفت: موضع انجمن تجارت الکترونیک در این باره کاملاً روشن و شفاف است: ما به شدت با هرگونه طبقاتی شدن اینترنت مخالفیم. اینترنت یک زیرساخت عمومی و حق شهروندی است، تعریف سطوح دسترسی متفاوت (اینترنت طبقاتی یا اینترنت پرو)، نه تنها مشکلی را حل نمی‌کند، بلکه باعث ایجاد رانت و نابرابری در فضای رقابتی می‌شود. کسب‌وکاری که دسترسی به اینترنت باکیفیت داشته باشد، اما مشتری‌اش در محدودیت و کُندی باشد، عملاً نمی‌تواند فعالیت کند؛ چرا که تجارت یک رابطه دوطرفه است. چیزی به نام «اینترنت پرو» برای کسب‌وکارها، یک راهکار اشتباه است. راهکار واقعی، بازگشت به اینترنت آزاد، باکیفیت و بدون فیلترینگ گسترده برای «همه» آحاد جامعه است. اقتصاد دیجیتال تنها در فضای رقابتی سالم و دسترسی عادلانه رشد می‌کند، نه با مجوز‌های خاص و دسترسی‌های گزینشی. اینترنت باکیفیت ریشه اقتصاد دیجیتال است.

دبیر انجمن تجارت الکترونیک تهران در پاسخ به این سوال که «قطعی اینترنت در دو ماه اخیر چه تاثیری روی تجارت الکترونیک کشور داشت؟» گفت: قطعی و اختلالات گسترده اینترنت در دو ماه اخیر و در مقاطع دیگری از سال ۱۴۰۴، روی کسب‌وکار‌ها بسیار تاثیرگذار بود. این وضعیت باعث شد که نرخ تبدیل در بسیاری از پلتفرم‌ها به شدت اُفت کند. از سوی دیگر، هزینه‌های فنی شرکت‌ها برای حفظ پایداری سرویس‌ها به شدت افزایش یافته است.

به گفته نجفی، دسترسی به اینترنت بین‌الملل برای کسب‌وکار‌ها و نیازی که به به‌روزرسانی سرویس‌ها و پایدار نگه داشتن خدمات داشتند، یکی از موارد اساسی در این مقطع بود که متاسفانه با چالش‌های زیادی همراه بود. هرچند تلاش‌های زیادی هم برای برقراری اینترنت، توسط انجمن و سایر تشکل‌ها صورت گرفت؛ اما این مشکلات، همچنان وجود دارد. ما معتقدیم که این اختلالات نه تنها ضرر مالی مستقیم دارد، بلکه «اعتماد عمومی» را که زیربنای تجارت الکترونیک است، فرسوده می‌کند. وقتی کاربر نتواند به پایداری اینترنت اطمینان کند، به الگو‌های سنتی خرید بازمی‌گردد و این یعنی عقبگردی بزرگ برای توسعه کشور. از طرف دیگر بار روانی این موضوع در جامعه نگران‌کننده است.

افت فروش ۵۰ تا ۹۵ درصدی کسب‌وکار‌های اینترنتی

دبیر انجمن تجارت الکترونیک تهران در پاسخ به این سوال که «آیا آماری از کاهش فروش کسب‌وکار‌های اینترنتی هست؟» گفت: طبق آمار‌هایی که بخشی از اعضای انجمن اعلام کرده‌اند، در دوره‌های اوج اختلال، برخی کسب‌وکار‌های متوسط و بزرگ با اُفت فروش بین ۵۰ تا ۹۵ درصدی مواجه شدند.

نجفی با بیان اینکه این رقم برای کسب‌وکار‌های کوچک و خانگی که ویترین اصلی آنها در شبکه‌های اجتماعی است، به ۱۰۰ درصد هم رسید، افزود: نکته نگران‌کننده اینجاست که حتی با رفع مقطعی اختلالات، فروش بلافاصله به حالت قبل برنمی‌گردد؛ زیرا قدرت خرید کاهش یافته و چرخه بازاریابی دیجیتال که موتور محرک فروش است، به دلیل محدودیت‌های دسترسی از کار افتاده است.

تشدید بحران مهاجرت نخبگان با قطعی اینترنت

دبیر انجمن تجارت الکترونیک تهران در پاسخ به این سوال که «چه بخش‌هایی از تجارت الکترونیک بیشترین آسیب را دیدند؟» گفت: آسیب‌هایی که وارد شده است، تلفیقی از قطعی اینترنت و جنگ است؛ اگر ملاک را آسیب فیزیکی بگذاریم، در یک آماری که بخشی از اعضای انجمن اعلام کرده‌اند، به صورت جدی آسیب‌هایی ثبت شده و در چند مورد آسیب فیزیکی به ساختمان و زیرساخت کسب و کار، صد درصد بوده؛ در کنار آن تعدیل نیروی انسانی است و شرکت‌های بزرگ برای مدیریت هزینه‌ها و بقای کسب و کار، ناچار به تعدیل نیرو‌های متخصص شدند که این خود بحران مهاجرت نخبگان را تشدید می‌کند.  در کنار این خسارات، نابودی سرمایه‌گذاری‌های چندین ساله در حوزه سئو (SEO) و توقف جریان سرمایه‌گذاری در فضای مجازی به دلیل قطعی و اختلال در اینترنت، مشکلات کسب و کار‌ها را تشدید کرده است. اگر به طور کلی بخواهم بگویم، کل اکوسیستم از تولیدکننده محتوا تا اپراتور لجستیک، در یک زنجیره واکنشی دچار ضرر شده‌اند.

به نارضایتی مردم نیافزاید

سید ستار هاشمی وزیر ارتباطات نیز اخیرا با اشاره به نتایج یک پیمایش میدانی انجام‌شده در سال گذشته گفته است: پارسال یک پیمایش میدانی در زمینه میزان تاب‌آوری مردم در حوزه‌های مختلف صورت گرفت که رتبه‌بندی هم شد. براساس این پیمایش کمترین میزان تاب‌آوری مردم آب و برق و غیره نیست بلکه کمترین میزان تاب‌آوری مربوط به قطعی اینترنت است.

شاید توصیف اینکه در این شرایط چه بر مردم گذشته و می‌گذرد را هیچ قلمی نتواند بیان کند اما آنچه مشخص است، اینکه تداوم این شرایط منجر به نتیجه مطلوبی نخواهد شد و پیامدهای خطرناکی برای کشور خواهد داشت. بنابراین بهتر است که مسئولان کشور این سیاست‌ها را بازنگری و تصمیمات و رفتاری که تاب‌آوری مردم را کاهش و نارضایتی آنها را افزایش می‌دهد کنار بگذارند.