آنچه به اشتباه «خار پاشنه» می‌نامیم

دکتر «زهرا زارع»، متخصص طب فیزیکی و توانبخشی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، با تأکید بر لزوم اصلاح باور‌های عمومی درباره این عارضه، زوایای تخصصی مدیریت درد پاشنه را تشریح کرد.

وی با تصریح اینکه در میان عامه مردم این عارضه به غلط با نام «خار پاشنه» شناخته می‌شود، اظهارکرد: از منظر تخصصی، علت اصلی درد، معمولاً التهاب و تغییر فاشیای کف پاست؛ در واقع، وجود زائده استخوانی که در تصاویر رادیولوژی مشاهده می‌شود، لزوماً با درد بیمار ارتباط مستقیم ندارد و نباید به عنوان عامل اصلی درد تلقی شود.

این عضو هیأت علمی دانشگاه، فاشیای کف پا را باندی ضخیم از بافت همبند توصیف کرد که وظیفه حیاتی حمایت از قوس طولی پا و جذب شوک‌های مکانیکی را بر عهده دارد و گفت: ضربات ریز و تکرار شونده در محل اتصال فاشیا به استخوان، منجر به واکنش‌های التهابی و در نهایت تغییرات آسیب شناختی بافت آن می‌شود.

دکتر زارع عوامل مستعدکننده این بیماری را در چهار دسته اصلی اختلالات بیومکانیک (مانند کف پای صاف یا چرخش بیش از حد پا به داخل)، مؤلفه‌های شغلی (ایستادن طولانی‌مدت بر سطوح سخت و نشستن‌های مداوم که موجب کوتاهی عضلات پشت ساق می‌شود)، اختلالات عضلانی (به ویژه کوتاهی تاندون آشیل) وشاخص توده بدنی (BMI) بالا (که استرس مکانیکی بر بافت نرم کف پا را افزایش می‌دهد) عنوان کرد.

این متخصص طب فیزیکی و توانبخشی در خصوص راهکار‌های کلیدی پیشگیری و مدیریت علمی، تشخیص این عارضه را عمدتاً مبتنی بر تاریخچه بالینی و معاینه فیزیکی دانست و گفت: بارزترین علامت، درد در اولین قدم‌های صبحگاهی یا پس از دوره‌های استراحت طولانی است که با فعالیت ملایم کاهش می‌یابد.

به گفته دکتر زارع استفاده از کفش‌های تخت (بدون قوس) یا پاشنه‌های بسیار بلند، ریسک آسیب را به شدت افزایش می‌دهد، انجام تمرینات کششی و گرم کردن اصولی پیش از شروع فعالیت‌های ورزشی یا شیفت‌های کاری پرتحرک الزامی است و همچنین حفظ تناسب اندام، موثرترین راه برای کاهش بار مکانیکی دائمی بر سیستم اسکلتی پاست.

وی همچنین بر اهمیت تمرینات عملکردی تأکید کرد و افزود: تمرینات کششی ساق و کف‌پا باید اصولی و مداوم انجام شوند؛ هر حرکت ۳۰ ثانیه نگه داشته و ۳ تا ۵ مرتبه تکرار شود. همچنین تقویت عضلات داخلی پا (مانند جمع کردن حوله با انگشتان) به عنوان ضربه‌گیر، بار را از روی بافت حساس فاشیا برمی‌دارد.

دکتر زارع در پایان با خاطرنشان کرد: درمان موفقیت‌آمیز نیازمند یک رویکرد چندجانبه است، تمامی مداخلات تخصصی از جمله آنالیز گیت (نحوه راه رفتن) و تجویز کفی‌های ارتوپدیک اختصاصی، تمرین‌درمانی، تزریقات تخصصی و روش‌های نوین مانند شاک‌ویو و لیزر پرتوان، تحت نظر متخصص انجام می‌شود و لازم است بیماران بدانند که جراحی آخرین راهکار محسوب می‌شود و بیش از ۹۵ درصد بیماران با روش‌های غیرتهاجمی و اصلاح بیومکانیک به بهبودی کامل دست می‌یابند.