پنج دستاورد کلیدی مذاکرات اخیر ایران و آمریکا به روایت موسویان

استاد دانشگاه پرینستون در این گفت‌و‌گو با اشاره به بی‌اعتمادی ایران پس از تجربه برجام، معتقد است دولت آمریکا به این نتیجه رسیده که سیاست فشار و تقابل نتیجه‌بخش نبوده و اکنون زمینه برای دیپلماسی جدی فراهم شده است. به گفته وی، هر توافق هسته‌ای پایدار باید علاوه بر تضمین عدم ساخت سلاح هسته‌ای از سوی ایران و پذیرش حقوق هسته‌ای تهران، به مسائل کلان امنیتی منطقه از جمله روابط ایران با کشور‌های عربی خلیج فارس و کاهش تنش‌های ایران و اسرائیل نیز بپردازد.

مذاکرات مستقیم در عالی‌ترین سطح، مهم‌ترین دستاورد گفت‌و‌گو‌ها است

کلیدی‌ترین دستاورد مذاکرات اخیر ایران و آمریکا چیست؟

معتقدم مهمترین بخش توافق پنج موضوع است: اول توقف مخاصمات مسلحانه؛ دوم احترام به حاکمیت ملی؛ سوم عدم مداخله در امور داخلی یکدیگر؛ چهارم. انجام مذاکرات مستقیم درعالی‌ترین سطح پس از انقلاب و پنجم مذاکرات درباره مسائل هسته‌ای و امنیت منطقه‌ای است که برای اولین بار بعد از انقلاب صورت می‌گیرد.

در مذاکرات اخیر در ژنو هم مهمترین نیز بخش توافقات: بازگشایی تنگه هرمز، رفع محاصره دریایی ایران، تعلیق موقت تحریم‌های نفت و پترو شیمی، آزادسازی بخشی از اموال ایران و آغاز همکاری‌های جدید ایران با آژانس بین المللی انرژی اتمی است.

آیا شما معتقدید که یک فرصت واقعی برای تحول در روابط ایران وآمریکا بوجود آمده است؟

معتقدم مذاکرات جاری یک فرصت طلایی برای ختم چند دهه تخاصم آمریکا و ایران است، چون در طول ۴۷ سال گذشته، آمریکا همه سناریو‌های تحریم و فشار و جنگ علیه ایران را تجربه کرده و موفق نشده است. آمریکا و اسرائیل تصور می‌کردند که با حملات اخیر، ایران سقوط خواهد کرد، نظام فعلی تغییر خواهد کرد، بر منابع نفت ایران همچون ونزوئلا مسلط خواهند شد و حتی ممکن است بتوان ایران را تجزیه کرد. هیچکدام از این موارد رخ نداد؛ لذا از این جهت یک فرصت واقعی برای دو طرف بوجود آمده که نه تنها در مورد هسته‌ای بلکه در مورد اختلاف‌های کلان مذاکره مستقیم داشته باشند و به راه حل مرضی الطرفین دست یابند.

پذیرش حقوق هسته‌ای ایران و تضمین عدم ساخت بمب، محور هر توافق پایدار است

با توجه به تجربه برجام، میزان بی اعتمادی ایران چقدر افزایش یافته است.

واقعیت این است که همه طرف‌های درگیر در جنگ خسارت‌های عظیمی دیده‌اند و لذا علاقه‌ای به ادامه جنگ ندارند. مردم ایران هم خواستار جنگ نیستند. منتهی اعتماد هم ندارند که حتی در صورت توافق، آمریکا به تعهدات خود پایبند باشد. چون برجام بین ایران با آمریکا و همه قدرت‌های جهانی و شورای امنیت سازمان ملل مورد توافق قرارگرفت، ایران به تعهداتش عمل کرد و آمریکا از آن خارج شد. منتهی معتقدم پرزیدنت ترامپ به این نتیجه رسیده که سیاست‌های گذشته به جایی نرسیده و نخواهد رسید، لذا فرصت برای دیپلماسی جدی است.

اگر شما مذاکره کننده بودید مهممترین موضوع مورد توافق را چه می‌دانستید؟

بدیهی است که در موضوع هسته‌ای باید توافقی بر اساس تعهد ایران به عدم ساخت بمب و تعهد آمریکا به پذیرش حقوق قانونی ایران شامل غنی‌سازی طبق معاهده ان. پی. تی صورت گیرد، اما توافق هسته‌ای بدون توافق در موضوعات کلان امنیت منطقه پایدار نخواهد ماند. حتی اگر در مورد هسته‌ای هم توافق کنند، دو موضوع مهم منطقه‌ای: ۱- صلح پایدار بین ایران و کشور‌های عرب متحد آمریکا در خلیج فارس ۲- ختم تهدید‌های نظامی-امنیتی-موجودیتی بین اسرائیل و ایران است. اگر در این دو مورد چاره اندیشی نشود، توافق احتمالی هسته‌ای هم پایدار نخواهد ماند.