نگین اقتصاد آبی ایران کجاست؟

سواحل مکران و پهنه آبی دریای عمان، سال‌هاست به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مزیت‌های راهبردی ایران برای توسعه اقتصاد دریامحور شناخته می‌شوند؛ ظرفیتی که می‌تواند علاوه بر افزایش تولید و اشتغال، نقش تعیین‌کننده‌ای در توسعه صادرات غیرنفتی، ارزآوری و تقویت امنیت غذایی کشور ایفا کند. در این میان، سیستان و بلوچستان به واسطه برخورداری از طولانی‌ترین نوار ساحلی جنوب شرق کشور، جایگاهی ممتاز در تحقق این راهبرد ملی دارد.

در سال‌های اخیر، سیاست‌های توسعه‌ای کشور بیش از گذشته بر بهره‌گیری از ظرفیت‌های دریاپایه متمرکز شده است؛ زیرا تجربه کشور‌های موفق جهان نشان می‌دهد اقتصاد‌های مبتنی بر دریا، یکی از مهم‌ترین موتور‌های رشد اقتصادی، ایجاد اشتغال پایدار و افزایش درآمد‌های ارزی به شمار می‌روند. سواحل مکران نیز از معدود مناطق ایران است که ظرفیت تبدیل شدن به یکی از قطب‌های بزرگ اقتصاد دریایی را در اختیار دارد.

صنعت شیلات در سیستان و بلوچستان، تنها به صید سنتی محدود نمی‌شود؛ بلکه امروز زنجیره‌ای گسترده از فعالیت‌های اقتصادی شامل آبزی‌پروری، پرورش میگو، تولید ماهیان دریایی در قفس، صنایع فرآوری، بسته‌بندی، سردخانه‌ها، حمل‌ونقل تخصصی و صادرات را در بر گرفته است؛ زنجیره‌ای که هر حلقه آن می‌تواند سهم قابل توجهی در رونق اقتصادی استان داشته باشد.

وجود بندر اقیانوسی چابهار، دسترسی مستقیم به آب‌های آزاد، اقلیم مناسب برای تولید در تمام طول سال، نزدیکی به بازار‌های منطقه‌ای و بین‌المللی و همچنین برخورداری از آب‌های نسبتاً پاک و سواحل بکر، مجموعه‌ای از مزیت‌هایی را فراهم کرده که کمتر نقطه‌ای از کشور به‌صورت همزمان از آن بهره‌مند است.

در کنار این ظرفیت‌های طبیعی، حضور هزاران صیاد، فعالان بخش خصوصی و سرمایه‌گذاران حوزه شیلات، زمینه را برای توسعه هرچه بیشتر این صنعت فراهم کرده است. کارشناسان معتقدند در صورت تکمیل زیرساخت‌ها و استمرار حمایت‌های هدفمند، شیلات می‌تواند به یکی از پیشران‌های اصلی توسعه جنوب شرق کشور تبدیل شود.

از سوی دیگر، توسعه آبزی‌پروری علاوه بر افزایش تولید، نقش مهمی در کاهش فشار بر ذخایر طبیعی آبزیان و حرکت به سمت بهره‌برداری پایدار از منابع دریایی دارد؛ موضوعی که امروزه در سیاست‌های جهانی حفاظت از محیط‌زیست و توسعه پایدار نیز مورد توجه ویژه قرار گرفته است.

در چنین شرایطی، مسئولان شیلات سیستان و بلوچستان از ظرفیت‌های کم‌نظیر این استان برای تبدیل شدن به یکی از قطب‌های اصلی تولید، فرآوری و صادرات آبزیان کشور سخن می‌گویند؛ ظرفیتی که در صورت برنامه‌ریزی منسجم، می‌تواند جایگاه استان را در اقتصاد دریامحور ایران بیش از گذشته ارتقا دهد.

چابهار پیشران توسعه شیلات و اقتصاد دریامحور ایران

بهزاد امیری در گفت‌و‌گو با خبرنگار تسنیم در چابهار با اشاره به ظرفیت‌های گسترده شیلاتی سیستان و بلوچستان، گفت: توسعه آبزی‌پروری، افزایش تولید میگو و سهم بیش از ۷۰ درصدی استان در تامین ماهیان تن کشور، چابهار را به یکی از مهم‌ترین کانون‌های تحقق اقتصاد دریامحور در کشور تبدیل کرده است.

سرپرست اداره‌کل شیلات استان سیستان و بلوچستان اظهار داشت: قرار گرفتن چابهار در سواحل دریای عمان، دسترسی مستقیم به آب‌های آزاد، شرایط اقلیمی مناسب و امکان تولید در تمام طول سال، ظرفیت ویژه‌ای برای توسعه فعالیت‌های شیلاتی و آبزی‌پروری در این منطقه ایجاد کرده است.

وی افزود: این مزیت‌ها زمینه را برای افزایش تولید، جذب سرمایه‌گذاری و توسعه فعالیت‌های اقتصادی مرتبط با دریا فراهم کرده و می‌تواند نقش مؤثری در رونق اقتصادی جنوب شرق کشور ایفا کند.

توسعه آبزی‌پروری موتور محرک اشتغال و صادرات

امیری با اشاره به آثار اقتصادی توسعه این صنعت گفت: گسترش مزارع پرورش آبزیان، علاوه بر ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار برای جوامع محلی، موجب رونق صنایع وابسته از جمله فرآوری، بسته‌بندی، سردخانه‌ها و حمل‌ونقل تخصصی شده است.

وی ادامه داد: وجود بندر اقیانوسی چابهار نیز امکان صادرات مستقیم محصولات شیلاتی به بازار‌های بین‌المللی را فراهم کرده و ظرفیت ارزشمندی برای افزایش ارزآوری کشور به شمار می‌رود.

سرپرست اداره‌کل شیلات سیستان و بلوچستان تأکید کرد: توسعه آبزی‌پروری علاوه بر افزایش تولید، می‌تواند با کاهش فشار بر صید سنتی، نقش مهمی در حفاظت از ذخایر آبزی و بهره‌برداری پایدار از منابع دریایی داشته باشد.

ظرفیت‌های کم‌نظیر شیلات در سواحل مکران

امیری با بیان اینکه سیستان و بلوچستان با برخورداری از ۳۲۰ کیلومتر نوار ساحلی، از مهم‌ترین مناطق شیلاتی کشور محسوب می‌شود، اظهار کرد: هم‌اکنون هشت بندر صیادی، سه مرکز تخلیه صید و چهار موج‌شکن شیلاتی در سواحل استان فعال هستند و بیش از ۳۳ هزار صیاد در قالب ۴۲ شرکت تعاونی و یک اتحادیه، با استفاده از بیش از هزار و ۱۵۰ فروند لنج و دو هزار و ۶۰۰ قایق به فعالیت مشغول‌اند.

وی افزود: وجود شش شهرک و ناحیه صنعتی شیلاتی و همچنین واحد‌های فرآوری شامل کارخانه‌های کنسروسازی، بسته‌بندی، تولید پودر ماهی و سردخانه‌های تخصصی، زنجیره تولید آبزیان در استان را تکمیل کرده و زمینه افزایش ارزش افزوده محصولات را فراهم آورده است.

ظرفیت ۳۲ هزار هکتاری برای توسعه آبزی‌پروری

سرپرست اداره‌کل شیلات سیستان و بلوچستان با اشاره به ظرفیت‌های طبیعی استان گفت: حدود ۳۲ هزار هکتار از اراضی ساحلی استان استعداد توسعه آبزی‌پروری را دارند و عواملی مانند نزدیکی به خط استوا، امکان دو دوره پرورش میگو در سال، سواحل بکر و آب‌های عاری از آلودگی، این منطقه را به یکی از مستعدترین نقاط کشور برای سرمایه‌گذاری در این صنعت تبدیل کرده است.

وی ادامه داد: چهار مرکز تکثیر میگو و مجتمع‌های بزرگ پرورش در گواتر، گوردیم و رودیک نیز نقش مهمی در توسعه این بخش ایفا می‌کنند.

امیری همچنین ظرفیت تولید ۴۵ هزار تن ماهیان دریایی در قفس در شش پهنه شناسایی‌شده ساحلی را از دیگر مزیت‌های استان برشمرد و افزود: شرایط مناسب اقیانوسی، عمق مطلوب آب و نبود آلودگی‌های صنعتی، بستر مناسبی برای توسعه این صنعت نوین فراهم کرده است.

وی در پایان با تاکید بر ضرورت توسعه زیرساخت‌های شیلاتی و حمایت از سرمایه‌گذاران خاطرنشان کرد: تداوم سرمایه‌گذاری در این بخش می‌تواند سهم سیستان و بلوچستان را در تولید ملی، اشتغال، صادرات و تحقق سیاست‌های اقتصاد دریامحور بیش از پیش افزایش دهد.

آبزی‌پروری مزیت راهبردی سیستان و بلوچستان

آنچه امروز در سواحل مکران و به‌ویژه قلب تپنده آن یعنی شهرستان چابهار در حال شکل‌گیری است، تنها توسعه یک صنعت نیست؛ بلکه ترسیم افقی تازه برای آینده اقتصادی سیستان و بلوچستان به شمار می‌رود. صنعتی که می‌تواند همزمان اشتغال، تولید، صادرات و امنیت غذایی را تقویت کند.

وجود زیرساخت‌های بندری، ظرفیت‌های طبیعی، نیروی انسانی بومی و امکان تولید در تمام فصول سال، فرصت کم‌نظیری در اختیار استان قرار داده است؛ فرصتی که بهره‌برداری صحیح از آن نیازمند سرمایه‌گذاری مستمر، توسعه زیرساخت‌ها و حمایت از فعالان این حوزه خواهد بود.

توسعه زنجیره ارزش آبزیان، از مزارع پرورش و صید گرفته تا صنایع فرآوری و صادرات، می‌تواند سهم قابل توجهی در افزایش درآمد خانوار‌های ساحل‌نشین، رونق کسب‌وکار‌های محلی و ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار برای جوانان استان داشته باشد. در کنار این دستاوردها، توسعه آبزی‌پروری و بهره‌برداری علمی از منابع دریایی، ضمن کاهش فشار بر ذخایر طبیعی، زمینه حفاظت بهتر از اکوسیستم‌های دریایی را نیز فراهم می‌کند؛ موضوعی که برای تداوم بهره‌برداری اقتصادی از دریا، ضرورتی انکارناپذیر است.

با تکیه بر این ظرفیت‌های کم‌نظیر و استمرار حمایت‌های زیرساختی، چابهار و سواحل مکران می‌توانند در سال‌های آینده به یکی از مهم‌ترین قطب‌های شیلات، آبزی‌پروری و صادرات محصولات دریایی کشور تبدیل شوند و نقش پررنگ‌تری در تحقق راهبرد توسعه اقتصاد دریامحور و شکوفایی اقتصادی سیستان و بلوچستان ایفا کنند.