گردن کلفت زنگ خطر ابتلا به این بیماری‌هاست

پژوهشگران در آمریکا و ژاپن تأکید می‌کنند که اندازه دور گردن، به‌ویژه وقتی از آستانه‌های مشخصی بالاتر برود، می‌تواند به‌عنوان یک ابزار غربالگری سریع و کم‌هزینه برای شناسایی افراد در معرض خطر به کار رود. پژوهشگران ایرانی در سال‌های اخیر با انجام مطالعات گسترده، تأیید کرده‌اند که دور گردن یکی از دقیق‌ترین و ساده‌ترین ابزار‌های غربالگری برای تشخیص ریسک‌های سلامتی در جامعه ایران است.

اندازه دور گردن یکی از شاخص‌های کمتر شناخته‌شده، اما مهم در پزشکی است. برخلاف تصور عمومی که بیشتر روی وزن یا شاخص توده بدنی (BMI) تمرکز می‌کند، دور گردن نشان می‌دهد چربی در کدام بخش از بدن تجمع پیدا کرده است. این چربی، به‌ویژه اگر در ناحیه بالای بدن و گردن جمع شود، با افزایش آزادسازی اسید‌های چرب در خون، اختلال در تنظیم قند خون، افزایش فشار خون و بالا رفتن خطر مشکلات قلبی و متابولیک مرتبط است.

پژوهش‌ها نشان داده‌اند که دور گردن بالا می‌تواند با سه گروه مهم از بیماری‌ها ارتباط داشته باشد:

بیماری‌های قلبی‌عروقی

دیابت نوع ۲ و مقاومت به انسولین

آپنه انسدادی خواب

معیار «گردن کلفت» چیست؟

براساس داده‌هایی که در منابع بالینی و مطالعات غربی تکرار شده‌اند: مردان با دور گردن بیش از ۴۳ سانتی‌متر و زنان با دور گردن بیش از ۳۵ تا ۴۰ سانتی‌متر در گروه پرخطر قرار می‌گیرند. هر یک سانتی‌متر افزایش بالاتر از این محدوده‌ها می‌تواند احتمال بروز اختلالات متابولیک و تنفسی را بیشتر کند.

البته دقت کنید این اعداد در جمعیت‌های مختلف یکسان نیستند مثلا در آسیای شرقی، به‌ویژه ژاپن، آستانه‌های هشدار معمولاً پایین‌تر گزارش شده‌اند.

برای مردان ایرانی اگر دور گردن بیش از ۴۰.۲۵ سانتی‌متر باشد، ریسک ابتلا به سندرم متابولیک (ترکیبی از فشار خون، چربی خون و قند بالا) به‌شدت افزایش می‌یابد.

برای زنان ایرانی اگر دور گردن بیش از ۳۵.۷۵ سانتی‌متر باشد، این فرد در معرض خطرات مشابه قرار دارد.

ارتباط دور گردن با آپنه خواب

یکی از مهم‌ترین کاربرد‌های بالینی اندازه دور گردن، پیش‌بینی آپنه انسدادی خواب است. در این بیماری، تجمع بافت چربی در ناحیه گردن می‌تواند فضای راه هوایی فوقانی را محدود کند و باعث قطع و وصل شدن تنفس در خواب شود.

در مطالعات و راهنما‌های غربی، این آستانه‌ها اغلب به‌عنوان هشدار اولیه مطرح می‌شوند:

بیش از ۴۳ سانتی‌متر در مردان

بیش از ۴۰ سانتی‌متر در زنان

در ژاپن و دیگر کشور‌های آسیای شرقی، چون ساختار صورت و فک و همچنین الگوی توزیع چربی متفاوت است، افراد ممکن است با دور گردن کمتر و BMI پایین‌تر هم دچار آپنه خواب شوند. به همین دلیل، پژوهشگران ژاپنی معمولاً به آستانه‌های پایین‌تری توجه می‌کنند و دور گردن را در کنار علائمی مثل خروپف، خواب‌آلودگی روزانه و چاقی مرکزی بررسی می‌کنند.

ارتباط با دیابت و بیماری قلبی
دور گردن بالا فقط مسئله‌ای ظاهری نیست. این شاخص با چربی احشایی و چربی فوقانی بدن مرتبط است؛ یعنی همان نوع چربی‌ای که از نظر متابولیک فعال‌تر و خطرناک‌تر است.

مطالعات نشان می‌دهند که افزایش دور گردن می‌تواند با مقاومت به انسولین، قند خون بالاتر، تری‌گلیسیرید بالا، HDL پایین و فشار خون بالا همراه باشد.

به همین دلیل، در بسیاری از پژوهش‌ها از دور گردن به‌عنوان یک شاخص ساده برای شناسایی افراد در معرض سندروم متابولیک استفاده شده است.

در پژوهش‌های آمریکا، دور گردن هنوز جایگزین رسمی دور کمر یا BMI نشده، اما در سال‌های اخیر توجه زیادی به آن شده است. علتش ساده است:

اندازه‌گیری آن سریع، ارزان، غیرتهاجمی و قابل استفاده در مطب، اورژانس، و حتی غربالگری‌های عمومی است.

چه کسانی باید بیشتر جدی بگیرند؟

اگر دور گردن شما در محدوده بالاست، یا این ویژگی همراه با علائم زیر باشد، بهتر است بررسی پزشکی انجام شود:

- خروپف بلند

- وقفه تنفسی در خواب

- خواب‌آلودگی روزانه

- اضافه‌وزن شکمی

- فشار خون بالا

- قند خون مرزی یا بالا

- سابقه خانوادگی دیابت یا بیماری قلبی

دور گردن بالا یک زنگ خطر ساده، اما جدی است. این شاخص می‌تواند از توزیع ناسالم چربی در بدن، خطر آپنه خواب، دیابت نوع ۲ و بیماری‌های قلبی‌عروقی خبر بدهد. در آمریکا و ژاپن، پژوهش‌ها نشان می‌دهند که دور گردن می‌تواند به‌عنوان یک ابزار غربالگری سریع و کاربردی، به‌ویژه در افرادی که BMI (شاخص توده بدنی) نرمال دارند، اما از نظر متابولیک در خطرند، بسیار مفید باشد.

اگر مرد هستید و دور گردن شما از ۴۰ سانتی‌متر فراتر رفته، یا اگر زن هستید و دور گردن شما از ۳۵ سانتی‌متر بیشتر است، بهتر است در اولین فرصت وضعیت چربی خون، قند و فشار خون خود را بررسی کنید.

برگرفته از:

۱. The Lancet Diabetes & Endocrinology

۲. Scientific Reports / Nature

۳. NIH / PMC

۴. Endocrine Society

۵. مطالعه یزد (۲۰۲۳): مقاله منتشر شده در PubMed