توافق جدید نفتی عراق و ترکیه برای دور زدن تنگه هرمز

اردوغان در یک کنفرانس خبری مشترک با علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق، در روز سه‌شنبه در آنکارا گفت که شرکت دولتی نفت ترکیه (TPOA) بر اساس یک قرارداد جداگانه انتقال سهام، ۱۵ درصد از سهام شرکت انرژی کرکوک وابسته به BP را تصاحب خواهد کرد.

الزیدی برای گفت‌و‌گو درباره امنیت دوجانبه، تجارت، حمل‌ونقل و مدیریت آب و همچنین یک قرارداد جدید انرژی به ترکیه سفر کرده بود.

این دیدار درست زمانی انجام شد که توافق‌نامه نفت خام عراق و ترکیه — که در سال ۱۹۷۵ خط لوله نفت کرکوک-جیهان را برای انتقال نفت خام عراق به پایانه جیهان ترکیه در مدیترانه عملیاتی کرده بود — در ۲۷ ژوئیه منقضی شد.
ترکیه به جای تمدید این توافق‌نامه اعلام کرد که به دنبال یک چارچوب جدید همکاری انرژی با عراق است.

اردوغان تأیید کرد که الزیدی پیشنهاد تامین ۱ میلیون بشکه در روز را به ترکیه داده است. او گفت: «بله، درست است. هنگامی که ۱ میلیون بشکه نفت از همسایه‌مان عراق منتقل کنیم، نیاز‌های ما را برآورده خواهد کرد.»

«تنوع‌بخشی به منابع»

محمد چلیک، هماهنگ‌کننده تحریریه روزنامه دیلی صباح، به شبکه الجزیره گفت: «اهمیت این توافق فراتر از روابط صرفاً انرژی است.»

او گفت: «ترکیه همان‌طور که همیشه انجام داده، در حال تنوع‌بخشی به منابع انرژی خود است. اما در رابطه با عراق، دو بعد دیگر نیز وجود دارد: امنیت و پروژه مسیر توسعه.»

وی با بیان اینکه «این موضوع از نظر ترکیه جایگزینی برای توافقات موجود نیست، بلکه تنوع‌بخشی به منابع است»، افزود: «وضعیت در هرمز، پیشنهادات ترکیه در مورد مسیر‌های جایگزین انرژی و تجاری را جذاب‌تر کرده است.»

آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ماه فوریه و بسته شدن تنگه هرمز، اهمیت آنکارا را برای بغداد افزایش داد؛ موضوعی که مقامات عراقی را فشار آورد تا پس از سال‌ها تعلیق، صادرات نفت از طریق خط لوله عراق-ترکیه را از سر بگیرند.

چلیک گفت: «ارتباط سه سطحی بین ترکیه و عراق؛ یعنی امنیت و دفاع، انرژی و حمل‌ونقل، در حالی که وابستگی متقابل را افزایش می‌دهد، با پیچیده‌تر شدن وضعیت منطقه‌ای، روابط ترکیه و عراق را نیز تقویت خواهد کرد.»

حفظ روابط

روابط بین ترکیه و عراق در دهه گذشته دچار نوسان بوده است، اما همچنان یک اولویت باقی مانده، به ویژه برای عراق در رابطه با منابع نفت و آب.

پیچیده‌ترین مسئله مربوط به امنیت است، به‌ویژه حضور نیرو‌های ترکیه‌ای در خاک عراق برای مبارزه با حزب کارگران کردستان (PKK) که ترکیه، ایالات متحده و اتحادیه اروپا آن را یک گروه «تروریستی» می‌دانند.

برآورد‌های نظامی نشان می‌دهد که ترکیه حدود ۵۰ پایگاه در اندازه‌های مختلف در اربیل، دهوک و نینوا در شمال عراق دارد که میزبان حدود ۵۰۰۰ سرباز و تسلیحات نظامی است.

در اواسط سال ۲۰۲۵، پ‌ک‌ک خلع سلاح خود را به عنوان بخشی از یک توافق صلح با آنکارا برای پایان دادن به ۴۰ سال جنگ علیه دولت اعلام کرد، اما ترکیه حضور این گروه مسلح در مناطق کوهستانی شمال عراق را تهدیدی برای امنیت ملی خود می‌داند.

اردوغان در کنفرانس خبری با الزیدی گفت: «ما در گفتگوی نزدیک با برادران عراقی خود هستیم تا اطمینان حاصل کنیم که روند "ترکیه بدون ترور" و چشم‌انداز ما برای "منطقه بدون ترور" به واقعیت تبدیل شود.»