آسمان در انتظار یک نمایش کیهانی

در این شب‌های گرم مردادی، آسمان میزبان بارش شهابی موسوم به «بِرساووشی» است؛ فرصتی که هرازچندگاهی برای علاقه‌مندان به طبیعت و اخترشناسی بوجود می‌آید تا بتوانند با خیالی فارغ از هیاهوی زندگی روزمره، به آسمان چشم بدوزند و از شگفتی‌های آن لذت ببرند.

از طرفی، پدیده دیگر نجومی موسوم به همنشینی سیاره‌های منظومه شمسی همزمان با این بارش شهابی اتفاق می‌افتد که رصد آن نیز بار دیگر زیبایی‌های این منظومه را تداعی می‌کند.

یک مدرس و پژوهشگر نجوم در اصفهان با اشاره به این پدیده‌های نجومی گفت: «برساووشی» از مهمترین و تماشایی‌ترین بارش‌های شهابی است که در مرداد رخ می‌دهد؛ اوج این پدیده یعنی زمانی که بیشترین تعداد شهاب در آسمان رد می‌شود ۲۱ مرداد است.

علی عسگری روز سه‌شنبه در گفت‌و‌گو با ایرنا افزود: در طول سال ممکن است شهاب‌هایی را در آسمان ببینیم، اما در برخی شب‌ها، تعدادشان افزایش می‌یابد و احتمال دیدن آنها بیشتر می‌شود که به آن «بارش شهابی» گفته می‌شود.

وی بیان کرد: بارش شهابی در واقع عبور سنگریزه‌ها یا سنگ‌های آسمانی از داخل جو زمین است که بر اثر اصطکاک با جو می‌سوزند و ردی از خود برجای می‌گذارند.

این کارشناس نجوم با بیان اینکه بارش شهابی برساووشی از دنباله‌دار «سوییفت تاتل» است که هر ۱۳۳ سال یک بار به دور خورشید می‌چرخد، توضیح داد: آخرین بار که این دنباله‌دار از نزدیک زمین عبور کرد در سال ۱۹۹۲ میلادی بود، این دنباله‌دار از ذرات سنگ، یخ و غبار تشکیل شده و هنگام نزدیک شدن به خورشید به‌دلیل حرارت زیاد آن ذوب می‌شود و از خود اثر برجا می‌گذارد، وقتی زمین در مدار حرکت خود به دور خورشید وارد محدوده این دنباله‌دار می‌شود ما بارش شهابی داریم.

عسگری درباره دلیل نامگذاری این بارش شهابی، گفت: اگر مسیر حرکت شهاب‌ها را در این بارش شهابی دنبال و آنها را بهم متصل کنیم، خطوطی که در آسمان شکل می‌گیرد به نقاطی در اطراف صورت فلکی برساووش می‌رسد.

وی به شاخص «آهنگ بارش شهابی» (ZHR) نیز اشاره و اضافه کرد: این شاخص به تعداد شهاب‌هایی که در هر یک ساعت از پدیده بارش شهابی قابل مشاهده است گفته می‌شود که این معیار برای پدیده برساووشی بین ۵۰ تا ۱۰۰ شهاب در ساعت در نظر گرفته می‌شود.

به گفته وی، این شاخص سال به سال کاهش می‌یابد و در حالیکه در سال ۱۹۹۲ رقم بسیار بالایی داشت، اما به مرور در حال کاهش است تا زمانی که دنباله دار جدیدی از نزدیکی زمین عبور کند و اثر جدیدی از خود برجا بگذارد.

عسگری تاکید کرد: برای تماشای بارش شهابی برساووشی نیازی به ابزار خاصی نیست؛ در آسمان تاریک، صاف و به دور از آلودگی نوری و هوا می‌توان به همه نقاط آسمان نگاه کرد، اما اگر در فضای شهری باشیم شانس دیدن این شهاب‌ها بسیار کاهش می‌یابد.

همنشینی سیاره‌ها، فرصتی برای عکاسی نجومی

این پژوهشگر نجوم خاطرنشان کرد: بامداد پنجشنبه (۲۲ مرداد) نیز پدیده نجومی دیگری قابل رصد است که به آن همنشینی سیاره‌ها گفته می‌شود.

عسگری افزود: این پدیده به این معنی نیست که سیاره‌ها به‌طور واقعی کنار هم قرار بگیرند، زیرا هرکدام از آنها در یک مدار مجزا دور خورشید می‌چرخند، اما از دید ناظر زمینی این سیاره‌ها به مقارنه یکدیگر می‌رسند و نزدیک هم هستند.

وی گفت: در بامداد پنجشنبه (۲۲ مرداد) قبل از طلوع آفتاب، شاهد همنشینی پنج سیاره از سامانه خورشیدی هستیم، عطارد و مشتری نزدیک هم هستند، مریخ پس از آنها قرار دارد و همچنین سیاره اورانوس در کنار خوشه پروین (از اجرام زیبای آسمان) و با فاصله‌ای دورتر و در همان امتداد، سیاره زحل قابل تماشاست.

عسگری با بیان اینکه همنشینی سیاره‌ها جزو پدیده‌های زیبا برای عکاسی و رصد نجومی است، افزود: منجمان و علاقه‌مندان می‌توانند با استفاده از موقعیت پُرنور سیاره مشتری یا نرم‌افزار و نقشه برخط (آنلاین) موقعیت سایر سیاره‌ها را پیدا کنند، تماشای این پدیده با چشم غیرمسلح امکانپذیر است، اما برای تماشای جزییات آن نیاز به تلسکوپ داریم.

خورشیدگرفتگی که در ایران قابل رویت نیست

این کارشناس نجوم یادآور شد: حدود ساعت ۲۱ چهارشنبه (۲۱ مرداد) نیز پدیده خورشیدگرفتگی اتفاق می‌افتد که در کشورمان قابل رویت نیست؛ این پدیده در مناطقی مانند ایسلند، گرینلند، شمال اقیانوس اطلس، امریکای شمالی و بخش‌هایی از اسپانیا، شمال افریقا، اروپا و آسیا قابل مشاهده است.