اظهارات غریب‌آبادی درباره دریای خزر

کاظم غریب‌آبادی، معاون امور حقوقی و بین‌المللی وزرات امور خارجه و نماینده ویژه جمهوری اسلامی ایران در امور خزر در سخنانی به مناسبت روز خزر (۲۱ مردادماه) در مراسمی با حضور جمعی از مسئولان، کارشناسان و اعضای جامعه دیپلماتیک در سازمان حفاظت محیط زیست، بر اهمیت پهنه آبی دریای خزر و مسئولیت مشترک کشور‌های ساحلی در قبال آن تاکید کرد. 
وی گفت: ۲۱ مردادماه، روز خزر که یادآور اهمیت این پهنه آبی و مسئولیت مشترک کشور‌های ساحلی در قبال آن است. ۲۳ سال پیش در چنین روزی کشور‌های ساحلی دریای خزر، در تهران، کنوانسیون چارچوب حفاظت از محیط زیست دریای خزر، معروف به کنوانسیون تهران را به امضا رساندند و ۲۰ سال از اجرای آن می‌گذرد.
 
غریب‌آبادی افزود: دریای خزر برای ایران و کشور‌های ساحلی آن، همواره فراتر از یک پهنه آبی بوده است. خزر در طول تاریخ، بخشی از جغرافیا، هویت و مناسبات ملت‌های پیرامون خود بوده و در شکل‌گیری روابط بین جوامع این منطقه نقش داشته است. این دریا طی قرن‌ها نه‌تنها مسیر ارتباط و تجارت، بلکه بستری برای رفت وآمد انسان‌ها، انتقال فرهنگ‌ها، شکل‌گیری مناسبات اجتماعی و گسترش تعامل بین جوامع پیرامونی خود بوده است. این دریا در بسیاری از مقاطع تاریخی، بیش از آنکه عامل جدایی باشد، پل ارتباطی بین ملت‌ها بوده است.

معاون وزیر خارجه بیان کرد: تحولات اخیر منطقه و به‌ویژه جنگ ۴۰روزه اخیر رژیم صهیونیستی و آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران، و پیامد‌های آن، بار دیگر اهمیت ژئوپلیتیکی و راهبردی دریای خزر را بیش از پیش آشکار کرد و جایگاه این پهنه آبی را در محاسبات راهبردی کشور‌های ساحلی و مناسبات منطقه‌ای برجسته‌تر ساخت. 
 
غریب‌آبادی بیان کرد: کشور‌های ساحلی خزر، بیش از هر کشور دیگری، از تحولات این دریا تأثیر می‌پذیرند و طبیعی است که مسئولیت اصلی را نیز در قبال امنیت، ثبات و آینده آن بر عهده داشته باشند. امنیت خزر، پیش از هر چیز، یک مسئولیت منطقه‌ای و درون‌زا است و باید توسط کشور‌های ساحلی و از طریق سازوکار‌های مورد توافق آنها تأمین و حفظ شود.

معاون وزیر امور خارجه ادامه داد: کنوانسیون وضعیت حقوقی دریای خزر، در این چارچوب، بر مسئولیت کشور‌های ساحلی در قبال امنیت حوزه خزر و ممنوعیت حضور نظامی کشور‌های خارجی تاکید ویژه داریم. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که امنیت خزر نباید به عرصه‌ای برای رقابت یا حضور قدرت‌های خارج از منطقه تبدیل شود. کشور‌های ساحلی خود قادرند و باید بتوانند درباره امنیت، ثبات و آینده دریای خزر گفت‌و‌گو و تصمیم‌گیری کنند. 
وی گفت: خزر می‌تواند و باید نمونه‌ای از یک نظام امنیت منطقه‌ای باشد که توسط کشور‌های منطقه و برای کشور‌های منطقه شکل می‌گیرد.
 
غریب‌آبادی بیان کرد: اختلاف دیدگاه‌ها و تفاوت اولویت‌های ملی، امری طبیعی است و نمی‌توان انتظار داشت پنج کشور ساحلی در همه موضوعات نگاه یکسانی داشته باشند. با این وجود خزر یکی از حوزه‌هایی است که علی‌رغم تفاوت دیدگاه‌ها، همچنان امکان گفت‌و‌گو و همکاری را بین پنج کشور حفظ می‌کند. به اعتقاد ما، خزر ظرفیت آن را دارد که در کنار سایر ابعاد روابط پنج کشور، به یکی از عرصه‌های اعتمادسازی و همکاری منطقه‌ای تبدیل شود.

وی عنوان کرد: در میان این مجموعه از مؤلفه‌ها، حفاظت از محیط زیست خزر جایگاه ویژه‌ای دارد. حفاظت از محیط زیست خزر صرفاً یک دغدغه زیست‌محیطی نیست. اگر قرار است خزر همچنان یک پهنه زنده، قابل بهره‌برداری و برخوردار از ظرفیت‌های اقتصادی، اجتماعی و راهبردی باقی بماند، حفاظت از محیط زیست آن یک ضرورت اساسی است. تضعیف اکوسیستم خزر، کاهش منابع زنده، آلودگی، تغییرات اقلیمی و کاهش سطح آب می‌تواند مستقیماً بر زندگی جوامع ساحلی، فعالیت‌های اقتصادی، شیلات، حمل‌ونقل، بنادر و زیرساخت‌های ساحلی اثر بگذارد. 

غریب‌آبادی اضافه کرد: در این میان، کاهش سطح آب خزر موضوعی است که اهمیت همکاری منطقه‌ای را بیش از پیش نشان می‌دهد. این مسئله محدود به قلمرو یک کشور نیست و پیامد‌های آن می‌تواند در بخش‌های مختلف سواحل خزر نمایان شود. هیچ کشور ساحلی نمی‌تواند به تنهایی برای چنین پدیده‌ای، راه‌حل جامع ارائه کند. ما به داده‌های مشترک، مطالعات علمی، پایش هماهنگ، تبادل اطلاعات و در نهایت، تصمیم‌های مشترک نیاز داریم. از این رو حفاظت از محیط زیست خزر در واقع بخشی از تلاش برای حفظ خود خزر و تداوم ظرفیت‌های آن برای نسل‌های آینده است.
 
معاون وزیر خارجه خاطرنشان کرد: در این چارچوب، کنوانسیون تهران ظرفیت بسیار مهمی برای حفظ و تقویت این همکاری دارد. این کنوانسیون تنها یک چارچوب حقوقی برای همکاری‌های زیست‌محیطی نیست؛ بلکه می‌تواند بستری برای استمرار گفت‌و‌گو میان پنج کشور ساحلی درباره آینده خزر باشد.

وی گفت: ما معتقدیم باید از ظرفیت‌های موجود در کنوانسیون تهران بیش از گذشته استفاده کنیم و این چارچوب را به بستری مؤثرتر برای همکاری‌های عملی، تبادل دانش و اطلاعات و شکل‌گیری ابتکارات مشترک تبدیل کنیم. از این منظر، برگزاری منظم و مؤثر کنفرانس اعضای کنوانسیون تهران، اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.
 
معاون وزیر خارجه خاطرنشان کرد: در حال حاضر، به نظر می‌رسد با موافقت کشور‌های ساحلی، زمینه برای برگزاری هفتمین کنفرانس اعضای کنوانسیون تهران، در تهران فراهم شده است و انشالله در تاریخ اول مهر این اجلاس را با حضور مقامات عالی رتبه پنج کشور ساحلی، برگزار خواهیم کرد. با توجه به زمان محدودی که تا برگزاری این نشست باقی مانده است، ضروری است از هم‌اکنون تمامی کشور‌های ساحلی، هماهنگی‌ها و تمهیدات لازم را برای برگزاری هرچه شایسته‌تر این اجلاس به عمل آورند.

وی گفت: حضور کشور‌های ساحلی در تهران می‌تواند فرصتی باشد برای گفت‌و‌گو درباره موضوعات مورد علاقه مشترک، تقویت تماس‌های دوجانبه و چندجانبه، تبادل دیدگاه‌ها و ایجاد زمینه برای تعاملات سازنده‌تر در آینده. باید از این حضور برای تقویت "دیپلماسی خزر" استفاده کنیم. 

معاون وزیر خارجه خاطرنشان کرد: دیپلماسی خزر به معنای جایگزین کردن یک چارچوب با چارچوب‌های موجود نیست؛ بلکه به معنای استفاده از ظرفیت خزر برای حفظ ارتباط، گفت‌و‌گو و همکاری میان کشور‌های ساحلی است. از این منظر، کاپ ۷ می‌تواند علاوه بر دستاورد‌های محیط‌زیستی، فرصت مناسبی برای تقویت روابط میان کشور‌های ساحلی و ایجاد زمینه برای همکاری‌های جدید باشد.

این دیپلمات ارشد ایرانی عنوان کرد: مسئولیت مشترک ما تنها حفاظت از یک پهنه آبی نیست؛ ما باید از مجموعه‌ای از منافع، پیوندها، ظرفیت‌ها و میراث مشترکی حفاظت کنیم که در طول تاریخ، میان مردمان پیرامون خزر شکل گرفته است. خزر پیش از ما وجود داشته است؛ امروز میراث مشترک ماست و پس از ما نیز باید برای نسل‌های آینده باقی بماند. دولت‌ها، سیاست‌ها و اولویت‌ها ممکن است در گذر زمان تغییر کنند، اما آنچه می‌تواند پایدار بماند، پیوند‌های تاریخی میان ملت‌ها و اراده مشترک آنها برای ساختن آینده‌ای بهتر است.
 
وی روز خزر را گرامی داشت و افزود: برای خزر سالم، پایدار و برخوردار از جایگاه شایسته خود در همکاری‌های منطقه‌ای، تلاش خواهیم کرد.