بیماری‌های شغلی قبل از بروز علائم قابل پیشگیری هستند

دکتر آنیتا امینی‌زاده طب کار را بدین گونه تشریح کرد: طب کار رشته‌ای از پزشکی است که تمرکز اصلی آن بر حفظ سلامت شاغلان و پیشگیری از بیماری‌ها و آسیب‌هایی است که ممکن است به‌دلیل شرایط کار ایجاد شوند. در طب کار تنها وضعیت جسمی فرد بررسی نمی‌شود، بلکه شرایط محیط کار و عواملی مانند سروصدا، مواد شیمیایی، گردوغبار، وضعیت نامناسب بدن و فشار‌های روانی نیز مورد توجه قرار می‌گیرد. مشکلات اسکلتی‌عضلانی، اختلالات شنوایی و تنفسی، بیماری‌های پوستی و برخی مسمومیت‌های شغلی، در کنار استرس و فرسودگی شغلی، از مهم‌ترین موضوعاتی هستند که در طب کار با آنها سروکار داریم.

وی با تأکید بر اهمیت تشخیص زودهنگام بیماری‌های شغلی، اظهار کرد: برخی بیماری‌ها و آسیب‌های شغلی به‌تدریج ایجاد می‌شوند و ممکن است فرد در ابتدا متوجه آنها نشود. برای مثال، کاهش شنوایی ناشی از سروصدای محیط کار معمولاً تدریجی است و فرد ممکن است زمانی متوجه آن شود که آسیب قابل‌توجهی ایجاد شده باشد.

متخصص طب کار جهاددانشگاهی ادامه داد: برخی بیماری‌های تنفسی ناشی از مواجهه‌های شغلی نیز همین وضعیت را دارند. از طرف دیگر، بیماری‌هایی مانند فشار خون بالا، دیابت و اختلالات چربی خون نیز ممکن است مدت‌ها بدون علامت باشند و در معاینات دوره‌ای تشخیص داده شوند.

وی خاطرنشان کرد: علائمی مانند کاهش شنوایی یا وزوز گوش، تنگی نفس و سرفه مداوم، درد‌های مکرر، بی‌حسی و گزگز اندام‌ها، خستگی شدید، اختلال خواب یا تغییرات قابل‌توجه در وضعیت روحی را نباید نادیده گرفت؛ به‌خصوص اگر فرد احساس کند این علائم با شرایط کاری او ارتباط دارند.

هر کمردردی بیماری شغلی نیست

وی درباره ارتباط کمردرد و گردن‌درد با شغل نیز بیان کرد: کمردرد و گردن‌درد از مشکلات بسیار شایع مرتبط با کار هستند، اما نمی‌توان گفت هر کمردرد یا گردن‌دردی حتماً بیماری شغلی است. مشکلات اسکلتی‌عضلانی، به‌ویژه کمردرد، گردن‌درد و درد‌های شانه و دست بسیار شایع هستند.

امینی‌زاده گفت: این مشکلات در افرادی که مدت زیادی می‌نشینند یا می‌ایستند، وضعیت بدنی نامناسب دارند، کار‌های تکراری انجام می‌دهند یا فعالیت فیزیکی سنگین دارند، بیشتر دیده می‌شود. برای اینکه یک مشکل را به شغل نسبت دهیم، باید شرایط کاری، نوع و میزان مواجهه و سایر عوامل مؤثر را بررسی کنیم. نشستن طولانی، کار با رایانه، وضعیت نامناسب بدن، حرکات تکراری و جابه‌جایی بار می‌توانند باعث ایجاد یا تشدید این مشکلات شوند.

وی افزود: در کنار این موارد، بسته به نوع شغل، مشکلات شنوایی ناشی از سروصدای زیاد، بیماری‌های تنفسی ناشی از گردوغبار و مواد شیمیایی، بیماری‌های پوستی و برخی مسمومیت‌های شغلی نیز دیده می‌شود. 
وی استرس شغلی و فرسودگی شغلی را نیز از موضوعات مهم در حوزه طب کار دانست و بیان کرد: فشار کاری زیاد، ساعات کاری طولانی، شیفت‌کاری، استراحت ناکافی و شرایط نامناسب محیط کار می‌توانند به مرور سلامت جسم و روان فرد را تحت تأثیر قرار دهند.

کدام مشاغل بیشتر در معرض بیماری‌های شغلی هستند؟

این متخصص طب کار با بیان اینکه نمی‌توان یک شغل را به‌صورت مطلق پرخطرترین شغل دانست، اظهار کرد: میزان خطر به نوع مواجهه، شدت و مدت آن و شرایط محیط کار بستگی دارد. افرادی که با مواد شیمیایی، گردوغبار، سروصدای زیاد، ارتعاش، گرما یا سرمای شدید، عوامل زیستی و پرتو‌ها سروکار دارند یا کار فیزیکی سنگین انجام می‌دهند، بیشتر در معرض خطر هستند.

وی گفت: کارگران صنایع و معادن، کارکنان ساخت‌وساز، برخی مشاغل تولیدی و شیمیایی، کشاورزان، کارکنان مراکز درمانی و افرادی که کار‌های تکراری یا سنگین انجام می‌دهند، از جمله گروه‌هایی هستند که باید توجه بیشتری به سلامت شغلی آنها داشته باشیم. بیماری‌های شغلی فقط مربوط به کارگران کارخانه‌ها و مشاغل صنعتی نیست و تقریباً هر شغلی می‌تواند خطرات خاص خودش را داشته باشد.

وی افزود: رانندگان، به‌خصوص رانندگان حرفه‌ای، بیشتر با نشستن طولانی، کمردرد و گردن‌درد، ارتعاش، خستگی، اختلال خواب و استرس مواجه هستند. معلمان نیز ممکن است به‌دلیل استفاده زیاد از صدا، ایستادن طولانی و فشار‌های روانی با مشکلات صوتی، اسکلتی‌عضلانی و استرس روبه‌رو شوند.

این متخصص طب کار ادامه داد: کادر درمان علاوه بر فشار جسمی و روانی و شیفت‌های طولانی، در معرض عوامل عفونی، آسیب ناشی از وسایل تیز، برخی مواد شیمیایی و فرسودگی شغلی قرار دارند. همچنین کارمندان و افرادی که بیشتر با رایانه کار می‌کنند، به‌دلیل نشستن طولانی، کم‌تحرکی و وضعیت نامناسب بدن، مستعد مشکلات گردن، کمر، شانه و مچ دست و همچنین استرس شغلی هستند.

چگونه از بیماری‌های شغلی پیشگیری کنیم؟

وی در پاسخ به این سوال تشریح کرد: در درجه نخست باید تا حد امکان خود عامل خطر یا میزان مواجهه با آن را کاهش دهیم و شرایط محیط کار را اصلاح کنیم. آموزش کارکنان، استفاده درست از تجهیزات حفاظت فردی، رعایت اصول ارگونومی، طراحی مناسب محل کار، داشتن زمان کافی برای استراحت و انجام معاینات دوره‌ای نیز اهمیت زیادی دارد.

وی ادامه داد: هیچ علامت جسمی یا روانی مداومی را به حساب «طبیعی بودن کار» نگذارند و علائمی مانند درد مداوم، کاهش شنوایی، تنگی نفس، اختلال خواب یا خستگی شدید را جدی بگیرند. دوم اینکه معاینات دوره‌ای و پایش سلامت را جدی بگیرند، چرا که بسیاری از مشکلات در مراحل اولیه علامت واضحی ندارند.

امینی‌زاده در پایان تأکید کرد: هدف طب کار این است که پیش از اینکه یک عامل خطر باعث بیماری جدی شود، آن را شناسایی کنیم و برای کنترل آن اقدام شود. باید پیشگیری را بخشی از کار روزمره خود بدانیم؛ یعنی وضعیت صحیح بدن، استراحت‌های کوتاه در کار‌های طولانی، فعالیت بدنی مناسب، استفاده درست از تجهیزات حفاظت فردی و رعایت اصول ایمنی و بهداشتی را جدی بگیریم.

به گزارش ایسنا، مراکز طب کار متعددی در سطح استان فعالیت دارند و مرکز طب کار جهاددانشگاهی آذربایجان شرقی به عنوان اولین مرکز طب کار استان، در مرکز پزشکی جهاددانشگاهی در سه راهی گلگشت تبریز در جوار آزمایشگاه تشخیص طبی دایر بوده و برای افراد در معرض بیماری‌های ناشی از کار، خدمات ارائه دهد. در این مرکز نتایج کلیه آزمایشات به صورت تحلیلی در اختیار مدیران کارخانه‌ها قرار می‌گیرد تا از زیان‌های ناشی از شرایط محیط کار جلوگیری شود.

ارائه مشاوره لازم به کارکنان مراکز تولیدی و صنعتی ضمن کاهش هزینه‌های درمانی کارکنان بر میزان تولید و سود دهی آن مراکز اثر مثبتی دارد و کارکنان شرکت‌ها، کارخانجات و ادارات از خدمات تخصصی این مرکز بهره‌مند می‌شوند.

خدمات مرکز تخصصی طب کار جهاددانشگاهی شامل معاینات ادواری پرسنل ادارات و کارخانجات، انجام شنوائی سنجی (ادیومتری) و بینایی سنجی (اپتومتری)، تست‌های تنفسی (اسپیرومتری) و نوار قلب، مشاوره در خصوص بیماری‌های ناشی از کار، ارائه خدمات بهداشتی، اجرای طرح‌های پژوهشی کاربردی و انجام آزمایشات ادواری پرسنل ادارات و کارخانجات است.