کاهش قدرت خرید خانواده‌ها؛ کفش مدرسه زیر پای گرانی!

در بازار کفش شهریور همیشه فصل نفس‌گیری بوده است؛ زمانی که خانواده‌ها برای بازگشایی مدارس به‌بازار می‌آیند و کفش از کالای مصرفی معمولی به‌یکی از اقلام ضروری سبد خرید تبدیل می‌شود، اما امسال در هفته پایانی مرداد۱۴۰۵ بازار پیش از آنکه با موج خرید مهر روبه‌رو شود زیر فشار رکود و افت قدرت خرید قرار گرفته است. ویترین‌ها پر از کفش‌های مدرسه، کتانی، کفش‌های ماشینی، فومی و مدل‌های چرمی است، اما فاصله میان تنوع کالا و توان خرید بیشتر از همیشه به‌چشم می‌آید.

آخرین گزارش‌های رسمی نیز تصویری از همین فشار ارائه می‌کنند. بر اساس آمار مرکز آمار ایران، گروه پوشاک و کفش در تیرماه امسال نسبت به‌ماه قبل ۸/۴‌درصد و نسبت به‌تیرماه سال قبل ۲/۸۶ درصد افزایش قیمت داشته است؛ بنابراین وقتی خانواده در آستانه مهر وارد بازار می‌شود با قیمتی مواجه بوده که تنها نتیجه گران‌شدن خود کفش نیست بلکه کفش بخشی از اقتصادی است که هزینه تولید و هزینه زندگی در آن همزمان بالا رفته است.

خانواده‌ها ناچار به اولویت‌بندی

در بازار امسال نخستین سؤال بسیاری از خریداران نه درباره برند و مدل بلکه درباره قیمت است. خانواده‌ای که برای دو یا سه فرزند باید کفش، لباس، کیف و سایر ملزومات مدرسه را تهیه کند ناچار است خرید‌ها را اولویت‌بندی کند. درچنین‌شرایطی کفش چرمی یا مدل‌های گران‌تر برای بخشی از مشتریان عملا از دایره انتخاب خارج می‌شود.

اینجاست که بخش اقتصادی بازار اهمیت پیدا می‌کند؛ بازاری که در آن کفش‌های ماشینی، فومی، PU، EVA، کتانی و انواع مدل‌های مصنوعی سهم مهمی دارند. این محصولات شاید در نگاه اول تفاوت زیادی با کفش‌های چرمی داشته باشند، اما برای خانواده‌ای که دنبال کنترل هزینه بوده مهم‌ترین مزیتشان قیمت پایین‌تر است.

تفاوت بازار کفش مدرسه با کفش‌های چرمی و دست‌دوز

درواقع بازار کفش مدرسه را نمی‌توان با قیمت کفش‌های چرمی و دست‌دوز توضیح داد. بخش بزرگی از تقاضای واقعی در رده‌ای قرار دارد که مشتری می‌خواهد کفشی سبک، راحت، نسبتا بادوام و درعین‌حال ارزان‌تر پیدا کند. انتخاب کفش فومی یا ماشینی برای بسیاری از خانواده‌ها الزاما به‌معنای ترجیح این کالا نیست بلکه گاهی تنها گزینه‌ای است که با بودجه آنها جور درمی‌آید.

بررسی قیمت‌های موجود در بازار نشان می‌دهد فاصله میان مدل‌های مختلف کفش کودک و نوجوان بسیار زیاد است و بسته به‌جنس، برند، نوع زیره و محل عرضه، قیمت‌ها از مدل‌های اقتصادی تا چند میلیون تومان تغییر می‌کند. در فهرست‌های به‌روز فروش نیز برای برخی کفش‌های کودک و نوجوان قیمت‌های بالای ۳میلیون‌تومان ثبت شده است.

در سوی دیگر بازار نمونه‌هایی از کفش‌های اسپرت و ماشینی با قیمت‌های پایین‌تر هم عرضه می‌شود. برای نمونه در بازار آنلاین کفش اسپرتی با قیمت حدود ۶۱۰‌هزارتومان نیز دیده می‌شود.

البته این اعداد را نباید به‌عنوان قیمت رسمی کفش مدرسه در نظر گرفت. بازار کفش نرخ واحدی ندارد و تفاوت کیفیت و مشخصات فنی کالا می‌تواند فاصله قیمت زیادی ایجاد کند، اما همین اختلاف قیمت یک واقعیت مهم را روشن می‌کند. بازار مهر امسال از یک بازار واحد تشکیل نشده بلکه چند بازار با قدرت خرید‌های متفاوت کنار هم قرار گرفتند.

قم، یکی از مراکز اصلی صنعت کفش ماشینی

در سال‌های اخیر کفش ماشینی به‌یکی از بخش‌های مهم صنعت کفش ایران تبدیل شده و قم یکی از مراکز اصلی این صنعت است. اهمیت کفش ماشینی در آستانه مهر فقط به‌قیمت آن محدود نمی‌شود. سرعت تولید، تنوع مدل و امکان استفاده از مواد مختلف باعث شده این بخش بتواند بخش بزرگی از تقاضای عمومی را پوشش دهد. در بازار مدرسه نیز همین ویژگی اهمیت دارد چراکه خانواده به‌کالایی نیاز دارد که در تعداد بالا و با قیمت قابل‌تحمل قابل تهیه باشد، اما حتی این بخش اقتصادی نیز از افزایش هزینه‌های تولید مصون نمانده است. مواد اولیه صنعت کفش فقط چرم نیست بلکه مواد شیمیایی، انواع زیره، فوم، چسب، رنگ، پارچه، مواد پتروشیمی و قطعات مختلف در تولید کفش به‌کار می‌روند. رییس اتحادیه کفاشان دست‌دوز تهران در تیرماه امسال گفته بود حدود نیمی از مواد اولیه صنعت کفش وارداتی است و حتی بخشی از مواد اولیه‌ای که در داخل تولید می‌شوند به‌مواد و نهاده‌های وارداتی وابستگی دارند.

یعنی حتی کفش ارزان‌تر هم درنهایت از افزایش هزینه‌های تولید، حمل‌ونقل و مواد اولیه اثر می‌گیرد.

رکود باعث می‌شود فروشنده برای بالا بردن قیمت با احتیاط بیشتری عمل کند. ازیک‌سو هزینه جایگزینی کالا افزایش یافته و ازسوی‌دیگر مشتری کشش افزایش قیمت ندارد؛ بنابراین فروشنده میان دو فشار قرار می‌گیرد: کالایی که برایش گران‌تر تمام شده و مشتری‌ای که حاضر نیست متناسب با آن بیشتر هزینه کند.

صادرات، یکی‌از مسیر‌های مهم برای حفظ تولید و ارزآوری

در پسِ ویترین کفش مدرسه صنعتی قرار دارد که فقط برای مصرف داخل تولید نمی‌کند. صادرات نیز یکی از مسیر‌های مهم برای حفظ تولید و ارزآوری این صنعت است. سازمان توسعه تجارت برای سال۱۴۰۵ هدف‌گذاری صادرات ۲۰۰‌میلیون‌دلاری در صنعت کیف و کفش را مطرح کرده است.

فعالان صنعت نیز صادرات را یکی از راه‌های عبور از رکود داخلی می‌دانند چراکه وقتی قدرت خرید بازار داخل کاهش پیدا می‌کند دسترسی به‌بازار‌های خارجی می‌تواند بخشی از ظرفیت تولید را فعال نگه دارد. با این حال تامین مواد اولیه، هزینه‌های صادرات و محدودیت‌های تجاری همچنان از موانع این مسیر است.

از همین منظر مساله کفش مدرسه فقط مساله یک خرید شهریورماه نیست. رکود تقاضای داخلی می‌تواند روی تولید، اشتغال و حتی توان صادراتی صنعت اثر بگذارد.

رکود در آستانه بازگشایی مدارس

بازگشایی مدارس همچنان می‌تواند فروش بازار کفش را افزایش دهد، اما انتظار یک رونق پرقدرت با آنچه در سال‌های قبل اتفاق می‌افتاد تفاوت دارد. خانواده‌ها نمی‌توانند خرید کفش را برای همیشه حذف کنند، اما می‌توانند نوع، تعداد و زمان خرید را تغییر دهند.

ممکن است یک خانواده به‌جای دو جفت کفش یک جفت بخرد، به‌جای چرم سراغ فوم یا کفش ماشینی برود، به‌جای برند کیفیت قابل‌قبول را انتخاب کند و خرید را تا روز‌های نزدیک به‌بازگشایی مدارس عقب بیندازد تا مطمئن شود قیمت‌ها بیشتر از این افزایش پیدا نمی‌کند.

این رفتار برای بازار اهمیت زیادی دارد، چون افزایش مراجعه در شهریور لزوما به‌معنای افزایش متناسب فروش نیست. ممکن است مغازه‌ها شلوغ‌تر شوند، اما ارزش خرید هرمشتری پایین‌تر بماند.