این عدد مهم در آزمایش خون، قند ۳ ماه گذشته‌تان را لو می‌دهد

اگر اخیراً آزمایش داده‌اید، ممکن است پزشک آزمایش HbA ۱ c را نیز برایتان درخواست کرده باشد و نتیجه آن کمی بیشتر از حد انتظار شده باشد. اما این عدد دقیقاً چه معنایی دارد؟

می‌توان HbA ۱ c را مانند «کارنامه قند خون» در نظر گرفت. برخلاف آزمایش قند خون که وضعیت قند را در یک لحظه مشخص نشان می‌دهد، HbA ۱ c تصویری کلی از میانگین قند خون طی دو تا سه ماه گذشته ارائه می‌کند.

HbA ۱ c چیست؟

آزمایش HbA ۱ c میزان متوسط قند خون در دو تا سه ماه گذشته را اندازه‌گیری می‌کند و نتیجه آن به صورت درصد گزارش می‌شود.

این آزمایش بر اساس میزان گلوکزی انجام می‌شود که به گلبول‌های قرمز خون متصل شده است. از آنجا که گلبول‌های قرمز تقریباً سه ماه عمر می‌کنند، میزان قند متصل‌شده به آنها می‌تواند تصویری از وضعیت قند خون در این بازه زمانی ارائه دهد.

به همین دلیل، در بسیاری از موارد توصیه می‌شود برای ارزیابی تغییرات HbA ۱ c حداقل حدود سه ماه فاصله میان آزمایش‌ها وجود داشته باشد.

عدد HbA ۱ c چه معنایی دارد؟

پزشکان از HbA ۱ c برای غربالگری و تشخیص پیش‌دیابت و دیابت و همچنین بررسی میزان کنترل قند خون استفاده می‌کنند.

بر اساس معیار‌های انجمن دیابت آمریکا:

کمتر از ۵.۷ درصد: طبیعی

۵.۷ تا ۶.۴ درصد: پیش‌دیابت

۶.۵ درصد یا بیشتر: دیابت

البته تشخیص نهایی دیابت یا پیش‌دیابت تنها بر اساس یک عدد و بدون در نظر گرفتن شرایط فرد انجام نمی‌شود و در صورت نیاز، پزشک ممکن است آزمایش را تکرار یا از آزمایش‌های دیگری نیز استفاده کند.

چرا HbA ۱ c اهمیت دارد؟

یکی از مزیت‌های مهم HbA ۱ c این است که به جای تمرکز بر یک عدد در یک روز خاص، روند کلی قند خون را نشان می‌دهد.

عواملی مانند استرس، بیماری، کم‌خوابی، برخی دارو‌ها و حتی شرایط مربوط به زمان انجام آزمایش می‌توانند قند خون را به‌طور موقت تغییر دهند. اما HbA ۱ c با نشان دادن میانگین قند خون در چند ماه، تصویر جامع‌تری از وضعیت فرد ارائه می‌کند.

این آزمایش همچنین برای بررسی تأثیر تغییرات سبک زندگی یا درمان بر کنترل قند خون مفید است.

آیا یک وعده غذایی می‌تواند HbA ۱ c را بالا ببرد؟

معمولاً نه.

از آنجا که HbA ۱ c میانگین قند خون چند ماه گذشته را نشان می‌دهد، خوردن یک دسر، یک وعده غذایی پرکربوهیدرات یا داشتن چند روز پراسترس معمولاً نمی‌تواند به‌تنهایی تغییر چشمگیری در نتیجه آزمایش ایجاد کند؛ بنابراین بهتر است به جای نگرانی درباره یک وعده غذایی یا یک عدد قند خون، روند کلی تغذیه، فعالیت بدنی و وضعیت قند خون در طول زمان را در نظر گرفت.

HbA ۱ c بالا چه خطری دارد؟

بالا بودن مداوم قند خون می‌تواند در طول زمان به رگ‌های خونی و اعصاب آسیب برساند و خطر مشکلاتی در قلب، کلیه‌ها، چشم‌ها و سیستم عصبی را افزایش دهد.

به همین دلیل، شناسایی زودهنگام افزایش قند خون اهمیت زیادی دارد. حتی بهبود‌های نسبتاً کوچک در HbA ۱ c نیز می‌تواند برای سلامت بلندمدت مفید باشد.

برای کنترل بهتر قند خون چه کنیم؟

نوشیدنی‌های شیرین را کاهش دهید: نوشابه، چای شیرین، نوشیدنی‌های ورزشی و آبمیوه‌های شیرین می‌توانند مقدار زیادی قند افزوده وارد رژیم غذایی کنند. آب، چای بدون شکر و نوشیدنی‌های بدون قند انتخاب‌های مناسب‌تری هستند.

کربوهیدرات‌ها را با پروتئین و فیبر همراه کنید: لازم نیست کربوهیدرات‌ها را کاملاً حذف کنید. ترکیب آنها با پروتئین و فیبر می‌تواند به هضم آهسته‌تر و کنترل بهتر قند خون کمک کند؛ برای مثال می‌توان نان سبوس‌دار را همراه تخم‌مرغ یا کره مغز‌ها مصرف کرد یا به سالاد و ساندویچ، منبعی از پروتئین مانند مرغ اضافه کرد.

بعد از غذا کمی راه بروید: حتی فعالیت سبک و کوتاه‌مدت بعد از وعده غذایی می‌تواند به کنترل قند خون پس از غذا کمک کند. اگر شرایط بدنی اجازه می‌دهد، می‌توان با پنج تا ۱۰ دقیقه پیاده‌روی شروع کرد.

نیمی از بشقاب را به سبزیجات غیرنشاسته‌ای اختصاص دهید: سبزیجاتی مانند کاهو، بروکلی، گل‌کلم، لوبیا سبز و دیگر سبزیجات می‌توانند به دلیل داشتن فیبر، احساس سیری را افزایش دهند و به کنترل بهتر قند خون کمک کنند.

خواب و استرس را نیز جدی بگیرید: قند خون تنها تحت تأثیر غذا قرار ندارد و عواملی مانند استرس و کم‌خوابی نیز می‌توانند بر آن اثر بگذارند؛ بنابراین اصلاح سبک زندگی باید مجموعه‌ای از عادات سالم را در بر بگیرد.

HbA ۱ c یکی از ابزار‌های مهم برای بررسی روند قند خون در طول زمان است. برخلاف آزمایش قند خون که وضعیت قند را در یک لحظه مشخص نشان می‌دهد، HbA ۱ c تصویری از میانگین قند خون طی دو تا سه ماه گذشته ارائه می‌کند.

اگر نتیجه آزمایش بالاتر از حد انتظار بود، جای نگرانی فوری نیست؛ تغییرات پایدار در رژیم غذایی، فعالیت بدنی، خواب و مدیریت استرس و در صورت نیاز، درمان دارویی می‌تواند به بهبود کنترل قند خون کمک کند.

در نهایت، یک عدد در برگه آزمایش به‌تنهایی تمام وضعیت متابولیک فرد را توضیح نمی‌دهد و تفسیر HbA ۱ c باید در کنار سایر آزمایش‌ها، شرایط جسمی و سابقه پزشکی فرد و نظر پزشک انجام شود.