سخنگوی صنعت آب: ۵۸ شهر همچنان در تنش آبی قرار دارد

عیسی بزرگ‌زاده، سخنگوی صنعت آب کشور، با تشریح آخرین وضعیت منابع آبی کشور در آستانه پایان سال آبی، اعلام کرد که اگرچه میانگین بارش ایران به محدوده نرمال رسیده و ذخایر سد‌ها نسبت به سال گذشته حدود ۷ میلیارد مترمکعب افزایش یافته است، اما تفاوت شرایط اقلیمی و هیدرولوژیکی مناطق مختلف موجب شده ۵۸ شهر در ۱۲ استان همچنان با تنش آبی مواجه باشند.

وی با اشاره به اینکه سال آبی از ابتدای مهر آغاز می‌شود و تا پایان شهریور ادامه دارد، گفت: اکنون در ماه پایانی سال آبی قرار داریم و ارتفاع کل بارش کشور به حدود ۲۳۸ میلی‌متر رسیده است؛ در حالی که میانگین مورد انتظار در این مقطع حدود ۲۴۱ میلی‌متر است.

بزرگ‌زاده افزود: میزان بارش کشور حدود یک درصد کمتر از نرمال است و در ادبیات مهندسی، تغییرات مثبت و منفی ۱۰ درصد نسبت به میانگین همچنان در محدوده نرمال قرار می‌گیرد؛ بنابراین از نظر شاخص کلی بارش، کشور در شرایط نرمال قرار دارد.

کاهش بارش در ۱۲ استان

سخنگوی صنعت آب با تأکید بر اینکه نرمال بودن بارش کشوری به معنای رفع مشکل آب در همه مناطق نیست، اظهار کرد: آب ماهیتی محلی دارد و پرآبی در جنوب یا غرب کشور نمی‌تواند کم‌آبی تهران، مشهد، کرج، اراک یا ساوه را برطرف کند؛ زیرا میان این مناطق ارتباط هیدرولیکی طبیعی یا مصنوعی مؤثری وجود ندارد.

وی ادامه داد: استان‌های قم، تهران، مرکزی، یزد، سیستان و بلوچستان، سمنان، اصفهان، گیلان، قزوین، البرز، مازندران و چهارمحال و بختیاری همچنان با کاهش بارش مواجه‌اند و میزان این کاهش بین ۱۲ تا ۳۷ درصد گزارش شده است.

بزرگ‌زاده با اشاره به شرایط قم گفت: این استان با وجود کاهش قابل توجه بارش، به دلیل برخورداری از طرح انتقال آب از سرشاخه‌های دز و ایجاد ارتباط هیدرولیکی مصنوعی، در شرایط متفاوتی قرار دارد و در حال حاضر با تنش جدی آب شرب مواجه نیست.

تهران، مشهد و اراک در صدر تنش آب شرب

سخنگوی صنعت آب تهران و البرز را از مهم‌ترین مناطق دارای تنش آبی دانست و گفت: با توجه به پیوند منابع آبی تهران و کرج، این دو منطقه باید با حساسیت ویژه مدیریت شوند.

وی افزود: تهران با ۲۲ منطقه، استان البرز، بخش‌هایی از قزوین که از منابعی مانند سد طالقان استفاده می‌کنند، مشهد و خراسان رضوی و همچنین اراک و ساوه در استان مرکزی در صدر مناطق دارای تنش آب شرب قرار دارند.

بزرگ‌زاده درباره مشهد گفت: این شهر با وجود آنکه امسال حدود ۱۰ درصد بیشتر از نرمال بارش داشته، همچنان با تنش آب شرب مواجه است؛ زیرا یکی از منابع اصلی تأمین آب مشهد سد دوستی است و ورودی آب از کشور همسایه مطابق نیاز دریافت نشده است.

وی تأکید کرد: در مجموع ۵۸ شهر از حدود هزار و ۴۰۰ شهر مهم کشور با تنش آب شرب مواجه‌اند و جمعیت مناطق درگیر حدود ۳۵ میلیون نفر است؛ این در حالی است که سال گذشته حدود ۶۵ میلیون نفر در معرض تنش آبی قرار داشتند.

پرشدگی سد‌های کشور به ۵۳ درصد رسید

سخنگوی صنعت آب با اشاره به وضعیت مخازن سد‌های کشور گفت: درصد پرشدگی مجموع سد‌های کشور اکنون به حدود ۵۳ درصد رسیده و حجم آب موجود در مخازن حدود ۲۷ میلیارد و ۳۵۰ میلیون مترمکعب است.

به گفته وی، این رقم در مقطع مشابه سال گذشته حدود ۲۰ میلیارد و ۴۰۰ میلیون مترمکعب بود و بنابراین ذخیره مخازن کشور امسال حدود ۷ میلیارد مترمکعب بیشتر شده است.

بزرگ‌زاده در عین حال هشدار داد که وضعیت مخازن تهران با میانگین کشوری قابل مقایسه نیست؛ چراکه درصد پرشدگی سد‌های تهران حدود ۲۶ درصد است.

وی درصد پرشدگی سد امیرکبیر را حدود ۸۶ درصد، لتیان را ۵۴ درصد، طالقان را ۴۹ درصد و ماملو را ۱۳ درصد اعلام کرد و گفت سد لار نیز در وضعیت پایین‌تری قرار دارد.

ذخیره آب سد‌های نیروگاهی به کمک شبکه برق آمد

سخنگوی صنعت آب درباره تفاوت وضعیت سد‌های تهران توضیح داد: وزارت نیرو به‌صورت عامدانه ذخیره آب سد‌های دارای نیروگاه برق‌آبی از جمله امیرکبیر و سد‌های زنجیره‌ای کارون را حفظ کرده است تا این ذخایر هم برای تأمین آب و هم برای تولید برق مورد استفاده قرار گیرد.

وی افزود: ظرفیت نصب‌شده نیروگاه‌های برق‌آبی کشور بیش از ۱۲ هزار مگاوات است و در مقطعی حدود ۱۱ هزار مگاوات برق از این نیروگاه‌ها دریافت شد که در شرایط محدودیت منابع انرژی، کمک قابل توجهی به شبکه برق کشور بود.

بزرگ‌زاده با اشاره به ذخایر سد‌های بزرگ کشور گفت: درصد پرشدگی زنجیره سد‌های کارون حدود ۷۴ درصد، سد دز ۷۵ درصد، کرخه ۵۰ درصد و جره حدود ۶۴ درصد است.

حقابه هیرمند و هریرود همچنان موضوع مطالبه ایران است

وی درباره منابع آب مشترک با کشور‌های همسایه نیز گفت: بخش اصلی آب سد دوستی از حوضه هریرود تأمین می‌شود و توسعه سازه‌های آبی در بالادست این رودخانه، روند تاریخی ورود آب به پایین‌دست را تحت تأثیر قرار داده است.

بزرگ‌زاده افزود: ایران بار‌ها از مسیر‌های دیپلماتیک نسبت به کاهش و اختلال در جریان آب هریرود اعتراض کرده و انتظار دارد کشور همسایه بر اساس حسن همجواری، عرف تاریخی و موازین بین‌المللی نسبت به رهاسازی آب اقدام کند.

وی درباره هیرمند نیز اظهار کرد: امسال با رایزنی‌های انجام‌شده و همکاری کشور همسایه، ورودی آب نسبت به چند سال گذشته به‌طور نسبی افزایش یافته است، اما حقابه مورد انتظار ایران هنوز به‌طور کامل محقق نشده است.

احتمال بارش‌های شدید پاییزی؛ دستگاه‌ها آماده باشند

سخنگوی صنعت آب با اشاره به پیش‌بینی‌های اقلیمی درباره احتمال وقوع ال‌نینو گفت: مراکز اقلیمی جهان احتمال وقوع قوی این پدیده را با اعتماد بالایی پیش‌بینی کرده‌اند، اما ال‌نینو یک پدیده احتمالاتی است و وقوع آن به معنای قطعی بودن یک الگوی بارشی مشخص نیست.

وی افزود: در سال‌های وقوع ال‌نینو، برخی مناطق کشور از جمله جنوب غرب، غرب و شمال با بارش‌های شدید و سیلاب مواجه شده‌اند، در حالی که ممکن است همزمان بخش‌هایی از کشور با خشکی روبه‌رو باشند.

بزرگ‌زاده تأکید کرد: وزارت نیرو دستورالعمل‌های مربوط به اقدامات پیش، حین و پس از سیلاب را به دستگاه‌های مختلف ابلاغ کرده و لازم است مدیریت بحران، وزارت کشور، استانداری‌ها و شهرداری‌ها پیش از آغاز بارش‌های پاییزی آمادگی لازم را ایجاد کنند.

وی پاکسازی آبراهه‌های شهری، رفع موانع مسیر جریان آب و تقویت سامانه‌های پیش‌بینی را از اقدامات ضروری دانست و از شهروندان خواست هنگام صدور هشدار‌های هواشناسی از حضور در بستر و حریم رودخانه‌ها و مناطق پرخطر خودداری کنند.

سیلاب مشکل مزمن کم‌آبی را حل نمی‌کند

سخنگوی صنعت آب با تأکید بر اینکه افزایش بارش یا وقوع سیلاب نباید موجب کنار گذاشتن برنامه‌های مدیریت مصرف شود، گفت: ایران حدود هزار و ۵۶۰ میلیارد مترمکعب بدهی به منابع آب زیرزمینی دارد و یک یا چند سیلاب نمی‌تواند این بدهی را جبران کند.

وی افزود: حدود ۸۰ درصد تالاب‌های کشور در معرض خشکسالی قرار دارند و حتی در صورت بهبود شرایط اقلیمی، برنامه‌های مدیریت مصرف آب باید ادامه پیدا کند.

بزرگ‌زاده با اشاره به شرایط اقلیمی ایران گفت: حدود ۷۵ تا ۸۰ درصد کشور در اقلیم خشک، نیمه‌خشک و فراخشک قرار دارد و سرانه آب در دسترس نسبت به ۶۰ تا ۷۰ سال گذشته به حدود یک‌ششم کاهش یافته و اکنون برای مجموع نیاز‌های شرب، کشاورزی، محیط زیست و سایر مصارف، حدود هزار و چندصد مترمکعب آب سالانه به ازای هر نفر در دسترس است.

برنامه احیای ارومیه با بهبود بارش متوقف نمی‌شود

وی درباره دریاچه ارومیه نیز گفت: حتی اگر شرایط اقلیمی مساعدتر شود، نباید برنامه کاهش مصرف آب کشاورزی و کاهش سطح زیرکشت در حوضه آبریز این دریاچه متوقف شود.

به گفته سخنگوی صنعت آب، در برنامه احیای ارومیه کاهش حدود ۴۰ درصدی مصرف آب کشاورزی پیش‌بینی شده است.

بزرگ‌زاده افزود: تراز میانه به عنوان تراز اکولوژیک دریاچه ارومیه تعیین شده که در آن ارتفاع سطح آب حدود ۱۲۷۴.۱۰ متر، وسعت دریاچه حدود چهار هزار و ۶۳۵ کیلومترمربع و حجم آب حدود ۱۵.۵ میلیارد مترمکعب خواهد بود.

مدیریت مشارکتی؛ نسخه وزارت نیرو برای حکمرانی آب

سخنگوی صنعت آب در بخش دیگری از سخنان خود بر ضرورت مشارکت مردم در مدیریت منابع آب تأکید کرد و گفت: در برنامه هفتم توسعه، مسئولیت‌هایی در حوزه مدیریت مشارکتی آب به وزارت نیرو واگذار شده و این وزارتخانه با همکاری وزارت جهاد کشاورزی و سازمان برنامه، دستورالعمل اجرای مدیریت مشارکتی را تدوین و ابلاغ کرده است.

وی اظهار کرد: دولت با بیش از چهار میلیون کشاورز و صد‌ها هزار حلقه چاه به تنهایی نمی‌تواند تمام امور مدیریت منابع آب را انجام دهد و باید بخشی از اختیارات تصدی‌گری به مردم و تشکل‌های محلی واگذار شود.

بزرگ‌زاده تأکید کرد: تصمیم‌های حاکمیتی مانند تعیین میزان برداشت مجاز، ظرفیت قابل برداشت منابع، حفظ پایداری دشت، کیفیت آب، سلامت مردم، محیط زیست و تخصیص منابع همچنان باید در اختیار حاکمیت باقی بماند، اما در حوزه‌هایی مانند هماهنگی برداشت، نظارت و پایش وضعیت دشت‌ها می‌توان نقش بیشتری برای مردم و تشکل‌های محلی تعریف کرد.

وی در پایان گفت: مدیریت منابع آب در کشوری با اقلیم متنوع و منابع محدود، بدون مشارکت مردم امکان‌پذیر نیست و دولت باید بخشی از تصدی‌گری خود را به مردم همان مناطق واگذار کند.