آمریکا در آستانه ساخت رآکتور هسته‌ای برای پایگاه‌های نظامی خود

ارتش آمریکا در حال برداشتن گام مهمی برای کاهش وابستگی پایگاه‌های نظامی خود به شبکه برق غیرنظامی است. این نیرو با همکاری واحد نوآوری دفاعی پنتاگون، پنج شرکت را برای توسعه و ساخت رآکتور‌های هسته‌ای کوچک و قابل حمل در پایگاه‌های نظامی این کشور انتخاب کرده است؛ پروژه‌ای که ارزش قرارداد‌های آن در مجموع می‌تواند به ۲.۲ میلیارد دلار برسد.

بر اساس اعلام ارتش آمریکا، این رآکتور‌های کوچک که با عنوان میکرورآکتور هسته‌ای شناخته می‌شوند، قرار است در پنج پایگاه نظامی در نقاط مختلف ایالات متحده مستقر شوند. هدف اصلی این برنامه، ایجاد منبعی مستقل و پایدار برای تولید برق و افزایش تاب آوری انرژی پایگاه‌ها در شرایط بحرانی است.

در نخستین مرحله از این برنامه، هر یک از پنج شرکت منتخب مسئول توسعه رآکتور هسته‌ای در یک پایگاه مشخص شده‌اند:

Antares Nuclear در فورت براگ، کارولینای شمالی

BWXT Advanced Technologies در فورت کمپبل، کنتاکی

General Atomics Electromagnetic Systems در فورت هود، تگزاس

Radiant Industries در فورت بنینگ، جورجیا

Westinghouse Government Services در فورت درام، نیویورک

ارتش آمریکا در نهایت قصد دارد تعداد این رآکتور‌ها را افزایش دهد و بیش از ۲۰ میکرورآکتور هسته‌ای را در تاسیسات مختلف وزارت دفاع مستقر کند.

این پروژه بخشی از برنامه‌ای با نام ژانوس (Janus) است که ارتش آمریکا در سال ۲۰۲۵ آن را با هدف ورود نسل جدید رآکتور‌های هسته‌ای به زیرساخت‌های نظامی آغاز کرد.

چرا ارتش آمریکا به دنبال انرژی هسته‌ای است؟

یکی از نگرانی‌های اصلی ارتش آمریکا، وابستگی پایگاه‌های نظامی به شبکه برق سراسری است. در شرایط عادی، این شبکه برق نیاز پایگاه‌ها را تامین می‌کند، اما در صورت وقوع جنگ، حملات سایبری، خرابکاری یا آسیب فیزیکی به زیرساخت‌های انرژی، امکان اختلال در این شبکه وجود دارد.

ارتش آمریکا معتقد است پایگاه‌های نظامی آینده باید بتوانند حتی در صورت از دست رفتن بخشی از شبکه برق، به فعالیت خود ادامه دهند. از سوی دیگر، استفاده از سوخت‌های فسیلی نیز محدودیت‌های خاص خود را دارد؛ زیرا انتقال و ذخیره سازی مقادیر زیادی سوخت دیزل و سایر سوخت‌های مایع، به ویژه در مناطق دورافتاده یا در زمان جنگ، می‌تواند به یک نقطه ضعف لجستیکی تبدیل شود.

جف واکسمن، معاون اصلی دستیار وزیر ارتش آمریکا در امور تاسیسات، انرژی و محیط زیست، در توضیح این رویکرد گفت که ارتش دیگر نمی‌تواند مانند گذشته با اطمینان روی شبکه برق و انتقال سوخت‌های فسیلی حساب کند.

به گفته او، زیرساخت‌های حیاتی ارتش در حال حاضر معمولا با نوعی سوخت فسیلی مایع، عمدتا دیزل، پشتیبانی می‌شوند؛ اما انتقال این سوخت در زمان جنگ می‌تواند بسیار دشوار باشد.

این مشکل در خارج از خاک اصلی آمریکا حتی جدی‌تر می‌شود. به عنوان نمونه، برخی تاسیسات و منافع نظامی آمریکا در جزایر اقیانوس آرام به سوختی وابسته هستند که با کشتی‌های خارجی منتقل می‌شود. در صورت وقوع یک درگیری گسترده، حفظ چنین زنجیره تامینی می‌تواند به چالشی جدی تبدیل شود.

رآکتور‌ها قرار نیست کل پایگاه را برق رسانی کنند

با وجود آنکه هدف اصلی برنامه ژانوس ایجاد استقلال انرژی است، ارتش آمریکا تاکید کرده که پایگاه‌های میزبان این رآکتور‌ها همچنان به شبکه برق تجاری متصل باقی خواهند ماند.

به بیان دیگر، قرار نیست میکرورآکتور هسته‌ای جایگزین کامل شبکه برق شود. این سامانه‌ها بیشتر به عنوان یک منبع تولید برق مستقل و مکمل عمل خواهند کرد تا در صورت بروز اختلال، بخش‌هایی از نیاز انرژی پایگاه را تامین کنند.

رآکتور‌ها نیز تحت مالکیت و بهره برداری پیمانکاران خواهند بود و پرداخت‌ها به شرکت‌ها بر اساس دستیابی به مراحل فنی تعیین شده انجام می‌شود.

دان دریسکول، وزیر ارتش آمریکا، درباره این پروژه گفت که قرارداد‌های جدید امکان تامین برق پایدار و قابل اعتماد برای تاسیسات ارتش را سرعت می‌بخشند و به این نیرو اجازه می‌دهند بدون وابستگی کامل به شبکه‌های خارجی، آمادگی عملیاتی خود را حفظ کند.

بدون استفاده از اورانیوم با غنای بالا

یکی از نکات قابل توجه درباره این پروژه، نوع سوخت مورد استفاده در رآکتور‌های آینده است. ارتش آمریکا اعلام کرده که هیچ یک از رآکتور‌های موردنظر از اورانیوم با غنای بالا (HEU) استفاده نخواهند کرد.

این موضوع از نظر ایمنی و همچنین جلوگیری از وابستگی برنامه به سوخت‌هایی که کاربرد‌های حساس تری دارند، اهمیت دارد.

ارتش همچنین اعلام کرده که پسماند هسته‌ای تولیدشده در این رآکتور‌ها قرار نیست برای مدت طولانی در داخل پایگاه‌های نظامی ذخیره شود.

سابقه پروژه؛ از پروژه پله تا ژانوس

برنامه ژانوس نخستین تلاش وزارت دفاع آمریکا برای استفاده از رآکتور‌های هسته‌ای کوچک و قابل حمل نیست.

پنتاگون در سال ۲۰۲۲ برنامه‌ای با عنوان پروژه پله (Project Pele) را دنبال کرد که هدف آن توسعه یک رآکتور هسته‌ای قابل حمل با وزن حدود ۴۰ تن بود. این رآکتور برای تولید بین ۱ تا ۵ مگاوات برق طراحی شده بود و قرار بود بتواند در محیط‌های نظامی مستقر شود.

برنامه ژانوس را می‌توان ادامه همین مسیر در مقیاسی گسترده‌تر دانست؛ با این تفاوت که این بار تمرکز تنها روی یک رآکتور آزمایشی نیست و ارتش به دنبال ایجاد مجموعه‌ای از رآکتور‌های کوچک در پایگاه‌های مختلف است.

رآکتور‌های مختلف، طراحی‌های متفاوت

شرکت‌های انتخاب شده قرار نیست یک رآکتور یکسان را در تمام پایگاه‌ها مستقر کنند. هر شرکت فناوری و طراحی مخصوص خود را دنبال می‌کند.

به عنوان نمونه، رادیانت اینداستریز اعلام کرده قراردادی به ارزش مجموعا ۷۵۰ میلیون دلار برای تامین ۱۵ میکرورآکتور هسته‌ای کِلایدس (Kaleidos) به دست آورده است. این رآکتور‌ها در حال حاضر در تاسیسات دُم (DOME) آزمایشگاه ملی آیداهو تحت آزمایش قرار دارند.

رآکتور کلایدس برای تولید حدود ۱ مگاوات برق طراحی شده و طبق اعلام شرکت، قابلیت حمل و نقل و استقرار نسبتا آسان دارد. رادیانت اینداستریز این سامانه را یک رآکتور آماده اتصال (Plug-in Ready) توصیف کرده است؛ یعنی سامانه‌ای که پس از انتقال به محل موردنظر، می‌تواند با حداقل زیرساخت اضافی وارد مدار شود.

در طرف دیگر، جنرال اتمیکس (General Atomics) روی سامانه‌ای به نام GA-TES کار می‌کند. این رآکتور در پیکربندی پایه قادر به تولید حدود ۵ مگاوات برق است و امکان افزایش ظرفیت آن تا ۲۰ مگاوات نیز وجود دارد.

یکی از ویژگی‌های GA-TES قابلیت جا به جایی آن با کامیون یا قطار است؛ ویژگی‌ای که برای استفاده نظامی اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا امکان انتقال سامانه به نقاط مختلف را فراهم می‌کند.

چرا این پنج پایگاه انتخاب شدند؟

انتخاب پایگاه‌ها صرفا بر اساس میزان مصرف برق انجام نشده است. ارتش آمریکا اعلام کرده برای انتخاب این پنج محل، مجموعه‌ای از عوامل مختلف از جمله نوع ماموریت پایگاه، امکان اتصال و استفاده از شبکه برق، مسائل زیست محیطی، ملاحظات ایمنی و نقش پایگاه در جا به جایی و اعزام نیرو‌ها بررسی شده است.

براندون کاکرل، معاون دستیار وزیر ارتش آمریکا در امور انرژی و پایداری، معتقد است انتخاب این پایگاه‌ها ارتباط مستقیمی با توانایی ارتش برای انتقال و به کارگیری نیرو در نقاط مختلف جهان دارد.

به گفته او، اگر شبکه برق یک پایگاه در جریان یک درگیری نظامی آسیب ببیند، ارتش باید همچنان بتواند ماموریت خود را ادامه دهد و نیرو و تجهیزات را جابه جا کند.

از این منظر، رآکتور‌های کوچک فقط یک پروژه انرژی نیستند؛ بلکه بخشی از برنامه گسترده‌تر ارتش آمریکا برای افزایش تاب آوری زیرساخت‌های نظامی و حفظ توان عملیاتی در شرایط جنگی به شمار می‌روند.

احتمال گسترش پروژه به پایگاه‌های بیشتر

پنج پایگاه فعلی پایان مسیر برنامه ژانوس نیستند. ارتش آمریکا در نوامبر ۲۰۲۵ اعلام کرده بود که در حال بررسی استقرار رآکتور‌های هسته‌ای در چند تاسیسات دیگر از جمله فورت وین رایت، کارخانه مهمات ارتش هولستون، پایگاه مشترک لوئیس-مک کورد و ردستون آرسنال نیز هست.

در صورت موفقیت آزمایش‌ها و مراحل صدور مجوز، این پروژه می‌تواند به یکی از بزرگ‌ترین برنامه‌های استقرار رآکتور‌های هسته‌ای کوچک در زیرساخت‌های نظامی آمریکا تبدیل شود.

هدف اعلام شده ارتش نیز بلندپروازانه است: استقرار بیش از ۲۰ میکرورآکتور در تاسیسات وزارت دفاع آمریکا.

یک تغییر مهم در مفهوم تامین انرژی نظامی

اهمیت برنامه ژانوس فقط در تعداد رآکتور‌هایی که قرار است ساخته شوند خلاصه نمی‌شود. ارتش آمریکا در واقع در حال تغییر نگاه خود به مسئله تامین انرژی است.

در یک جنگ مدرن، برق برای راه اندازی سامانه‌های ارتباطی، مراکز فرماندهی، تجهیزات الکترونیکی، سامانه‌های پدافندی، تاسیسات لجستیکی و مجموعه‌ای از تجهیزات نظامی حیاتی است. از این رو قطع برق یک پایگاه می‌تواند بسیار فراتر از یک مشکل زیرساختی ساده باشد و مستقیما بر توان عملیاتی آن تاثیر بگذارد.

میکرورآکتور‌های هسته‌ای می‌توانند در چنین شرایطی یک منبع برق پایدار در اختیار ارتش قرار دهند؛ منبعی که برخلاف نیروگاه‌های دیزلی به انتقال مداوم سوخت نیاز ندارد و می‌تواند برای مدت طولانی انرژی تولید کند.

البته این فناوری هنوز با چالش‌هایی مانند ایمنی، صدور مجوز‌های هسته‌ای، هزینه ساخت، مدیریت پسماند، حفاظت از تاسیسات و پذیرش عمومی رو به رو است. موفقیت برنامه ژانوس در نهایت به این بستگی دارد که ارتش آمریکا و شرکت‌های طرف قرارداد تا چه اندازه بتوانند این چالش‌ها را در مقیاس واقعی و عملیاتی برطرف کنند.

اگر این برنامه طبق برنامه ریزی پیش برود، ارتش آمریکا امیدوار است نخستین رآکتور عملیاتی در یک پایگاه نظامی را تا ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۸ به بهره برداری برساند؛ هدفی که می‌تواند آغازگر مرحله جدیدی در نحوه تامین انرژی زیرساخت‌های نظامی این کشور باشد.