آلودگی خانه از آشپزخانه شروع می‌شود

معمولا وقتی صحبت از آلودگی هوا می‌شود، ذهن ما می‌رود پیش آلودگی هوای بیرون از خانه؛ دود خودرو‌ها و موتورها، کیفیت پایین بنزین و گردوغبار و ذرات معلق. اما بخشی از هوایی که هر روز تنفس می‌کنیم، هوای داخل خانه است؛ جایی که گمان می‌کنیم از آلودگی در امانیم. این مساله در آپارتمان‌های کوچک شهری که آشپزخانه، نشیمن و محل خواب فاصله زیادی از هم ندارند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. چون آلاینده‌های مختلف می‌توانند به‌راحتی در فضای خانه پخش شوند و کیفیت هوای داخل را پایین بیاورند و سلامت خیلی از ما را به خطر بیندازند.

آلودگی خانه‌تان از آشپزخانه شروع می‌شود

همشهری در این زمینه گفتگویی با دکتر سید احمد طباطبایی، فوق‌تخصص ریه و رئیس بخش ریه بیمارستان کودکان مفید تهران انجام داده است.

طباطبایی، یکی از مهم‌ترین عوامل آلودگی هوای داخل خانه را ذرات معلق می‌داند و می‌گوید: «یکی از آلاینده‌هایی که می‌تواند در فضای داخل خانه مشکل ایجاد کند، ذرات معلق است. این ذرات می‌توانند از منابع مختلفی مانند دود سیگار و قلیان یا حتی پخت‌وپز ایجاد شوند.»

این فوق‌تخصص ریه ادامه می‌دهد: «امروز اکثر آپارتمان‌های شهری متراژ کوچک هستند و تقریبا همه آشپزخانه‌ها هم اُپن شده‌اند و به دلیل پخت‌وپز، آلاینده‌ها به راحتی در فضای خانه پخش می‌شوند. از طرف دیگر، باز گذاشتن پنجره هم همیشه به معنای ورود هوای پاک نیست و در روز‌های آلوده می‌تواند ذرات معلق بیرون را وارد خانه کند.»

پخت‌وپز چطور هوا را آلوده می‌کند؟

پخت‌وپز با وسایل گازسوز یا سایر وسایل احتراقی نیز می‌تواند منبع آلودگی باشد. طباطبایی توضیح می‌دهد: «بعضی اجاق‌ها خراب‌اند یا درست کار نمی‌کنند یا دود تولید می‌کنند، یا هواکش مناسبی روی آنها وجود ندارد و همین ممکن است آلایندگی ایجاد کند.» او تأکید می‌کند که «اگر وسایل گازسوز یا گرمایشی احتراق ناقص داشته باشند، احتمال تولید مونوکسیدکربن وجود دارد؛ گازی بی‌رنگ و بی‌بو که می‌تواند باعث مسمومیت و حتی مرگ شود.»

خانه نونوار، هوای ناسالم.

اما همه آلاینده‌های خانه از دود و سوختن نمی‌آیند. ترکیبات آلی فرار نیز ممکن است از وسایل و موادی که وارد خانه می‌کنیم، در هوا منتشر شوند. طباطبایی در این باره می‌گوید: «ممکن است خانواده تصمیم بگیرد کف‌پوش خانه را عوض کند، نئوپون‌ها را عوض کند، یا دیوار‌ها را رنگ کند یا مبلمان را تغییر دهد. همه اینها ممکن است موادی را منتشر کنند که برای افراد حساس‌تر یا افراد دچار آسم و آلرژی ایجاد مشکل کنند. رنگ‌ها، تونر، حلال‌ها و موادی که برای لاک و موارد مشابه استفاده می‌شوند هم می‌توانند از این مواد باشند.»

خطر شوینده‌ها را دست‌کم نگیرید

شوینده‌ها و مواد ضدعفونی‌کننده هم از جمله محصولاتی هستند که باید به آنها توجه کرد. رئیس بخش ریه بیمارستان کودکان مفید تهران در این زمینه می‌گوید: «شوینده‌ها و مواد ضدعفونی‌کننده که خانواده‌ها استفاده می‌کنند، می‌توانند موادی را در فضای خانه منتشر کنند و این مواد برای دستگاه تنفسی تحریک‌کننده باشند. نکته مهم این است که بی‌بو بودن یک محصول لزوماً به معنای بی‌ضرر بودن آن نیست. موادی که بو ندارند هم ممکن است مشکل‌ساز باشند؛ بعضی مواد بدون اینکه بوی مشخصی داشته باشند، در محیط منتشر می‌شوند و می‌توانند باعث ایجاد یا تشدید مشکل شوند.»

خطر خوشبوکننده‌های هوا و شمع‌ها

خوشبوکننده‌های هوا، عطرها، شمع‌ها و سایر محصولات معطر نیز ممکن است برای افراد حساس دردسرساز شوند. طباطبایی می‌گوید: «این موارد همه می‌توانند به عنوان محرک عمل کنند و در فردی که زمینه دارد، باعث ایجاد علائمی مثل آسم شوند یا اگر فرد آسم داشته باشد، بیماریش را تشدید کنند.»

عود و کندر نسوزانید

سوزاندن مواد مختلف برای خوشبو کردن خانه نیز از نظر این متخصص ریه بی‌اهمیت نیست. او می‌گوید: «استفاده زیاد از موادی مثل عود، عنبرنسارا، کندر و مواردی از این قبیل به عنوان خوشبوکننده می‌تواند بسیار مضر باشد. علتش هم ورود دود و فرآورده‌های حاصل از سوختن به هوای فضای بسته خانه است.»

رطوبت؛ میزبان کپک

رطوبت و کپک نیز یکی دیگر از مشکلات پنهان خانه‌ها است که دکتر طباطبایی به آن اشاره می‌کند: «خانه‌هایی که رطوبتشان زیاد است، شرایطی دارند که قارچ و کپک و حتی مایک در آن فضا بیشتر رشد می‌کند. مایک، یک موجود زنده است و در محیط‌های انسانی زیست می‌کند و در رطوبت بالا رشدش خیلی بیشتر می‌شود. به خصوص در خانه‌هایی که فرش‌های ماشینی، پشمی و دستباف دارند، یا پارچه‌های قدیمی، مبل‌های قدیمی و پوست حیواناتی که در خانه می‌اندازرند، اینها می‌توانند باعث افزایش رشد مایک‌ها شوند. همه اینها برای افراد مستعد آلرژی و بیماری‌های تنفسی ضرر زیادی دارد.»

از حیوانات خانگی غافل نشوید

حیوانات خانگی، یکی دیگر از معضلات بزرگ شهرنشینی هستند که می‌توانند علائم تنفسی و حساسیت را تشدید کنند. طباطبایی در این رابطه توضیح می‌دهد: «حیوانات خانگی، چه سگ و گربه و چه پرندگان و حیوانات دیگر که بدنشان پوشیده از مو، پشم یا پر است، می‌توانند این ذرات را در محیط پخش کنند و باعث ایجاد مشکل برای افراد مبتلا به آسم یا افرادی که زمینه آلرژی را دارند، شوند.»

آلاینده‌ای که خیلی‌ها نمی‌شناسند

در میان آلاینده‌های کمتر شناخته‌شده، «رادون» نیز قرار دارد؛ گازی طبیعی که ممکن است از طریق خاک و مصالح ساختمانی وارد خانه شود. رئیس بخش ریه کودکان بیمارستان مفید تهران می‌گوید: «رادون اثر کوتاه‌مدت ندارد، اما بر اثر مواجهه طولانی‌مدت می‌تواند عامل ابتلا به سرطان باشد.»

خانه‌ای که قرار بود امن‌ترین جا برای زندگی باشد

واقعیت این است که برای سالم‌تر شدن هوای خانه همیشه به تجهیزات پیچیده نیاز نداریم. تهویه مناسب هنگام پخت‌وپز و استفاده از مواد شوینده، اطمینان از سلامت وسایل گازسوز و گرمایشی، کنترل رطوبت و کپک، کاهش استفاده از محصولات معطر و پرهیز از سوزاندن مواد در فضای بسته از اقداماتی است که می‌تواند میزان مواجهه با آلاینده‌ها را کاهش دهد.

شاید خانه را نتوان از تمام آلاینده‌ها خالی کرد، اما حداقل می‌توانیم بخشی از آنها را خودمان وارد هوای خانه نکنیم. آلودگی هوا همیشه پشت پنجره نیست؛ گاهی درست وسط خانه‌ای است که قرار بوده امن‌ترین جا برای زندگی ما باشد.