محمود فرهادی- الیاس محمودی، نخستین رئیس مرکز حفاظت و اطلاعات قوه قضائیه، در گفتوگوی تفصیلی با آفتابنیوز اظهار کرد: دارای تحصیلات نظامی و همچنین تحصیلات حقوقی در رشته فقه و حقوق اسلامی از دانشگاه فردوسی مشهد هستم و دکترای حقوق بینالملل عمومی دارم. همچنین تحصیلات رشته روابط بینالملل را در دانشگاه پونای هند به پایان رساندهام. از سال ۱۳۵۸ به خدمت نظام جمهوری اسلامی درآمدم و از مؤسسان و نخستین اعضای دادگاه انقلاب ارتش بودم. اولین شغلم دادیاری در دادگاه انقلاب ارتش بود و پساز آن معاون دادستان نظامی، معاون آموزش سازمان قضایی نیروهای مسلح، رئیس دادگاه نظامی دو تهران، عضو هیئت رسیدگی به تخلفات نیروهای انتظامی و رئیس دادگاه نظامی یک تهران بودم.
محمودی ادامه داد: بعدها ازطرف آیتالله شاهرودی بهعنوان رئیس حفاظتواطلاعات قوه قضائیه منصوب شدم و چند سال این مسئولیت را در دستگاه قضایی بر عهده داشتم. سپس بهعنوان مشاور رئیس قوه قضائیه و رئیس تشکیلات قضایی مبارزه با مفاسد اقتصادی فعالیت میکردم و در پایان دوران خدمتم، مشاور رئیس قوه و عضو معاون دیوان عالی کشور بودم.
تشکیل مرکز حفاظتواطلاعات برای حفظ استقلال دستگاه قضایی
نخستین رئیس مرکز حفاظتواطلاعات قوه قضائیه درباره چرایی تشکیل این مرکز گفت: پیشاز تشکیل مرکز حفاظتواطلاعات قوه قضائیه، وزارت اطلاعات در پوشش حراست، چه در تعیین صلاحیتها و چه در سایر حوزههای نظارتی، حضور فعال و مایشائی در قوه قضائیه داشت. نگاه آقای شاهرودی این بود که دستگاه قضایی در تفکیک قوا، یک قوه مستقل است و بهدلیل اینکه قوه قضائیه مستقل از قوه مجریه است، این دو قوه ممکن است اشتراک خدمتی داشته باشند، اما اشتراک نظارتی نباید داشته باشند.
محمودی با اشاره به اصل استقلال قاضی ادامه داد: دیوان عالی کشور بهعنوان عالیترین مرجع قضایی، حتی در برخی موارد، آرای هیئت عمومی آن در حکم قانون است؛ بنابراین ما با یک تشکیلات قضایی مستقل و با قضات مستقلی مواجه هستیم که راههای نظارت بر آنها در قانون تعریف شده است. اعتقاد آیتالله شاهرودی این بود که منظور نمیتواند ناظر را کنترل کند. به همین دلیل، برای حفظ استقلال دستگاه قضایی، صیانت از حقوق قضات و جلوگیری از دخالت اشخاص و افراد فاقد صلاحیت در امر قضاوت، دستور تشکیل حفاظتواطلاعات را صادر کردند.
حفاظت بهجای مچگیری، دست دوستان را میگرفت
محمودی با تأکید بر اهمیت تأمین امنیت قضات گفت: بخش عمدهای از کارکنان قوه قضائیه، قضات بودند و مهمترین عاملی که میتوانست آنها را بهسمت صدور آرای صحیح، درست و عادلانه هدایت کند، حفظ امنیت آنها بود. اولین کاری که حفاظت انجام داد، این بود که توانست امنیت قضات را در دستگاه قضایی برقرار کند. به همین خاطر، حفاظتواطلاعات بهجای اینکه مچگیری کند، دست دوستان را میگرفت؛ چراکه تربیت قاضی کار بسیار سخت و دشواری است.
تشکیل مرکز حفاظتواطلاعات با دستور رئیس قوه قضائیه
نخستین رئیس مرکز حفاظتواطلاعات قوه قضائیه در رابطه با نحوه تشکیل این مرکز گفت: تشکیل مرکز حفاظتواطلاعات توسط رئیس قوه قضائیه و به پیشنهاد ایشان انجام شد و انتصاب رئیس مرکز نیز ازسوی رئیس قوه صورت گرفت.
وی درباره مبنای حقوقی تأسیس این مرکز اظهار کرد: مرکز حفاظتواطلاعات در چهارچوب اختیارات رئیس قوه قضائیه و براساس یکی از اصول قانون اساسی که ناظر به ایجاد تشکیلات مورد نیاز است، فعالیت میکند.
محمودی افزود: آیتالله شاهرودی در آن ایام، این تأسیس را از حقوق و اختیارات خود تلقی میکردند.
واکنشها به تشکیل مرکز حفاظتواطلاعات در داخل و خارج از قوه قضائیه
وی درباره واکنش نهادهای اطلاعاتی به تشکیل حفاظتواطلاعات قوه قضائیه گفت: دستگاه قضایی یکی از مهمترین قوای سهگانه و ضامن عدالت است و به عبارتی، مرکز ثقل احقاق حق و ابطال باطل به شمار میآید. نهادهای اطلاعاتی که قبلاً در این قوه حضور داشتند، نسبت به تشکیل مرکز حفاظتواطلاعات واکنشهایی نشان دادند.
محمودی ادامه داد: دستگاه قضایی جاذبه زیادی دارد و بهتنهایی میتواند قدرت قضایی ایجاد کند؛ بنابراین دستگاههایی که قبلاً حضور داشتند، واکنش نشان دادند؛ ولی ما با ایستادگی، توانستیم به وظیفه و تکلیف خود عمل کنیم.
وی با اشاره به استقبال از تشکیل حفاظتواطلاعات در داخل قوه قضائیه افزود: جامعه قضات و کارمندان و مجموعههایی مانند سازمان ثبت و سازمان زندانها، نیروهای حفاظت را از خود و خانواده خود میدانستند. از خودشان برای نظارت بر خودشان انتخاب شدند و همین امر باعث شد تا تشکیلات بهسرعت در میان کارکنان دستگاه قضایی جا بیوفتد.
محمودی درباره ترکیب نیروی انسانی مرکز حفاظتواطلاعات اظهار کرد: البته از پرسنل سایر دستگاهها نیز استفاده کردیم؛ اما تلاش ما این بود که برای قاضی، از قاضی استفاده شود. نیروهایی که از ارگانهای دیگر میآمدند نیز با رعایت حیطهبندی و توانمندی تشکیلاتی به کار گرفته میشدند.
رئیس حفاظتواطلاعات فقط از رئیس قوه قضائیه دستور میگرفت
نخستین رئیس مرکز حفاظتواطلاعات قوه قضائیه در پاسخ به پرسشی در رابطه با سلسلهمراتب اداری این مرکز گفت: فقط از شخص رئیس قوه قضائیه دستور میگرفتم. حفاظتواطلاعات قوه قضائیه با دفتر سیاستگذاری و نظارت راهبردی حفاظتاطلاعات نیروهای مسلح ارتباطی نداشت و در شورای هماهنگی اطلاعات نیز شرکت نمیکرد؛ زیرا اطلاعات ما درونسازمانی بود.
نقش بیبدیل همکاری مردم و شهروندان با حفاظت قوه
محمودی درباره جایگاه گزارشهای مردمی در فعالیتهای مرکز گفت: مردم مستقیماً با رئیس تشکیلات ارتباط داشتند و هیچ مانعی بین رئیس حفاظت و مردم و کارکنان وجود نداشت. اولین کاری که انجام دادیم، راهاندازی ستاد خبری بهعنوان مرکز ثقل دادههای خبری بود و آن را به سمع و نظر مردم و نیروها رساندیم.
نخستین رئیس مرکز حفاظتواطلاعات قوه قضائیه تأکید کرد: مردم اگر اعتماد را ببینند، خالصانه آنچه که در دل دارند، ارائه میکنند. ما نیز در سفرهای استانی تلاش میکردیم با مردم ارتباط بگیریم و بازدیدهای غیرمحسوس از داخل دستگاه قضایی انجام میدادیم تا اطلاعات را بهموقع دریافت کنیم.
اطلاعات گرانترین متاع است
وی با اشاره به اهمیت اطلاعات در تصمیمگیری گفت: ما در عصر اطلاعات زندگی میکنیم و هرکس اطلاعات بیشتری داشته باشد، در عرصههای مختلف میتواند رشد و بالندگی بیشتری را تجربه کند.
محمودی تصریح کرد: اگر مسئولان اطلاعات لازم را در اختیار نداشته باشند، تصمیمگیری برای آنها بسیار مشکل خواهد بود و ممکن است تصمیمهایی بگیرند که بعداً مشخص شود پاسخگو نبوده است. در عصر حاضر، اطلاعات در خط مقدم قرار دارد و به اعتقاد من، اطلاعات گرانترین متاع است.
وی درباره کارکرد اطلاعات در قوه قضائیه نیز گفت: ما از اطلاعات بهجا و بهوقع در مقام احقاق حق و ابطال باطل استفاده میکردیم و تلاشمان این بود که با استفاده از اطلاعات، نیروها را حفظ کنیم، از حوادث ناگوار پیشگیری کنیم و اطلاعات را بهموقع مورد استفاده قرار دهیم.
تخلفات قضات به دادسرای انتظامی قضات ارجاع میشد
محمودی درباره نحوه برخورد با تخلفات گفت: در نتیجه نظارتها، متخلفان شناسایی میشدند و متخلفان به دو دسته قاضی و غیر قاضی تقسیم میشدند.
وی افزود: قاضی باید تحت نظارت دادسرای انتظامی قضات باشد و مرکز حفاظتواطلاعات درباره تخلفات قضات، اطلاعات خود را به دستگاههای نظارتی و دادستان انتظامی قضات ارسال میکرد. درباره تخلفات کارکنان نیز اطلاعات مربوطه به سایر مراجع قضایی اعلام میشد.
وی تأکید کرد: مرکز حفاظتواطلاعات ضابط دادگستری نبود؛ اما اگر مقام قضایی دستوری صادر میکرد، با توجه به اهمیت موضوع، همراه با دادسرای انتظامی برای کشف مسئلهای که به تشکیلات لطمه میزد، همکاری میکردیم. بدون دستور قضایی، اقدامی انجام نمیدادیم.
بازرسی منازل در دستور کار نبود
نخستین رئیس مرکز حفاظتواطلاعات قوه قضائیه درباره ورود این مرکز به اقداماتی مانند بازرسی و تفتیش منازل گفت: تشکیلات تمایلی نداشت به این سمت حرکت کند. فلسفه تشکیل حفاظتواطلاعات این بود که نیروها را حفظ و از کیان دستگاه قضایی صیانت کنیم.
محمودی درخصوص بازداشت متخلفان نیز گفت: در مواردی که نیاز به بازداشت یا دستگیری وجود داشت، مرکز رأساً وارد عمل میشد. سازمان زندانها جزو نهادهای زیرمجموعه قوه قضائیه بود و استفاده از امکانات آن برای تشکیلات حفاظتواطلاعات دشوار نبود.
واو عطف در عنوان «حفاظتواطلاعات» زائد است
وی در رابطه با وجه تسمیه حفاظتواطلاعات قوه قضائیه اظهار داشت: کلمه را آقایان در صدور ابلاغ و... «حفاظتواطلاعات» مینوشتند. در اصل، «حفاظتاطلاعات» است.
حفاظتواطلاعات با دستگاههای دیگر موازیکاری نداشت
محمودی در مورد ادعای موازیکاری مرکز حفاظتواطلاعات قوه قضائیه با سایر نهادهای اطلاعاتی توضیح داد: در هیچ شرایطی، موازیکاری نداشتیم و اساساً دستگاهی وجود نداشت که مرکز با آن موازیکاری کند.
وی افزود: مرکز حفاظتواطلاعات در شرایطی تشکیل شد که ساختارهای اطلاعاتی در برخی نهادها هنوز بهشکل امروزی وجود نداشت؛ بنابراین ادعای موازیکاری با سایر دستگاههای اطلاعاتی صحیح نبود.
نخستین رئیس مرکز حفاظتواطلاعات قوه قضائیه درباره طرح ارتقای این «مرکز» به «سازمان» گفت: از سازمان ثبت و پزشکی قانونی گرفته تا سازمان زندانها و دادگستریهای کل استانها، قوه قضائیه تشکیلات بسیار گستردهای دارد. این مجموعه عریضوطویل عهدهدار وظایف پرشماری است.
وی افزود: تشکیل یک سازمان اطلاعاتی برای هدایت و هماهنگی این تعداد نیروی پراکنده در سراسر کشور، از دادگاه بخش گرفته تا دیوان عالی کشور، امر میمون و مبارکی است.
حفاظتواطلاعات به اهداف اولیه خود دست یافته است
محمودی در جمعبندی ارزیابی خود از عملکرد مرکز حفاظتواطلاعات قوه قضائیه گفت: این مرکز در چهارچوب اساسنامهای که در اختیار داشت، به مأموریت خود ادامه داد و بیش از ۲۰ سال است که در شناسایی تخلفات قضات و کارکنان، تعیین صلاحیتها، حفاظت فیزیکی و گزینش نیروهای شریف و متدین برای تصدی منصب قضا و دهها مأموریت دیگر، به قوه قضائیه کمک میکند.
وی خاطرنشان کرد: به اعتقاد من، مرکز حفاظتواطلاعات به اهدافی که برای آن تعریف شده بود، رسیده است. مهمترین دوران یک نهاد، دوران موافقتها و مخالفتها در آغاز تشکیل آن است و با وجود همه دشواریها، معتقدم در آن دوره موفق بودیم و حفاظت توانست در زمان خود اثرگذار باشد.