آسیب جنگ به میراث تاریخی چابهار و مکران

عدنان حسینی با تشریح ظرفیت‌های تاریخی، طبیعی و فرهنگی سواحل مکران در گفت‌و‌گو با ایلنا افزود: پایگاه ملی میراث فرهنگی خلیج فارس و سواحل مکران مستقر در چابهار، یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های میراث فرهنگی در سواحل جنوبی کشور است و بخش قابل توجهی از مأموریت آن به حفاظت از میراث طبیعی و تاریخی جنوب‌شرق کشور اختصاص دارد.

وی افزود: در محدوده فعالیت این پایگاه، مجموعه‌ای از جاذبه‌های طبیعی و منحصر‌به‌فرد سواحل مکران قرار دارد که از شرقی‌ترین نقاط استان در محدوده کواتر آغاز می‌شود و تا پهنه‌های غربی سواحل سیستان و بلوچستان امتداد می‌یابد.

مدیر پایگاه ملی میراث فرهنگی خلیج فارس و سواحل مکران گفت: یکی از نخستین اقدامات برای حفاظت از این ظرفیت‌ها، شناسایی و ثبت ملی برجستگی‌ها و عوارض طبیعی منحصر‌به‌فرد سواحل مکران بود که بخش قابل توجهی از این آثار با پیگیری اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی سیستان و بلوچستان در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده‌اند.

حسینی ادامه داد: تالاب بین‌المللی گواتر در شرقی‌ترین بخش سواحل استان، با پل طبیعی و جنگل‌های حرا، تا دماغه صخره‌ای بریس، کوه‌های مریخی، رویشگاه‌های طبیعی، درخت مکرزن یا انجیر معابد و تالاب صورتی لیپار به عنوان مجموعه‌ای کم‌نظیر از میراث طبیعی سواحل مکران در این منطقه قرار دارند.

وی با اشاره به جاذبه‌های چابهار‌ها علاوه بر سواحل مکران اعلام کرد: آبفشان‌های چابهار در فصل مونسون جذابیت ویژه‌ای دارند و در کنار آنها، بازارچه‌های سنتی، بقعه سیدغلام رسول، تلگرافخانه، ساختمان تاریخی پست و قلعه تاریخی بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی این شهر را شکل داده‌اند.

به گفته وی، در بخش غربی سواحل مکران نیز گل‌فشان‌ها، خور طبیعی تنگ، تلاقی کویر و دریا در درک و باغ‌های میوه گرمسیری زرآباد، تصویری متفاوت از تنوع طبیعی این نوار ساحلی ایجاد کرده‌اند.

مکران میراثی فراتر از مرز‌ها است

حسینی با اشاره به گستره جغرافیایی مکران گفت: مکران از سواحل جنوب‌شرقی ایران آغاز شده و تا پاکستان امتداد پیدا می‌کند و در ایران نیز از محدوده سیستان و بلوچستان تا ارتفاعات جاسک و میناب ادامه دارد.

وی افزود: حدود ۴۰۰ کیلومتر از پهنه مکران در سواحل جنوبی سیستان و بلوچستان قرار گرفته و تلاش بر این است که علاوه بر آثار ثبت شده، سایر جاذبه‌های طبیعی، تاریخی و فرهنگی این منطقه نیز شناسایی و در فهرست آثار ملی ثبت شوند.

مدیر پایگاه ملی میراث فرهنگی خلیج فارس و سواحل مکران خاطرنشان کرد: در بخش میراث تاریخی نیز اقداماتی برای حفاظت و مرمت بنا‌ها انجام شده و از جمله می‌توان به مرمت گنبد بی‌بی‌زینب در روستا اشاره کرد. همچنین در حوزه باستان‌شناسی، همکاری‌هایی با پژوهشکده باستان‌شناسی و گروه‌های پژوهشی در حال انجام است.

آسیب جنگ به میراث تاریخی چابهار

حسینی با اشاره به تأثیرات جنگ اخیر بر میراث فرهنگی منطقه افزود: متأسفانه جاذبه‌های طبیعی، تاریخی و گردشگری این منطقه نیز از پیامد‌های جنگ تحمیلی بی‌تأثیر نماندند.

وی گفت: برخی بنا‌های تاریخی به‌ویژه بنا‌هایی که مشرف به دریای تیس هستند، آسیب‌هایی را تجربه کرده‌اند. از جمله قلعه تیس و ساختمان فرمانداری متعلق به دوره قاجار که در بخش‌هایی از اندود بیرونی، نمای خارجی و جداره‌ها دچار آسیب شده‌اند.

وی افزود: از همان روز‌های نخست، تلاش کردیم علائم هشداردهنده یونسکو را برای حفاظت از بنا‌های تاریخی در معرض خطر نصب کنیم.

مدیر پایگاه ملی میراث فرهنگی خلیج فارس و سواحل مکران ادامه داد: جنگ علاوه بر آسیب به بناها، بر گردشگری منطقه نیز تأثیر گذاشته است. به‌گونه‌ای که با لغو پروازها، در این ایام مسافری در منطقه حضور ندارد و صنعت گردشگری چابهار و سواحل مکران تحت تأثیر قرار گرفته است.

چراغ مکران را روشن نگه می‌داریم

حسینی با تأکید بر ضرورت تداوم حفاظت از میراث مکران گفت: مهم‌ترین تلاش ما این است که چراغ پایگاه ملی مکران را روشن نگه داریم و این منظر طبیعی، تاریخی و فرهنگی ارزشمند را در مسیر ثبت جهانی یونسکو قرار دهیم.

وی روستای درک را یکی از شاخص‌ترین نمونه‌های این ظرفیت دانست و افزود: روستای درک با ویژگی منحصر‌به‌فرد تلاقی کویر و دریا، از خاص‌ترین روستا‌های منطقه است و در میان هشت روستایی قرار دارد که قرار است امسال برای ثبت سازمان جهانی گردشگری معرفی شوند.

مدیر پایگاه ملی میراث فرهنگی خلیج فارس و سواحل مکران در ادامه بر ضرورت تعیین عرصه و حریم جاذبه‌های طبیعی و تاریخی منطقه تأکید کرد و گفت: سواحل مرتفع مکران و دیگر پهنه‌های ارزشمند باید با تعیین ضوابط عرصه و حریم، بیش از گذشته حفاظت شوند.

حسینی افزود: توسعه سواحل مکران یک ضرورت است، اما این توسعه نباید به قیمت از بین رفتن میراث طبیعی و بشری منطقه تمام شود. لازم است ضوابط عرصه و حریم این آثار از سوی وزارت میراث فرهنگی ابلاغ شود تا در طرح‌های توسعه‌ای و عمرانی از مداخله‌هایی که می‌تواند به این میراث آسیب بزند جلوگیری شود.

وی تأکید کرد: حفاظت از میراث طبیعی و بشری مکران یک مسئولیت جدی است و باید این گنجینه را به گونه‌ای مدیریت و حفاظت کنیم که امکان انتقال آن به نسل‌های آینده وجود داشته باشد.