شهریار؛ شاعر فرهنگ و خاطره

در این آیین، جمعی از استادان و پژوهشگران دانشگاه تبریز با بررسی ابعاد مختلف شخصیت و آثار شهریار، بر ضرورت مطالعه جامع دیوان و زندگی فکری و اجتماعی این شاعر تأکید کردند.

عضو هیأت علمی دانشگاه تبریز با اشاره به جایگاه شهریار در ادبیات معاصر ایران اظهار کرد: شهریار شاعری چندوجهی بود که در قالب‌های گوناگون شعر فارسی و ترکی آثاری ماندگار از خود بر جای گذاشت و شناخت جایگاه واقعی او نباید تنها به چند غزل مشهورش محدود شود.

وی با اشاره به نخستین دیدار خود با شهریار در سال ۱۳۶۱ گفت: در ۱۹ سالگی و به همراه پدرم که خود شاعر بود، به دیدار شهریار رفتم و پیش از آن نیز شعری برای او آماده کرده بودم. شهریار در آن دیدار با بزرگواری مرا تشویق کرد و گفت هر زمان که بخواهم می‌توانم به خانه او بروم.

این عضو هیأت علمی دانشگاه تبریز افزود: این برخورد برای یک نوجوان بسیار تأثیرگذار بود. شهریار در برابر اهل قدرت شخصیتی محکم و قاطع داشت، اما در مواجهه با نوجوانان و جوانان رفتاری سرشار از مهربانی نشان می‌داد و حمایت از نسل جوان و استعدادهای تازه را وظیفه خود می‌دانست.

وی با اشاره به تنوع آثار شهریار بیان کرد: از منظر سبک‌شناسی، دیوان شهریار مجموعه‌ای متنوع است و این شاعر تقریباً در همه قالب‌های شناخته‌شده شعر فارسی آثاری دارد، هرچند بیشتر با غزل‌های خود شناخته می‌شود.

وی موسیقی شعر را از ویژگی‌های برجسته غزل‌های شهریار دانست و گفت: آشنایی شهریار با موسیقی ایرانی، دستگاه‌ها و ردیف‌های موسیقی در ساختار شعر او نیز بازتاب یافته و به غزل‌هایش ویژگی موسیقایی خاصی بخشیده است. در کنار موسیقی، عاطفه نیز در شعر شهریار جایگاه مهمی دارد و با قدرت به مخاطب منتقل می‌شود.

این استاد دانشگاه همچنین شعرهای ترکی شهریار را بخش مهمی از میراث ادبی او دانست و افزود: بسیاری از سروده‌های ترکی این شاعر جایگاه ویژه‌ای در ادبیات معاصر آذربایجان یافته‌اند.

وی با اشاره به وجه اجتماعی و سیاسی شعر شهریار تصریح کرد: شهریار شاعری سیاسی بود، اما سیاست‌زده نبود و برای مسائل پیش‌پاافتاده سیاسی شعر نمی‌گفت؛ با این حال در بزنگاه‌هایی که مسائل مهم اجتماعی و فرهنگی مطرح بود، موضع خود را با صراحت بیان می‌کرد.

وی ادامه داد: در دیوان شهریار لایه‌های مختلفی از اندیشه، عاطفه، اجتماع، سیاست و تجربه‌های انسانی دیده می‌شود و برای شناخت این شاعر باید مجموعه آثار و زندگی فکری و اجتماعی او را به صورت همه‌جانبه مطالعه کرد.

این عضو هیأت علمی دانشگاه تبریز همچنین با اشاره به مجموعه «مکتب» در دیوان شهریار اظهار کرد: این بخش از آثار او از منظر ارتباط با مکتب رمانتیسم قابل بررسی است و می‌توان درباره نقش شهریار در تئوریزه شدن نگاه رمانتیک در شعر ایران تأمل کرد.

معاون پژوهشی دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز نیز در این آیین با بررسی جایگاه شهریار از منظر فلسفی و پدیدارشناختی اظهار کرد: اگر شعرهای شهریار از این منظر بررسی شود، بخش مهمی از آثار او توصیف تجربه زیسته یک آذربایجانی است؛ تجربه‌ای که بخشی از آن امروز دیگر به شکل گذشته وجود ندارد.

محمد اصغری افزود: شهریار به‌ویژه در «حیدربابایه سلام»، زیست و فرهنگ آذربایجانی گذشته را به تصویر کشیده و آن را به نسل‌های امروز منتقل کرده است. اهمیت این آثار تنها در بازنمایی زندگی گذشته نیست، بلکه شاعر توانسته حس نوستالژی و تعلق به هویت و فرهنگ گذشته را به گونه‌ای بیان کند که مخاطب امروز نیز با آن ارتباط برقرار کند.

وی گفت: بسیاری از عناصر زندگی که در آثار شهریار توصیف شده، امروز دیگر وجود ندارند و به خاطرات قومی تبدیل شده‌اند، اما شهریار این خاطرات را با زبان شعر حفظ و به نسل‌های بعد منتقل کرده است.

معاون پژوهشی دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز با تأکید بر اینکه پاسداشت شهریار را می‌توان پاسداشت فرهنگ و هویت دانست، اظهار کرد: شهریار تنها یک شاعر نیست و در آثار او جنبه‌های سیاسی، اجتماعی، اخلاقی، دینی و زیبایی‌شناختی نیز دیده می‌شود.

اصغری ادامه داد: پیام مهم شهریار برای نسل جوان، تداوم و حفظ فرهنگ، زبان و ادبیات است و جوانان می‌توانند با رجوع دوباره به آثار او، با ریشه‌های فرهنگی و تجربه زیسته نسل‌های پیشین ارتباط برقرار کنند.

آیین بزرگداشت استاد شهریار و روز ملی شعر و ادب فارسی با تأکید بر جایگاه این شاعر در ادبیات فارسی و ترکی و نقش آثار او در بازتاب فرهنگ، هویت و تجربه زیسته مردم آذربایجان در دانشگاه تبریز برگزار شد