برج کبوتران یا برج کبوتر خسروشاه، بنایی استوانهایشکل با حدود ۶ متر قطر و ۱۱ متر ارتفاع است که در خیابان علامه امینی و روبهروی برکه احمدشاه معروف به «عنبر شاه» قرار دارد.
این اثر تاریخی ۲۰ اردیبهشت سال ۱۳۸۶ با شماره ۱۹۰۹۹ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. قدمت بنا حدود ۲۰۰ سال تخمین زده شده و ساخت آن را به دوره قاجار نسبت میدهند.
بر اساس روایتهای محلی، در گذشته شمار برجهای کبوتر در این محدوده بیشتر بوده و همین موضوع سبب شده بود منطقه با عنوان «بوش لار دیبئ» به معنای منطقه برجها شناخته شود. با گذشت زمان و در پی تخریب تدریجی برجها و توسعه ساختوسازهای مسکونی، این بنا به تنها برج باقیمانده از آن مجموعه تبدیل شده است.
درون برج، صدها جایگاه برای استقرار کبوتران تعبیه شده و سازههای چوبی نیز برای دسترسی و رسیدگی به این محلها مورد استفاده قرار میگرفته است. برجهای کبوتر در گذشته علاوه بر نگهداری پرندگان، کارکرد اقتصادی نیز داشتند و فضله کبوتران برای تهیه کود طبیعی جمعآوری میشد و از گوشت پرندگان نیز برای تغذیه و در برخی موارد در مصارف سنتی استفاده میکردند.
برج کبوتران خسروشاه اگرچه بخشی از هویت تاریخی و معماری این منطقه را در خود جای داده، اما در سالهای اخیر با آسیبهای جدی مواجه شده و نیازمند مرمت و ساماندهی اساسی است.
حفظ این بنا میتواند به عنوان بخشی از میراث معماری بومی خسروشاه، زمینه معرفی بیشتر پیشینه تاریخی منطقه و انتقال یکی از جلوههای معماری سنتی آن به نسلهای آینده را فراهم کند.
خبرنگار ناصر غلامی هوجقان
.