امید تازه برای مبتلایان به پسوریازیس

پژوهشگران دریافته‌اند که پانتتین، مشتقی از ویتامین B ۵ که به‌راحتی در دسترس است، می‌تواند فعالیت بیش‌ازحد برخی سلول‌های ایمنی را مهار کند و احتمالاً در کنترل پسوریازیس مؤثر باشد. این مکمل در آزمایش‌های حیوانی از بروز پسوریازیس جلوگیری کرده و در یک مطالعه بالینی کوچک روی انسان نیز نتایج امیدوارکننده‌ای نشان داده است. این یافته‌ها از ارتباط غیرمنتظره میان تولید کلسترول و التهاب خودایمنی پرده برمی‌دارند.

پژوهشی جدید نشان می‌دهد یک مکمل غذایی مشتق‌شده از ویتامین B ۵ ممکن است رویکردی امیدوارکننده برای مقابله با پسوریازیس باشد.

دانشمندان دریافتند پانتتین می‌تواند فعالیت سلول‌های ایمنی دخیل در التهاب خودایمنی را کاهش دهد. این ترکیب در آزمایش‌های انجام‌شده روی موش‌ها از بروز پسوریازیس جلوگیری کرد و در یک کارآزمایی بالینی کوچک نیز به بهبود علائم بیماری در انسان کمک کرد.

نتایج این پژوهش ۲۷ اکتبر در مجله علمی Journal of Experimental Medicine (JEM) منتشر شده است. یافته‌های محققان از ارتباطی غیرمنتظره میان تولید کلسترول و عملکرد سیستم ایمنی حکایت دارد؛ ارتباطی که ممکن است در آینده مسیر‌های درمانی تازه‌ای برای پسوریازیس و حتی برخی دیگر از بیماری‌های خودایمنی ایجاد کند.

سلول‌های ایمنی بیش‌فعال چگونه باعث پسوریازیس می‌شوند؟

در مرکز این کشف، سلول‌هایی به نام سلول‌های دندریتیک قرار دارند؛ سلول‌های تخصص‌یافته‌ای که نقش مهمی در سازمان‌دهی دفاع ایمنی بدن ایفا می‌کنند. این سلول‌ها با شناسایی عوامل بالقوه تهدیدکننده، سایر سلول‌های ایمنی را برای مقابله با آنها فعال می‌کنند.

سلول‌های دندریتیک این وظیفه را با شناسایی و جذب مواد بیگانه‌ای به نام آنتی‌ژن و ارائه آنها به سلول‌های T انجام می‌دهند. سلول‌های T بخشی از سیستم ایمنی هستند که عوامل تهدیدکننده مشخص را شناسایی می‌کنند. سلول‌های دندریتیک همچنین با ترشح پیام‌رسان‌های شیمیایی، سلول‌های ایمنی بیشتری را به محل موردنظر فرا می‌خوانند و فرایند التهاب را تحریک می‌کنند.

اگرچه این فعالیت‌ها برای مقابله با عفونت‌ها ضروری هستند، اما فعالیت بیش‌ازحد سلول‌های دندریتیک می‌تواند نتیجه‌ای معکوس داشته باشد. در چنین شرایطی، این سلول‌ها به‌جای محافظت از بدن، در ایجاد التهاب مزمن و بیماری‌های خودایمنی مانند پسوریازیس نقش پیدا می‌کنند.

وی‌نا ژانگ، پژوهشگر آزمایشگاه دولتی تحلیل زیست‌پزشکی در پکن و سرپرست این مطالعه، می‌گوید: «شواهد روزافزون نشان می‌دهند که مسیر‌های متابولیک و متابولیت‌های مرتبط با آنها نقش مهمی در تنظیم عملکرد سلول‌های ایمنی و پیشرفت بیماری‌های خودایمنی دارند؛ با این حال، راهبرد‌های درمانی مبتنی بر هدف قرار دادن متابولیسم در بیماری‌های التهابی هنوز به‌اندازه کافی مورد بررسی قرار نگرفته‌اند.»

ژانگ این پژوهش را با همکاری چینگ شیا، آی‌لینگ لی و تائو ژو از آزمایشگاه دولتی تحلیل زیست‌پزشکی و همچنین چنگ‌شین لی از مرکز پزشکی نخستین بیمارستان عمومی ارتش آزادی‌بخش خلق چین در پکن انجام داده است.

کشف ارتباط پنهان میان کلسترول و پسوریازیس

محققان در بررسی سلول‌های دندریتیک افراد مبتلا به پسوریازیس و چند بیماری خودایمنی دیگر، متوجه افزایش غیرعادی سطح آنزیم‌هایی به نام «وانین» (Vanins) شدند. این آنزیم‌ها در تنظیم فرایند‌های متابولیکی سلول نقش دارند.

پژوهشگران دریافتند با کاهش سطح آنزیم‌های وانین، فعالیت سلول‌های دندریتیک کمتر می‌شود و توانایی آنها برای تحریک سلول‌های T کاهش می‌یابد. همچنین دارویی که برای مهار عملکرد این آنزیم‌ها طراحی شده بود، در آزمایش‌های حیوانی از بروز پسوریازیس در موش‌ها جلوگیری کرد.

بررسی‌های بیشتر نشان داد این آنزیم‌ها چگونه می‌توانند در ایجاد التهاب نقش داشته باشند.

آنزیم‌های وانین، پانتتین را به ویتامین B ۵ تبدیل می‌کنند؛ ماده‌ای مغذی که سلول‌ها برای تولید انرژی به آن نیاز دارند. پانتتین در حال حاضر به‌عنوان یک مکمل غذایی در دسترس است و معمولاً برای کمک به کاهش کلسترول خون استفاده می‌شود، زیرا می‌تواند تولید کلسترول را کاهش دهد.

این ارتباط از آن جهت اهمیت دارد که کلسترول تنها ماده‌ای نیست که در جریان خون گردش می‌کند، بلکه بر عملکرد سلول‌های ایمنی نیز تأثیر می‌گذارد. پژوهش‌های پیشین نشان داده‌اند کلسترول می‌تواند فعالیت سلول‌های دندریتیک را تحریک کند و بالا بودن سطح کلسترول خون نیز یکی از عوامل خطر مرتبط با ابتلا به پسوریازیس است.

محققان دریافتند فعالیت بیش‌ازحد آنزیم‌های وانین باعث کاهش میزان پانتتین در سلول‌های دندریتیک می‌شود. با کاهش پانتتین، تولید کلسترول افزایش می‌یابد و در نتیجه این سلول‌های ایمنی بیش‌ازحد فعال می‌شوند.

افزایش مجدد سطح پانتتین توانست این چرخه را مختل کند. این مکمل با کاهش تجمع کلسترول در سلول‌های دندریتیک، به مهار فعالیت غیرطبیعی سلول‌های ایمنی و کاهش التهاب کمک کرد.

ژانگ در این‌باره می‌گوید: «ما دریافتیم مصرف پانتتین به‌طور مؤثری پسوریازیس را در موش‌ها بهبود می‌دهد. این یافته نشان می‌دهد کاهش سطح پانتتین ممکن است یکی از عوامل کلیدی فعال‌شدن بیش‌ازحد سلول‌های دندریتیک و بروز التهاب خودایمنی در پی افزایش فعالیت آنزیم‌های وانین باشد.»

نتایج امیدوارکننده مکمل پانتتین در یک مطالعه انسانی

پس از مشاهده نتایج امیدوارکننده در آزمایش‌های آزمایشگاهی و حیوانی، پژوهشگران بررسی کردند که آیا پانتتین می‌تواند برای افراد مبتلا به پسوریازیس نیز مفید باشد یا خیر.

برای این منظور، یک مطالعه بالینی کوچک با مشارکت ۲۴ بیمار مبتلا به پسوریازیس انجام شد. تمام شرکت‌کنندگان از پماد موضعی حاوی ترکیب کلسیتریول/بتامتازون استفاده کردند؛ درمانی ترکیبی که برای کنترل علائم پسوریازیس به کار می‌رود. کلسپوتریول، مشتقی از ویتامین D است که به تنظیم رشد سلول‌های پوستی کمک می‌کند و بتامتازون نیز یک داروی کورتونی برای کاهش التهاب است.

نیمی از شرکت‌کنندگان علاوه بر استفاده از پماد، قرص پانتتین نیز دریافت کردند تا محققان بتوانند تأثیر افزودن این مکمل به درمان استاندارد را بررسی کنند.

پس از ۱۲ هفته، بیمارانی که پانتتین را در کنار پماد تجویزشده مصرف کرده بودند، بهبود بیشتری در علائم پسوریازیس نشان دادند. این اثر به‌ویژه در افرادی مشهودتر بود که پیش از شروع درمان، سطح کلسترول خون بالاتری داشتند.

این یافته‌ها نشان می‌دهد پانتتین ممکن است در آینده به‌عنوان درمان مکمل پسوریازیس مورد استفاده قرار گیرد؛ به‌ویژه برای بیمارانی که اختلال در متابولیسم کلسترول در بروز التهاب آنها نقش دارد.

با این حال، پژوهشگران تأکید می‌کنند که این مطالعه تنها ۲۴ شرکت‌کننده داشته و برای تأیید اثربخشی مکمل، انجام پژوهش‌های گسترده‌تر ضروری است. همچنین نتایج انسانی هنوز ثابت نمی‌کند که همان سازوکار زیستی مشاهده‌شده در آزمایش‌های آزمایشگاهی و حیوانی، عامل اصلی بهبود علائم بیماران بوده است.

ژانگ می‌گوید: «کارآزمایی بالینی ما که به ابتکار پژوهشگران انجام شد، اثربخشی امیدوارکننده پانتتین را به‌عنوان درمان کمکی پسوریازیس نشان داد؛ اما این نتایج باید به‌عنوان شواهد اولیه امکان‌پذیری استفاده بالینی از این مکمل تفسیر شوند، نه تأیید مستقیم سازوکار زیستی آن.»

او در ادامه تأکید می‌کند که این پژوهش با شناسایی محور متابولیکی «وانین ـ پانتتین ـ کلسترول»، مسیر جدیدی برای بررسی درمان بیماری‌های خودایمنی وابسته به فعالیت سلول‌های دندریتیک فراهم کرده است.