ترکیه؛ الگوی دیگری از دین و دموکراسی
۱۸:۲۲
۱۳۸۴/۰۷/۰۹
به گزارش آفتاب نیوز، 
دکتر ابراهیم یزدی در مورد پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا و رویکرد شهروندان این کشور نسبت به این امر می گوید: در ترکیه چه در میان افکار عمومی مردم و چه در میان نخبگان پیرامون پیوستن به اتحادیه اروپا اجماع نظر وجود دارد.
این پیوستن تبدیل به یک خواست عمومی شده است. این امر دلایل فرهنگی، تاریخی، سیاسی و اقتصادی گوناگون دارد اما مهمترین بخش آن این است که از 1980 که نظامیان یک سال پس از انقلاب ایران ـ در ترکیه کودتا کردند تغییرات شدید ولی ـ آرامی در ترکیه صورت گرفت و عمده ترین فعالیت های اقتصادی که تا آن زمان توسط دولت کنترل می شد به بخش خصوصی واگذار شده به طوری که امروز به جز بخش صنایع کلیدی و نظامی هیچ صنعت یا نهاد اقتصادی در دست دولت نیست. دولت اعمال حاکمیت می کند و نه تصدی اقتصادی.
در نتیجه این سیاست در طول 25 سال گذشته شبکه اقتصادی بخش خصوصی در ترکیه بسیار گسترده شده است به نحوی که امروز صادرات ترکیه به بیش از 60 میلیارد دلار در سال رسیده است. این توسعه یا رشد اقتصادی دو هدف یا برنامه اساسی پیش رو دارد. اول آنکه به اتحادیه اروپا بپیوندد. حتی قبل از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی. هنگامی که بازار مشترک اروپا شکل گرفت ـ ترکیه از نخستین کشورهایی بود که درخواست پیوستن به آن را کرد.
از نگاه سیاستمداران و اقتصاد دانان ترک و امریکایی، ادامه رشد اقتصادی این کشور منوط به پیوستن به اتحادیه اروپا است.
یزدی در ادامه به تحولات سیاسی معاصر ترکیه اشاره کرده و می افزاید: از یک طرف این شبکه اقتصادی قدرتمند نظامیان ترکیه را کنترل می کند که قواعد بازی دموکراسی را بر هم نزنند زیرا در غیر این صورت اقتصاد ترکیه به شدت ضربه می خورد.
هر جا نظامیان ترکیه پیرامون موضوعی می خواهند اعمال نظر کنند، نمایندگان این شبکه اقتصادی به نظامیان فشار می آوردند و تهدید می کنند و در نهایت مانع می شوند. از طرف دیگر هرگاه گروه های سیاسی، دست به بکارهای افراطی می زنند و جو را متلاطم می سازند، این شبکه اقتصادی است که با آنها برخورد می کند.
به عنوان مثال وقتی اربکان نخست وزیر شد و سیاست های او با سیاست های طیب اردوغان متفاوت بود، نتوانست ادامه دهد چرا که اگر چه از طریق دموکراسی به سرکار آمده بود، اما موضع گیری های افراطی او می توانست نظم موجود را بر هم بزند. یا هنگامی که لائیک ها بر سر حجاب دختران در دانشگاه ها فشار آوردند و جو سیاسی به سمت و سوی التهاب پیش می رفت به باز همین شبکه مانع شد.
یزدی اما در مورد شرایط فعلی ترکیه و موقعیت نخست وزیر اسلامگرای آن می گوید: اکنون اردوغان کسی است که با رعایت میانه روی، آرام آرام هم ثبات سیاسی را به وجود آورده است و هم به دنبال تامین نظر اروپا است. اما اروپا از ترکیه چند چیز می خواهد اول اینکه باید دموکراسی نهادینه شود: زیرا روابط اقتصادی راهبردی بدون ثبات سیاسی نهادینه شده، امکان پذیر نیست.
به همین دلیل اتحادیه اروپا برای حل مشکل ترکیه با کردها فشار زیادی می آورند.
برای حل قضیه هنگام بازداشت اوجالان، اتحادیه اروپا به دولت فشار آورد که او را اعدام نکند و به اوجالان هم فشار آورد که دست از مبارزه مسلحانه بردارند. اکنون پ.ک.ک هم به سمت کار سیاسی سوق پیدا کرده و دولت هم از مواضع ضد کردی خود دست برداشته و حقوق اساسی آنها را به رسمیت می شناسد.
اما آیا حل این مسائل به معنای قطعی شدن پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا است؟ یزدی معتقد است: ترکیه مسایلی با اتحادیه اروپا دارد که هنوز حل نشده است. در راس آنها مساله قبرس است. ترکیه و یونان هر دو عضو ناتو هستند. اما سالیان دراز است که اختلافات شدید دارند. یکی از شرایط اتحادیه اروپا با ترکیه حل این اختلاف است و دولت اردوغان این مشکل را حل کرد. رهبران دو کشور با یکدیگر دیدار کردند ونظر اتحادیه اروپا تامین شد.
اما مساله حمایت دو کشور از تنش های مختلف قبرس هنوز حل نشده است. هنگامی که اتحادیه اروپا در مورد پیوستن قبرس می خواست رای گیری کند، ترکیه و یونان موافقت کردند پیرامون اتحاد قبرس موضوع رای گیری شود. رای گیری انجام شد و نکته جالب این بود که ترک های قبرس رای به یکپارچگی دادند اما یونانی ها به دو پارچگی آن رای دادند.
بنابراین قبرس در شرایطی در اتحادیه اروپا پذیرفته شد که هم چنان دو پارچه مانده است.
هر چند این موضوع از جهتی به نفع ترکیه تمام شد چون ترک های قبرس به یکپارچگی قبرس رای داده بودند اما بهرحال این مساله هنوز یک مانع جدی بر سر راه پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا است.
وزیر خارجه دولت موقت درباره نوع نگاه برخی کشورهای عضو اتحادیه اروپا به پیوستن یک کشور مسلمان به آن می گوید: حوادث پس از 11 سپتامبر و انفجارهای اروپا مردم اروپا را نسبت به تصویب عضویت ترکیه دو دل کرده است و گروه های سنتی و مسیحیان متعصب در مقابل آن ایستاده اند و در برخی کشورها مانند اتریش این موضوع به یک مساله ملی تبدیل شده است.
بنابراین هنوز ترکیه باید بر موانع دیگری نیز برای پیوستن به اتحادیه اروپا غلبه کند دکتر ابراهیم یزدی در مورد تاثیر پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا بر منافع ملی کشورمان می گوید:
منافع ملی ما تحت تاثیر رویدادهای بین المللی تعیین نمی شود بلکه باید در درون کشور و بر اساس اولویت های خود تعریف شود. پس از این تعریف می توانیم بگوییم از این حادثه چگونه به نفع کشورمان بهره برداری کنیم. دولت ترکیه بر اساس موازین خود تصمیم می گیرد و اتحادیه اروپا هم بر اساس موازین خود. در این میان ما باید منافع ملی خود را تعریف کرده و بعد ببینیم چگونه می توان از این رویداد بهره گرفت متاسفانه این تعاریف هنوز وجود ندارد.
وی در ادامه گوید مذاکرات هسته ای ایران و اروپا به عنوان سندی بر تایید عدم وجود تعریفی منافع ملی یاد کرده و می گوید: گروهی از دیپلمات های ایرانی دو سال و نیم با اتحادیه اروپا مذاکره می کنند. اما ناگهان گروهی دیگر می آیند و حرف های دیگری می زنند این نشان می دهد که هنوز در درون کشور در مورد منافع ملی و حفظ آن یکپارچگی وجود نداشته و هر کسی با دیدگاه خود به آن می نگرد.
این کارشناس سیاسی در مورد تبعات پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا و چالش های احتمالی که متوجه ایران خواهند شد می افزاید: اگر ترکیه به اتحادیه اروپا بپیوندد این اولین بار است که یک کشور اسلامی به اتحادیه اروپا می پیوندد.
اتحادیه اروپا همان گونه که در مورد کشورهای اروپای شرقی شرط دموکراسی را گذاشته بود، در مورد ترکیه نیز چنین خواهدکرد. دموکراسی در این کشورها در تحلیل نهایی تاثیری از فرهنگ بومی اسلامی را خواهد پذیرفت. در دراز مدت اگر ترکیه به اتحادیه اروپا بپیوندد این احتمال قوی وجود دارد که الگو و نمونه دیگری غیر از ایران در مورد رابطه میان دین و دموکراسی به جهان ارائه شود.
این امر مستلزم آن است که مسلمانان ترکیه واقع گرا بوده و خواهان « همه یا هیچ» نباشند.
در این شرایط تغییرات به صورت تدریجی صورت خواهد گرفت.
یکی از شرایط جدید اتحادیه اروپا، حذف عکس ها و مجسمه های آتاترک از مراکز رسمی است.
این موضوع مورد مناقشه مسلمانان و هواداران آتاترک است. زمان اربکان یا اردوغان بحث فراوانی بود که آیا مطابق سنت ها به آتاترک ادای احترام خواهد شد و دسته گلی بر مزار او گذاشته خواهد شد یا خیر؟ هر دو نخست وزیر این کار را کردند. اما را این امر تنها از روی مصلحت بود. اکنون اتحادیه اروپا می گوید تمامی آثار یک دولت استبدادی یا همان دولت آتاترک باید شود. بنابراین مسلمانان از آن استقبال می کنند.
به هر حال تغییرات صورت گرفته در ساختار سیاسی و اجتماعی ترکیه و روش حکومت در آن، در تفکراتی که برخی در ایران به عنوان دین و حکومت مطرح می کنند، موثر خواهد بود.
ما چاره ای جز تعامل با ترکیه نداریم. روابط اقتصادی، تاریخی، سیاسی و قومی بسیار نزدیکی با ترکیه داریم. بنابراین شکل گیری الگوی جدیدی از رابطه میان دین و دموکراسی در جهان اسلام قطعا بر وضعیت ایران هم تاثیر خواهد گذاشت.
دکتر ابراهیم یزدی در مورد پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا و رویکرد شهروندان این کشور نسبت به این امر می گوید: در ترکیه چه در میان افکار عمومی مردم و چه در میان نخبگان پیرامون پیوستن به اتحادیه اروپا اجماع نظر وجود دارد. این پیوستن تبدیل به یک خواست عمومی شده است. این امر دلایل فرهنگی، تاریخی، سیاسی و اقتصادی گوناگون دارد اما مهمترین بخش آن این است که از 1980 که نظامیان یک سال پس از انقلاب ایران ـ در ترکیه کودتا کردند تغییرات شدید ولی ـ آرامی در ترکیه صورت گرفت و عمده ترین فعالیت های اقتصادی که تا آن زمان توسط دولت کنترل می شد به بخش خصوصی واگذار شده به طوری که امروز به جز بخش صنایع کلیدی و نظامی هیچ صنعت یا نهاد اقتصادی در دست دولت نیست. دولت اعمال حاکمیت می کند و نه تصدی اقتصادی.
در نتیجه این سیاست در طول 25 سال گذشته شبکه اقتصادی بخش خصوصی در ترکیه بسیار گسترده شده است به نحوی که امروز صادرات ترکیه به بیش از 60 میلیارد دلار در سال رسیده است. این توسعه یا رشد اقتصادی دو هدف یا برنامه اساسی پیش رو دارد. اول آنکه به اتحادیه اروپا بپیوندد. حتی قبل از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی. هنگامی که بازار مشترک اروپا شکل گرفت ـ ترکیه از نخستین کشورهایی بود که درخواست پیوستن به آن را کرد.
از نگاه سیاستمداران و اقتصاد دانان ترک و امریکایی، ادامه رشد اقتصادی این کشور منوط به پیوستن به اتحادیه اروپا است.
یزدی در ادامه به تحولات سیاسی معاصر ترکیه اشاره کرده و می افزاید: از یک طرف این شبکه اقتصادی قدرتمند نظامیان ترکیه را کنترل می کند که قواعد بازی دموکراسی را بر هم نزنند زیرا در غیر این صورت اقتصاد ترکیه به شدت ضربه می خورد.
هر جا نظامیان ترکیه پیرامون موضوعی می خواهند اعمال نظر کنند، نمایندگان این شبکه اقتصادی به نظامیان فشار می آوردند و تهدید می کنند و در نهایت مانع می شوند. از طرف دیگر هرگاه گروه های سیاسی، دست به بکارهای افراطی می زنند و جو را متلاطم می سازند، این شبکه اقتصادی است که با آنها برخورد می کند.
به عنوان مثال وقتی اربکان نخست وزیر شد و سیاست های او با سیاست های طیب اردوغان متفاوت بود، نتوانست ادامه دهد چرا که اگر چه از طریق دموکراسی به سرکار آمده بود، اما موضع گیری های افراطی او می توانست نظم موجود را بر هم بزند. یا هنگامی که لائیک ها بر سر حجاب دختران در دانشگاه ها فشار آوردند و جو سیاسی به سمت و سوی التهاب پیش می رفت به باز همین شبکه مانع شد.
یزدی اما در مورد شرایط فعلی ترکیه و موقعیت نخست وزیر اسلامگرای آن می گوید: اکنون اردوغان کسی است که با رعایت میانه روی، آرام آرام هم ثبات سیاسی را به وجود آورده است و هم به دنبال تامین نظر اروپا است. اما اروپا از ترکیه چند چیز می خواهد اول اینکه باید دموکراسی نهادینه شود: زیرا روابط اقتصادی راهبردی بدون ثبات سیاسی نهادینه شده، امکان پذیر نیست.
به همین دلیل اتحادیه اروپا برای حل مشکل ترکیه با کردها فشار زیادی می آورند.
برای حل قضیه هنگام بازداشت اوجالان، اتحادیه اروپا به دولت فشار آورد که او را اعدام نکند و به اوجالان هم فشار آورد که دست از مبارزه مسلحانه بردارند. اکنون پ.ک.ک هم به سمت کار سیاسی سوق پیدا کرده و دولت هم از مواضع ضد کردی خود دست برداشته و حقوق اساسی آنها را به رسمیت می شناسد.
اما آیا حل این مسائل به معنای قطعی شدن پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا است؟ یزدی معتقد است: ترکیه مسایلی با اتحادیه اروپا دارد که هنوز حل نشده است. در راس آنها مساله قبرس است. ترکیه و یونان هر دو عضو ناتو هستند. اما سالیان دراز است که اختلافات شدید دارند. یکی از شرایط اتحادیه اروپا با ترکیه حل این اختلاف است و دولت اردوغان این مشکل را حل کرد. رهبران دو کشور با یکدیگر دیدار کردند ونظر اتحادیه اروپا تامین شد.
اما مساله حمایت دو کشور از تنش های مختلف قبرس هنوز حل نشده است. هنگامی که اتحادیه اروپا در مورد پیوستن قبرس می خواست رای گیری کند، ترکیه و یونان موافقت کردند پیرامون اتحاد قبرس موضوع رای گیری شود. رای گیری انجام شد و نکته جالب این بود که ترک های قبرس رای به یکپارچگی دادند اما یونانی ها به دو پارچگی آن رای دادند.
بنابراین قبرس در شرایطی در اتحادیه اروپا پذیرفته شد که هم چنان دو پارچه مانده است.
هر چند این موضوع از جهتی به نفع ترکیه تمام شد چون ترک های قبرس به یکپارچگی قبرس رای داده بودند اما بهرحال این مساله هنوز یک مانع جدی بر سر راه پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا است.
وزیر خارجه دولت موقت درباره نوع نگاه برخی کشورهای عضو اتحادیه اروپا به پیوستن یک کشور مسلمان به آن می گوید: حوادث پس از 11 سپتامبر و انفجارهای اروپا مردم اروپا را نسبت به تصویب عضویت ترکیه دو دل کرده است و گروه های سنتی و مسیحیان متعصب در مقابل آن ایستاده اند و در برخی کشورها مانند اتریش این موضوع به یک مساله ملی تبدیل شده است.
بنابراین هنوز ترکیه باید بر موانع دیگری نیز برای پیوستن به اتحادیه اروپا غلبه کند دکتر ابراهیم یزدی در مورد تاثیر پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا بر منافع ملی کشورمان می گوید:
منافع ملی ما تحت تاثیر رویدادهای بین المللی تعیین نمی شود بلکه باید در درون کشور و بر اساس اولویت های خود تعریف شود. پس از این تعریف می توانیم بگوییم از این حادثه چگونه به نفع کشورمان بهره برداری کنیم. دولت ترکیه بر اساس موازین خود تصمیم می گیرد و اتحادیه اروپا هم بر اساس موازین خود. در این میان ما باید منافع ملی خود را تعریف کرده و بعد ببینیم چگونه می توان از این رویداد بهره گرفت متاسفانه این تعاریف هنوز وجود ندارد.
وی در ادامه گوید مذاکرات هسته ای ایران و اروپا به عنوان سندی بر تایید عدم وجود تعریفی منافع ملی یاد کرده و می گوید: گروهی از دیپلمات های ایرانی دو سال و نیم با اتحادیه اروپا مذاکره می کنند. اما ناگهان گروهی دیگر می آیند و حرف های دیگری می زنند این نشان می دهد که هنوز در درون کشور در مورد منافع ملی و حفظ آن یکپارچگی وجود نداشته و هر کسی با دیدگاه خود به آن می نگرد.
این کارشناس سیاسی در مورد تبعات پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا و چالش های احتمالی که متوجه ایران خواهند شد می افزاید: اگر ترکیه به اتحادیه اروپا بپیوندد این اولین بار است که یک کشور اسلامی به اتحادیه اروپا می پیوندد.
اتحادیه اروپا همان گونه که در مورد کشورهای اروپای شرقی شرط دموکراسی را گذاشته بود، در مورد ترکیه نیز چنین خواهدکرد. دموکراسی در این کشورها در تحلیل نهایی تاثیری از فرهنگ بومی اسلامی را خواهد پذیرفت. در دراز مدت اگر ترکیه به اتحادیه اروپا بپیوندد این احتمال قوی وجود دارد که الگو و نمونه دیگری غیر از ایران در مورد رابطه میان دین و دموکراسی به جهان ارائه شود.
این امر مستلزم آن است که مسلمانان ترکیه واقع گرا بوده و خواهان « همه یا هیچ» نباشند.
در این شرایط تغییرات به صورت تدریجی صورت خواهد گرفت.
یکی از شرایط جدید اتحادیه اروپا، حذف عکس ها و مجسمه های آتاترک از مراکز رسمی است.
این موضوع مورد مناقشه مسلمانان و هواداران آتاترک است. زمان اربکان یا اردوغان بحث فراوانی بود که آیا مطابق سنت ها به آتاترک ادای احترام خواهد شد و دسته گلی بر مزار او گذاشته خواهد شد یا خیر؟ هر دو نخست وزیر این کار را کردند. اما را این امر تنها از روی مصلحت بود. اکنون اتحادیه اروپا می گوید تمامی آثار یک دولت استبدادی یا همان دولت آتاترک باید شود. بنابراین مسلمانان از آن استقبال می کنند.
به هر حال تغییرات صورت گرفته در ساختار سیاسی و اجتماعی ترکیه و روش حکومت در آن، در تفکراتی که برخی در ایران به عنوان دین و حکومت مطرح می کنند، موثر خواهد بود.
ما چاره ای جز تعامل با ترکیه نداریم. روابط اقتصادی، تاریخی، سیاسی و قومی بسیار نزدیکی با ترکیه داریم. بنابراین شکل گیری الگوی جدیدی از رابطه میان دین و دموکراسی در جهان اسلام قطعا بر وضعیت ایران هم تاثیر خواهد گذاشت.
ارسال پیام
لینک های مفید