فقه «مالک بن انس» چگونه است؟

به گزارش آفتاب نیوز، مذهب مالکی، در واقع دومين مذهب اهل سنت از نظر قدمت و سومين آن از نگاه قلمرو است. مؤسس اين مذهب، مالك بن انس اصبحى از طبقه سوم فقيهان تابعى مدينه است.

او حدود سالهاى 90 تا 97 در آن شهر تولد يافت. مالك بيشتر زندگانى خود را در مدينه سپرى كرد، فقه را نزد ربيعة بن فروخ، ابن شهاب زهرى، نافع مولى عبدالله بن عمر بن هرمز، امام جعفر صادق عليه السلام و ابوالزناد فرا گرفت.

مالك، در برابر خلفا، سياست آرامى را دنبال مى‏كرد. اما با سكوت، او در برابر قيام نفس زكيه ـ سال (145 ه.ق). والى مدينه را به او بدگمان ساخت و والى، مالك را مجازات كرد.

منصور بابت اين رفتار والى كه بى‏اطلاع او صورت يافته بود، از مالك عذرخواهى نمود. همچنين هارون در سفر حج خود در سال 179 ه.ق. در آخرين سال عمر مالك، از او ديدار به عمل آورد .

با اين همه، مى‏توان گفت كه مالك از عباسيان ناخشنود بوده چنانكه همين ناخشنودى او سبب گرايش امويان اندلس به او گشت.

مالك، در حديث شناسى پيشگام بود.

اثر مهم فقهى مالك كتاب «الموطأ» است كه به درخواست منصور به نگارش آن پرداخت.

ديگر اثر او، «رسالة إلى الرشيد» است.

مذهب فقهى مالك، به مثابه يك مدرسه فكرى نبوده و اجتهاد فقهاى آن فراتر از رأى مالك نمى‏رود. مالكيان در باورهاى اعتقادى خود پيرو مكتب اشعريند.

مذهب مالك پيش از ظهور مذهب شافعى، بر حجاز، مصر و سرزمين‏هاى آفريقايى اطراف آن، اندلس و سودان غلبه داشت و در بغداد هم حضور چشمگيرى داشت تا آن كه پس از سال 400 ه.ق. رو به افول نهاده، با ظهور مذهب شافعى در مصر، مذهب مالكى در آن به جايگاه دوم تنزل يافت اما موقعيت خود در شرق آفريقا را از دست نداد.

امروزه مذهب مالكى در قسمت‏هاى شمالى آفريقا، الجزاير، تونس، در قسمت‏هاى كوهستانى مصر، سودان، كويت، قطر، بحرين غلبه دارد و در فلسطين و عربستان هم ـ به ويژه منطقه احساء ـ به صورت محدودتر ادامه حيات مى‏دهد. 

منابع فقهی مذهب مالکی
مالك علاوه بر كتاب، سنت، فتاوى صحابه، اجماع، قياس، استحسان، مصالح مرسله و استصحاب، عمل اهل مدينه را در زمره منابع دينى ياد كرده است. مالك، ظاهر قرآن را بر سنت مقدم مى‏داشت. مالك طعن بر اصحاب رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم را زشت شمرده و آن را جرم بزرگ مى‏دانست. مالك به درستى نظام «استخلاف» اذعان داشت. او همچنين قرآن را قديم دانسته و به جبر باور داشت.