مقايسه ديپلماسي هسته اي دولت گذشته و دولت جديد

به گزارش آفتاب نیوز، آفتاب موضوع دلايل عدم موفقيت ديپلماسي جديد هسته اي را با يكي از اساتيد دانشگاه و كارشناس ارشد مسائل هسته اي در ميان گذاشت. وي در پاسخ به سؤال خبرنگار آفتاب گفت: اساساً يكي از دلايل موفقيت ديپلماسي هسته اي ايران در دو سال گذشته، حضور فعال ايران در عرصه جهاني بود يعني اينكه تيم مذاكره كننده ضمن مذاكره با 3 كشور مذاكره كننده اروپايي با كشورهاي غير متعهد به رهبري مالزي و آفريقاي جنوبي از يك طرف و با كشورهاي مهمّي چون روسيه و چين نيز از طرف ديگر كار مي كرد و ديپلماسي خود را نه بر يك محور بلكه بر سه محور عمده قرار داده بود. وي افزود: «حضور فعال ايران در عرصه جهاني، دقيقاً در زماني كه با بحران هسته اي، اجماعي جهاني عليه ايران در حال شكل گيري بود، به معناي آن بود كه ايران تغييرات اساسي در هندسه معرفتي و هندسه سياسي جهان را درك مي كند و در عين حال مي خواهد تا نقش خود را به عنوان بازيگري فعّال در عرصه جهاني تثبيت كند. از چنين منظري جمهوري اسلامي ايران در راهبرد چند سطحي به تعامل با كشورهاي تأثيرگذار در پرونده هسته اي خود وارد شده بود و تجلي اين امر را به خوبي مي توان در نشستهاي شوراي حكام در سالهاي 2003 و 2004 درباره ي فعاليتهاي هسته اي ايران مشاهده كرد. اما اشتباهي كه ديپلماسي جديد هسته اي مرتكب آن شده، تصميم گيريهاي عجولانه اي بود كه تحت شرايط بعد از انتخابات رياست جمهوري، عرصه را بر تيم مذاكره كننده جديد، در جهت رايزني و تعامل با كشورهاي تأثيرگذار تنگ كرد؛ چرا كه اين رويكرد يكسو نگرانه كه به ناگاه به «نگاه شرق» تعبير شد در جلب تعامل و فرايند ائتلاف سازي با كشورهاي شرق توفيقي نيافت و موجبات آن را فراهم كرد كه بدترين مصوبات عليه ايران صادر گردد».

وي در پاسخ به سؤال خبرنگار آفتاب در مورد اين سطوح سه گانه گفت: اگر بخواهم به تشريح نگاه چند سطحي ديپلماسي هسته اي گذشته كه شامل سه محور غرب، شرق و غيرمتعهدها در مقابل محور يك سويه «نگاه به شرق» بپردازيم بايد عرض كنم كه دقيقاً يكي از عمده ترين دلايل ناكارآمدي تيم جديد هسته اي توجه نكردن به اين مسئله بود؛ زيرا ايران در سطح اوّل به بسيج كشورهاي هم سطح كه ضرورت فناوري صلح آميز هسته اي را براي خود درك مي كردند و فشارهاي سياسي عليه ايران را الگويي براي آينده مي دانستند پرداخت. نزديك شدن ايران به گروه هفتادو هفت و تشكيل گروه غير متعهدها در شوراي حكام دو اقدام اساسي بود كه ديپلماسي ايران سعي مي كرد براساس آنها، كشورهاي همسو را با خود همراه سازد. همه شاهد بوديم كه در گذشته اقدامات اين دو گروه در تعديل موضع كشورها و تلطيف لحن قطعنامه هاي آژانس بسيار مؤثر بود.

در سطح دوم ايران به تعامل مؤثر با كشورهاي تأثيرگذار ديگر روي آورد و با كشورهايي چون چين، روسيه، و پاكستان، در مورد مسائل دو جانبه به رايزني پرداخت.

در سطح سوم، ايران با درك وزن 3 كشور اروپايي، به چانه زني با آنان پرداخت و در حقيقت سعي كرد بُعد سياسي پرونده هسته اي خود را با آنان حل و فصل كند. رابطه و تعامل ايران به 3 كشور اروپايي در اصل بازتاب درك ايران از مناسبات خود با قدرتهاي بزرگ جهاني بود. اين كارشناس ارشد مسائل هسته اي كشورمان در پايان سخنانش به خبرنگار آفتاب گفت: ديپلماسي قبلي براساس درك ايران از توانايي برخورد فعال همزمان در سه سطح پيش گفته حكايت مي كرد و به خوبي توانسته بود به گفتگو و رايزني با بازيگران عمده بپردازد و براي رسيدن به خواسته هاي خود به تبادل امتياز روي آورد، فرايندي كه در آغاز كار دولت جديد چندين بار بهم خورد تا اينكه مجدداً اندك اندك دارد به ريل معقول طبيعي خود باز مي گردد. اگرچه اين تغيير اصولاً در سياست خارجي كشور، به آساني اتفاق نمي افتد و بيشتر تداوم موردنظر است تا تغيير، به صلاح منافع ملي هم نيست. مع الوصف اميدوارم تيم جديد هسته اي با برخورداري از توانايي برخورد فعال همزمان در سه سطح، بتواند تجربيات ارزنده گذشته را مورد استفاده قرار دهد.