تاریخ هسته‌ ای جهان فصل اول (قسمت 1) - نیمه دوم قرن نوزدهم و . . .

به گزارش آفتاب نیوز، تاریخ هسته ای جهان (فهرست)

اگرچه براي اكثر مردم عصر اتم با بمباران هيروشيما و ناكازاكي آغاز شد ولي در واقع شروع اين عصر به نيمه دوم قرن نوزدهم بازمي گردد. در ابتدا فعاليت دانشمندان عمدتاً جنبه نظري و كنجكاوي علمي داشت كه در جو آرام دانشگاه ها پيشرفت مي كرد تا اين كه در سال 1938 با كشف پديده شكافت هسته و امكان آزادسازي انرژي درون هسته، وضعيت به كلي دگرگون شد. بدين ترتيب دانشمندان و دولتمردان به فكر استفاده هاي بشردوستانه و نظامي از انرژي اتمي افتادند. آزادسازي و به خدمت گرفتن انبوه انرژي حبس شده در هسته اتم يكي از پيشرفت هاي بسيار حائز اهميت انسان است. امروز راكتورهاي مختلف من جمله راكتورهاي زاينده سريع درحال توسعه هستند.

كشف اشعه ايكس
دهه 1890- در اواخر دهه 1890 به تدريج تعدادي از پديده هاي مطرح شده آن زمان قابل توجيه شدند. دو حادثه جالب كه منجر به كشف هايي شد كه عبارتند از: كشف اشعه ايكس در سال 1895 توسط ويلهم رونتگن در ورزبرگ و كشف يك اشعه غيرعادي ساطع شده از اورانيوم كه باعث تيره شدن صفحه حساس عكاسي مي گرديد، اين كشف توسط هنري بكرل در پاريس در سال 1896 صورت پذيرفت.

بحث بر سر سوپربمب
1939: در روزهاي اوليه كشف پديده شكافت (فيسيون) تعدادي از محققين گمان كردند كه ممكن است در اين فرايند، نوترون ها به صورت آزاد نيز توليد شوند. اين ايده درواقع به آزاد كردن انرژي فوق العاده زياد هسته اي در مقياس بزرگ انجاميد. در اين خصوص بحث بر سر «سوپربمب» به ميان آمد.
اين مطلب درواقع از اينجا شروع شد كه نوترون شكافت هسته را باعث مي شود و نوترون حاصل از شكافت هسته واكنش زنجيره اي شكافت را ادامه مي دهد. نوترون هاي حاصل از شكافت باعث به وجود آمدن شكافت هاي جديد شده و نوترون هاي حاصل مجددا در فيسيون هاي بعدي شركت مي كنند و اين عمل مي تواند به صورت زنجيره اي ادامه يابد.
اين شبكه زنجيره اي فيسيوني را مي توان با يك شبكه اورژانس اعلام خطر مقايسه كرد. به عنوان مثال اگر يك نفر زنگي را به صدا درآورد و با شنيدن صداي زنگ، پنج نفر ديگر هر يك پنج زنگ را به صدا درآورند و به همين ترتيب باز پنج نفر ديگر هر يك پنج زنگ را به صدا درآورند و اين عمل همچنان ادامه يابد به زودي صداي زنگ ها گسترش وسيعي پيدا خواهد كرد.
درسال 1939 ايده واكنش زنجيره اي براي محققين درخصوص توجيه انفجارات شيميايي شناخته شده بود. اگر يك انفجار هسته اي صورت پذيرد، در مقايسه با انفجار شيميايي، ميليون ها بار قدرتمندتر خواهد بود.
اين مسأله بسيار هولناك بود، به خصوص كه جهان با شتاب زياد به طرح جنگ جهاني پيش مي رفت همان كه «برت رانداسميت» محقق هسته اي فرانسوي در L.Aventure Atomigue عنوان كرد، فضاي تحقيق هسته اي به طور كامل يك شبه تغيير كرد.
به تدريج فيزيك اتمي از محدوده قلمرو تحقيقات پايه اي دور مي گشت و مي رفت كه كارهاي تحقيقاتي به طور جداگانه و مستقل انجام پذيرد. محققين هسته اي جدا از مسئوليت هاي اجتماعي و سياسي خود مي رفتند تا نقش بسيار حساسي در زندگي ملت هاي قدرتمند بازي كنند. تا سال 1938 ميلادي فيزيك بيشتر جنبه تفريح داشت. اما حالا بشر خود را صاحب دانشي مي ديد كه مي توانست مسير تاريخ را تغيير دهد. البته محققين از مدت ها پيش مي دانستند كه در هسته اتم انرژي زيادي نهفته است ولي دليلي براي دستيابي به آن نمي ديدند. راترفورد در يك سخنراني عمومي عنوان كرد كه هر كسي كه از طريق تبديل يك اتم به اتم ديگر به دنبال منبع نيرو مي گردد در خيال واهي است.
در همان سال هاي اوليه دانشمند يهودي مجارستاني «لئوزيلارد»، كه به خاطر نازيسم در انگلستان به سر مي برد در زمينه فوق اظهارنظرهاي صحيحي كرده بود. او درخصوص قدرت هسته اي و بمب ها تا مرحله تفصيلي پيش رفته بود به طوري كه پس از گذشت چند سال، يافته هاي او مجدداً توسط ديگران به صورت كشف عنوان شد. تمام اين موارد در كشف (پتنت) به ثبت رسيده در كشور انگلستان به تاريخ 12 مارس 1934 موجود است. متأسفانه زيلارد به دليل ترس از مسائل مختلف كه ممكن بود در اثر اعلام اين ايده به وجود آيد نوشته خود را به صورت محرمانه نگه داشت و آن را به نيروي دريايي تحويل داد. در اوايل 1939 برخي معتقد بودند كه حتي اگر هم فرض شود كه واكنش زنجيره اي امكان پذير باشد، معذالك نمي تواند به انفجار منتهي شود. اين ايده، پس از اين كه بوهر متقاعد شد كه اين ايزوتوپ كمياب 235u است كه ايجاد شكافت مي كند و نه 238u، در دانشگاه پرينستون به بحث گذاشته شد.
نظر بوهر در مورد اورانيوم طبيعي كاملاً صحيح بود. زيرا آنچه كه در طبيعت به وجود مي آيد نمي تواند به عنوان يك بمب عمل كند. ولي اگر فرض شود 238u را بتوان به طور كامل جدا كرد و 235u خالص باقي بماند، حالا چه خواهد شد؟ شش سال بعد از اين مباحث آمريكايي ها توانستند با انجام همين عمل بمب اتمي را بسازند.
زيلارد وقتي خبر شكافت هسته اي را شنيد، اشتياق گذشته اش نيروي تازه اي گرفت و تصميم گرفت مقاله به ثبت رسيده خودش را كه تحت اختيار نيروي دريايي انگلستان بود، پس بگيرد. اعتقاد او اين بود كه اطلاعات مربوط به واكنش زنجيره اي هسته اي به آلمان نرسد و به همين دليل خودسانسوري توسط او انجام شد. زيرا او نمي خواست كه ميوه فعاليت هاي تحقيقاتي تيم آنها به دست نازي هايي بيفتد كه در حال تهديد كشورهاي ديگر بودند. زيلارد نامه اي براي ژوليت نوشت و از او خواست كه در منتشر نكردن مقالات با او همكاري كند، ولي متأسفانه تلاش او فايده اي نداشت. در سال 1939 به جز مقالات متعددي كه در روزنامه ها به چاپ رسيد، بيش از يكصد مقاله تحقيقي در مورد شكافت هسته در مجلات منتشر شد. بعدها وقتي كه جنگ شروع شد، هزارها محقق قبول كردند كه بايستي محدوديتي براي انتشار مقالات علمي وجود داشته باشد. 

تاریخ هسته ای جهان (فهرست)

تاریخ هسته‌ ای جهان فصل اول (قسمت 2) - اولين تلاش عملي براي ساخت بمب اتمي و . . .