وضع دشوار مسکو و واشنگتن در مورد ایران

به گزارش آفتاب نیوز، از نشستی به نشست دیگر 
دو ماه پیش روسای شورای آژانس بین الملل هسته ای ایران را به « زیر پا گذاشتن مکرر» تعهد عدم گسترش تسلیحات هسته ای متهم کرده و تهدید به ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت سازمان ملل برای اتخاذ تصمیم در مورد اعمال مجازات نمود که در زبان سیاست بین الملل به معنای اعمال تحریم است. 

این اقدام قرار بود پس از سرآمدن مهلت عملی شود که این بار مهلت تعیین شده دو ماهه، یعنی تا زمان نشست نوبتی شورای حکام بود. 

این مدت نیز سپری شد و اعضای شورای حکام که در وین گرد آمده بودند تصمیم به دادن« آخرین هشدار» به ایران گرفته و از ارجاع پرونده به شورای امنیت خودداری کردند.
از طرفی در طی این مدت محمود احمدی نژاد رئیس جمهور جدید ایران با بیان این حمله که« اسراییل باید از نقشه جهان حذف شود» حیرت جهانیان را برانگیخت البته با این اظهار نظر رئیس جمهور جدید کار به همین جا ختم نشد. ایرانیان در مورد برنامه های هسته ای خود از تلاش برا ی نشان دادن این نکته که امکان رسیدن به توافق را باز نگه داشته اند، مضایقه نکردند. آنها آمادگی خود را برای از سرگیری مذاکرات با سه کشور اروپایی اعلام کرده و حتی اشاره کردند که مایلند در روند مذاکرات پیشرفت حاصل شود. هم زمان مجلس ایران آژانس بین المللی را در صورت ارجاع پرونده به شورای امنیت تهدید به عدم همکاری با بازرسان کرد. 

ژست های تهران تنها فاکتور در تغییر تصمیم آژانس نبوده بلکه تا سرآمدن مهلت، واشنگتن که نقش بزرگترین مخالف ایران را دارد دریافته بود روسیه و چین که در شورای امنیت دارای حق وتو هستند از تحریم ایران حمایت نمی کنند. از این رو درست در آستانه برگزاری نشست شورای حکام آژانس بین المللی هسته ای کندالیزا رایس اظهار داشت که «واشنگتن آماده است صبر کند» 

طرح روسیه
اما مهم ترین دلیلی که آژانس را ترغیب به دادن فرصت دیگری به ایران نمود، آشکار شدن طرح روسیه برای حل مساله هسته ای ایران بود. بر اساس این طرح که به ایران اجازه نمی دهد چرخه کامل تولید سوخت هسته ای را در قلمرو خود انجام دهد، پیشنهاد می شود مهم ترین بخش این روند یعنی غنی سازی اورانیوم به روسیه منتقل شود. این کار می تواند در یک مجتمع روسی یا ایرانی ـ روسی انجام پذیرد. بدین ترتیب خطر تولید اورانیوم « جنگی » از سوی ایران وجود ندارد. این طرح به همراه تدابیر آژانس بین المللی هسته ای برای کنترل دستگاههای هسته ای ایران، صلح آمیز بودن ابزار هسته ای ایران را تضمین می کند. 

با در نظر گرفتن توانایی های فنی روسیه عملی شدن چنین طرحی پیچیده نیست. این طرح در مورد تولید و فرآوری محصولات دیگر به دلایل اقتصادی و نزدیکی محل تولید به مواد خام چندان هم غیر معمول نیست. 

سرگئی لاورف وزیر امور خارجه روسیه اذعان کرد که همه کشورهای ذی ربط در ماجرا غیر از ایران از طرح روسیه حمایت کرده اند. ایگور ایوانف دبیر شورای امنیت در ماه نوامبر دیداری از ایران به عمل آورد. او پس از بازگشت به روسیه این موضوع را که در تهران درباره طرح روسیه گفتگو شده است تکذیب کرد. 

اما این طرح تا چه حد « روسی » است؟
باید در نظر داشت که بحث درباره این طرح مدت زیادی است که در بین متخصصان روسی و غربی وجود داشته است. درک احتیاط روسیه در معرفی طراحان آن نیز آسان است. همان گونه که رسم است اصل و نسب یک طرح فقط در صورت موفقیت آن افشا می شود و در صورت شکست یتیم و بی صاحب تلقی می شود. علی رغم آن که خود مسکو از این اصطلاح استفاده نمی کند، شرکای غربی تلاش دارند به همه تلقین کنند که این طرح روسی است. 

چندی پیش جرج بوش رئیس جمهور امریکا در ملاقاتی با ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه در پوسان گفت:« من ازطرح شما حمایت می کنم» 

در هر حال بی تردید روسیه به وضوح به حل مساله علاقه مند است. چرا که در صورت موفقیت با یک تیر دو نشان می زند: حفظ روابط نزدیک تجاری اقتصادی بین ایران و روسیه از جمله منافعی که با مشارکت در ساخت نیروگاه انرژی هسته ای در ایران کسب می کند و از طرف دیگر دوری از مناقشه با شرکای غربی و مهم تر از همه ایالات متحده. شرکای روسیه این منافع را در نظر دارند و تلاش می کنند به طریق بایسته از آنها استفاده کنند. چرا که درنظر آنها در صورت شکست « طرح روسی» جلب کردن روسیه به سمت خودشان راحت تر خواهد بود. 

تا آنجا که به تهران مربوط است فعلا مقامات رسمی درباره طرح جدید واکنشی از خود نشان نداده اند. 

تنها گفته شده است که سه کشور اروپایی قصد خود را درباره ارایه مجدد « طرح روسی» در دور جدید مذاکرات در 6 دسامبر به آگاهی تهران رسانده اند. 

برای« طرح روسی» ضمیمه ای لازم است
در «طرح روسی» برای ایران کمبود یک« بسته انگیزش تکمیلی» برای تهران به چشم می خورد. به ویژه اگر مذاکرات سه کشور اروپایی با ایران با مذاکرات شش جانبه ای که در پکن بر سر مسئله هسته ای کره شمالی در جریان است مقایسه شود. اگر قول غیر قطعی سه کشور اروپایی به ایران را در مورد« دست یابی به تکنولوژی» جزو مخلفات در خواست هایشان بدانیم می بینیم که به کره شمالی قول های بیشتری ـ گرچه نه به صورت قطعی ـ داده شده است. که این قول ها عبارت اند از: تضمین امنیت، عادی سازی روابط با ایالات متحده، کمک قابل توجه اقتصادی شامل کمک های غذایی، همکاری در زمینه انرژی و حتی ساخت نیروگاه هسته ای آب سبک. 

تفاوت نوع برخورد بسیار آشکار است و این در حالی است که ایران و کره شمالی در عمل از چشم واشنگتن در یک موقعیت قرار دارند: بوش هر دو کشور را عضو به اصطلاح محور شرارت قلمداد کرد و هر دو کشور با ایالات متحده رابطه سیاسی ندارند. ایالات متحده با ایران داد و ستد تجاری نداشته و حساب های بانکی آن را مسدود کرده و هر کشور را که به ایران« کالای استراتژیک» بفروشد مورد تحریم قرار می دهد. 

واشنگتن می توانست یک « بسته انگیزشی» را در کفه ترازو قرار دهد به طوری که ایرانیان نتوانند پیشنهاد را رد کنند. به زبان دیگر برای دست نیافتن ایران به سلاح هسته ای ولو به صورت بالقوه باید « طرح روسی» را با« بسته انگیزشی امریکایی» همراه نمود که متاسفانه تاکنون جای آن خالی بوده است. 

در این رابطه باید یاد آور شد که دستگاه دیپلماسی روسیه تلاش بسیاری کرده تا برای حل مساله بر تهران تاثیر بگذارد. سعی فراوانی شده تا شرکای غربی را از تلاش برای« گشودن گره ایران» با گام های عجولانه و مهاجمانه که به جای حل مساله تنها آن را به بحران وخیم بین المللی تبدیل می کند، باز دارد. نتیجه این کوشش ها به دست آوردن زمان و ادامه روند مذاکره بود. اما همچنان ضروری است که با نیروی بیشتری کشورهای غربی مذاکره کننده و امریکایی ها را که پشت سرشان هستند برای برداشتن گام هایی در جهت علایق و نگرانی های ایرانیان ترغیب کرد.« بسته انگیزشی» می تواند حاوی پیشنهاد تضمین امنیت ایران، عادی سازی روابط آن با واشنگتن در همه زمینه ها شامل روابط اقتصادی ـ تجاری باشد. در این مورد بوش می توانست هنگامی که به « طرح روسی» « دست مریزاد» می گفت، نکته ای را گوشزد کند، اما چنین علائمی به چشم نمی خورد. در این رابطه به جاست از جرج پیرویچ تحلیل گر بنیاد کارنگی در واشینگتن نقل قولی بیاوریم:« نهایی شدن توافقنامه درباره استفاده ایران از انرژی هسته ای صلح آمیز بدون دست یابی آن به توانایی غنی سازی اورانیوم و جدا سازی پلوتونیوم می تواند سرمایه گذاری عظیمی در تامین امنیت بین المللی محسوب شود.» 

اما برای این منظور باید به وعده ها عمل شود
امریکایی ها در تلاش اند به این بهانه که ایران به دلیل داشتن نفت نیازی به نیروگاه انرژی هسته ای ندارد، تلاش ایران را برای ساخت نیروگاه هسته ای، تلاشی برای دست یابی به بمب هسته ای قلمداد کرده و فشارهایی را سازمان دهی کنند. در مقابل پاسخ ایران این است که خود امریکایی ها طرح انرژی هسته ای را به شاه تحمیل کردند و حکومت فعلی تنها ادامه دهنده همان طرح است. در مساله اتمی ایران، از طرفی منافع یک کشور یعنی حق هر دولت برای دست یابی به انرژی هسته ای صلح آمیز و از طرفی خطر گسترش تسلیحات هسته ای برای باقی اعضای جامعه بین الملل درگیر است. از این نظر باز شدن این گره به دور نمای رژیم عدم گسترش تسلیحات هسته ای بستگی دارد. اهمیت ویژه بحث هایی که با ایران انجام می شود نیز در همین است که ایران حق دارد چه بکند و چه نکند. 

هنوز کسی موفق به باز کردن گره اتمی ایران نشده و هر بار بحران تازه ای در امور بین الملل موضوع را به وقتی دیگر موکول می کند. نشانه ای برای پیشگویی حل سریع مساله نیز وجود ندارد. حتی بدترشدن وضعیت نیز امکان پذیر است که در نوع خود به نمودار دورانی « مذاکرت ـ بحران ـ مذاکرات جدید» شبیه است.