گزارش نخستين كنگره مكاتب، سبك ها و شيوه هاي موسيقي و آواز تعزيه در ايران 27 الي 31 فروردين
موسيقي در تعزيه
۱۵:۳۰
۱۳۸۴/۰۱/۳۰
به گزارش آفتاب نیوز، 
اين كنگره كه به همت سازمان فرهنگي، هنري شهرداري تهران برگزار مي شود قرار است تا روز 31 فروردين ادامه داشته باشد و به ادعاي برگزاركنندگان آن بيشترين ظرايف و دقايق موسيقي و آواز تعزيه را بررسي و تجزيه و تحليل كند.
براساس برنامه اي كه دبيرخانه همايش اعلام كرد، قرار است در طول پنج روز بيش از 150 نفر تعزيه خوان (شامل مخالف خوان، موافق خوان، اشتلم خوان، رجزخوان، چاووش خوان و...) از 18 نقطه كشور گوشه هايي از ظرايف موسيقايي تعزيه را اجرا كنند. طبق اعلام رسمي دبيرخانه قرار بود برنامه از ساعت 30/17 آغاز شود كه با نزديك به 50 دقيقه تأخير آغاز شد. ضمن آن كه از بروشورهايي كه بتواند مدعوين و حاضرين را از برنامه ها مطلع كند چندان خبري نبود. البته انتظار مي رفت با توجه به امكانات پشتيباني سازمان فرهنگي، هنري شهرداري حداقل ضرباهنگ مراسم از نواخت و آهنگ خوبي برخوردار مي بود. با توجه به تبليغات گسترده در روز افتتاحيه، تعداد حاضرين آن گونه كه انتظار مي رفت چندان زياد نبود به گونه اي كه در سالن كوچك ابن سينا بسياري از صندلي ها خالي بود.
مراسم با سرود جمهوري اسلامي ايران و قرائت كلام الله مجيد آغاز شد. سپس محمدحسين برزين، مدير كنگره و مسئول سازمان فرهنگي، هنري شهرداري تهران پيرامون روند شكل گيري اين كنگره سخنراني كرد. وي ابتدا درباره موسيقي تعزيه و تعزيه در ايران سخن گفت و پيشينه تعزيه را به دوران نوسنگي رساند كه مردم فينيقيه آن را برگزار مي كردند و سپس با يادآوري سوگ سياوش در سه هزار سال پيش در ايران آن را از نمونه سوگ آيين هاي مردم ايران برشمرد.
وي گفت: موسيقي ايراني اعم از محلي، ملي، دستگاهي و مقامي وامدار موسيقي مذهبي است و هر تعزيه از بزرگترين مراجع موسيقي ايراني بوده است.
وي هدف كنگره را تلاش در جهت شناختن و معرفي تعزيه موسيقي آن دانست تا تمامي اهل فرهنگ و هنر با رويكردي نو و نگاهي عميق همه زواياي پنهان و پيداي آن را به نظاره بنشينند. وي تدارك اين كنگره را در جهت توجه ويژه به هنر مذهبي دانسته، كه با ارائه نمونه هايي از موسيقي نواحي، مذهبي و آييني دخيل در تعزيه بتوانند در شناخت بهتر و بيشتر آن گام بردارند.
سپس استاد حاتم عسگري كه اتفاقا طبق برنامه ارائه شده بايد روز يكشنبه سخن مي گفت، به عنوان عضو پيشكسوت و محاسن سپيد سخنان كوتاهي ايراد كرد.
وي گفت: تنها موردي كه بعد از انقلاب به آن توجه كمتري شده است موضوع موسيقي تعزيه و حتي خود موسيقي است. وي موسيقي تعزيه را يكي از زيباترين موسيقي اين مرز و بوم دانست و گفت: جنبه مذهبي موسيقي ما بر حالت هاي ديگرش مي چربد و هر موردي را كه مذهب پوشش مي دهد از ديگران سالم تر مي مانند.
در ادامه جهانگير نصري اشرفي دبير كنگره از فعاليت هفت ماهه دبيرخانه مطالبي را بيان كرد. وي در ابتدا به انتقاد از مراكز و سازمان هايي كه متولي موسيقي هستند ولي در اين زمينه ها فعاليت نمي كنند پرداخت و گفت: تعزيه مركز تجمع گروه وسيعي از نغمه ها و الحان است كه بايد توجه بيشتري به آن شود.
وي يادآور شد: در جريان روند برنامه ها طي هفت ماه دستاوردهاي خوبي در زمينه هاي صوتي و تصويري و مكتوب داشتيم. رجزها، اشتلم ها، اذان ها و... در طبقه بندي مشخص ثبت و ضبط شد. چهار جلد كتاب شامل مصاحبه ها و مقاله در دست انتشار است و نزديك به 30 CD نيز از موسيقي تعزيه به زودي ارائه خواهد شد.
بعد از سخنان دبير كنگره دقايقي صداي حماسي ميرزا سيد احمد خان كه از روي كاست پخش مي شد با نوار كهن و تحريرهاي لطيف فضاي كوچك سالن را پر كرد.
كرنانوازان روستاي ايشكاي لاهيجان همراه با چاووش خواني دقايقي چند به ارائه برنامه پرداختند. چاووش خواني يكي از مقامات موسيقايي است كه در موسيقي مذهبي نقش ويژه اي دارد و خود يك مقام موسيقايي محسوب مي شود. چاووش خواني با صوت و آواز خود مردمان را براي رفتن به مكان هاي مذهبي ترغيب مي كند. در اين برنامه كرنا كه از ني درست مي شود و بيش از دو متر طول دارد همدم و هم آواي چاووش خوان بود. صداي كرنا وسيع است و سالن را به لرزه درآورد. در صداي آن بيدار باش و نوعي تحرك و خيزش احساس مي شود. رنگي حماسي و در عين حال نوعي مبارزه گري در آن حس مي شود.
چاووش خواني دقيقاً واجد آداب و مناسك ويژه اي است. هنگامي كه قائله براي رفتن به زيارت هر كدام از عتبات عاليات مي روند پرچم ها، اشعار با هم متفاوت است. براي رفتن به مشهد بيرق ها آبي است و براي مدينه بيرق سياه، براي كربلا سبز و سرخ و حتي هنگامي كه كنار آب فرات مي روند بيرق آبي است. در اشعار چاووش خوانان گرچه قالب مذهبي است، اما حزن و اندوه مانند اشعار تعزيه در آن محور اصلي نيست، بلكه به همراه خود شور و شوق ديدار محبوب را تصوير مي كند.
بعد از چاووش خوانان لاهيجاني، استاد مجيد كياني نوازنده چيره دست سنتور و محقق و پژوهشگر عرصه موسيقي مردمي ايران پيرامون «رجزهاي موافق در تعزيه ايران» سخنراني كرد. وي گفت: يكي از بخش هاي مهم موسيقي در ايران بدون شك موسيقي تعزيه بوده است كه در اصل از واقعه عظيم فرهنگي كربلا حاصل شده است.
وي با ذكر روند شكل گيري تعزيه بعد از واقعه كربلا گفت: چيزي كه تعزيه را پابرجا نگه داشته موسيقي همراه با اشعار فرهنگي و عاطفي آن بود.
مجيد كياني يادآور شد: برخلاف آن كه گفته مي شود موسيقي عزاداري كربلا و موسيقي دستگاهي ايران غم انگيز و محزون است، نه تنها كه محزون نيست بلكه بيشتر ويژگي هاي عاشقانه و حماسي دارد. اگر موسيقي دستگاهي رديف را درك و اجرا كنيم نكات يكساني را در موسيقي تعزيه در پيش خواهيم داشت.
وي يادآور شد: از آنجا كه حفظ تمام مراسم فرهنگي عاشوراي حسيني كه يك امر مذهبي است هرچقدر براي حفظ و اشاعه آن وقت بگذاريم درواقع به فرهنگ و موسيقي خود خدمت كرديم.
وي گفت: اگر اشتلم خواني، چاووش خواني، رجزخواني و ديگر دقايق آوايي موسيقي تعزيه را بتوانيم درست اجرا كنيم بديهي است كه سنت تعزيه را احيا كرديم.
مجيد كياني در پايان براي حس و لمس كردن رجزخواني در موسيقي دستگاهي ايران، قطعه اي را با صداي خود اجرا كرد.
در ادامه، رجزخوانان موافق و مخالف مقام ديگري را در موسيقي تعزيه اجرا كردند. هنرمندان تعزيه در اين قسمت از قزوين، گرگان، كرمانجي خراسان، رجز مازندران، خوزستان، لنگرود و شوش دانيال صحنه هايي از وقايع كربلا را به تصوير كشيدند.
بعد از استراحتي حدود 20 دقيقه اي، رجزخوانان در ادامه گونه ها و نمونه هاي ديگري از شيوه هاي آوازي تعزيه را اجرا كردند.
ايرج نعيمايي سخنران بعدي كنگره بود كه پيرامون «مباحث حكمي و زيباشناسي در تعزيه» سخن گفت. وي گفت: بحث تعزيه در حوزه نمايش مدتي است كه رونق گرفته كه اين سبب شد تا اين هنر جزو هنر ايراني و آيين مذهبي در ايران و جهان شناسانده شود.
وي معتقد است آنچه كه شايد كمتر به آن توجه مي شود مباحث علمي و زيباشناسي هنر تعزيه است. وي گفت: تعزيه بافت دراماتيك دارد مثلا افراد داستان همه حضور دارند ملزومات آن هم در حد ممكن مي آيد بخشي كه امكان حضور در صحنه را دارند مي آيند اين تلفيق توانسته بافت دراماتيك را همراه با مفاهيم مجرد بيان كند و اين كار در نوع خود كار سختي است.
وي به ويژگي هاي رنگ لباس ها در مراسم تعزيه پرداخت و در پايان اظهار اميدواري كرد كه تعزيه خوانان حاضر در كشور تحت تأثير جريان هاي مدرن روز قرار نگيرند و شكل تعزيه عوض نشود كه اگر چنين امري اتفاق بيفتد خلاف غرض خواهد بود و رسالت هر تعزيه مخدوش مي شود.
سپس رجزخوانان از تهران و كاشان رجز خواني كردند.
طبق برنامه قرار بود كه خانم كرنلي فرگوسن پيرامون «اطلس تعزيه در نقاط ديگر جهان» سخن بگويند كه خبري از او در طول برنامه نبود، ضمن آن كه برخي از برنامه هاي اجرا شده طبق برنامه ارائه شده نبود.
اين كنگره كه به همت سازمان فرهنگي، هنري شهرداري تهران برگزار مي شود قرار است تا روز 31 فروردين ادامه داشته باشد و به ادعاي برگزاركنندگان آن بيشترين ظرايف و دقايق موسيقي و آواز تعزيه را بررسي و تجزيه و تحليل كند. براساس برنامه اي كه دبيرخانه همايش اعلام كرد، قرار است در طول پنج روز بيش از 150 نفر تعزيه خوان (شامل مخالف خوان، موافق خوان، اشتلم خوان، رجزخوان، چاووش خوان و...) از 18 نقطه كشور گوشه هايي از ظرايف موسيقايي تعزيه را اجرا كنند. طبق اعلام رسمي دبيرخانه قرار بود برنامه از ساعت 30/17 آغاز شود كه با نزديك به 50 دقيقه تأخير آغاز شد. ضمن آن كه از بروشورهايي كه بتواند مدعوين و حاضرين را از برنامه ها مطلع كند چندان خبري نبود. البته انتظار مي رفت با توجه به امكانات پشتيباني سازمان فرهنگي، هنري شهرداري حداقل ضرباهنگ مراسم از نواخت و آهنگ خوبي برخوردار مي بود. با توجه به تبليغات گسترده در روز افتتاحيه، تعداد حاضرين آن گونه كه انتظار مي رفت چندان زياد نبود به گونه اي كه در سالن كوچك ابن سينا بسياري از صندلي ها خالي بود.
مراسم با سرود جمهوري اسلامي ايران و قرائت كلام الله مجيد آغاز شد. سپس محمدحسين برزين، مدير كنگره و مسئول سازمان فرهنگي، هنري شهرداري تهران پيرامون روند شكل گيري اين كنگره سخنراني كرد. وي ابتدا درباره موسيقي تعزيه و تعزيه در ايران سخن گفت و پيشينه تعزيه را به دوران نوسنگي رساند كه مردم فينيقيه آن را برگزار مي كردند و سپس با يادآوري سوگ سياوش در سه هزار سال پيش در ايران آن را از نمونه سوگ آيين هاي مردم ايران برشمرد.
وي گفت: موسيقي ايراني اعم از محلي، ملي، دستگاهي و مقامي وامدار موسيقي مذهبي است و هر تعزيه از بزرگترين مراجع موسيقي ايراني بوده است.
وي هدف كنگره را تلاش در جهت شناختن و معرفي تعزيه موسيقي آن دانست تا تمامي اهل فرهنگ و هنر با رويكردي نو و نگاهي عميق همه زواياي پنهان و پيداي آن را به نظاره بنشينند. وي تدارك اين كنگره را در جهت توجه ويژه به هنر مذهبي دانسته، كه با ارائه نمونه هايي از موسيقي نواحي، مذهبي و آييني دخيل در تعزيه بتوانند در شناخت بهتر و بيشتر آن گام بردارند.
سپس استاد حاتم عسگري كه اتفاقا طبق برنامه ارائه شده بايد روز يكشنبه سخن مي گفت، به عنوان عضو پيشكسوت و محاسن سپيد سخنان كوتاهي ايراد كرد.
وي گفت: تنها موردي كه بعد از انقلاب به آن توجه كمتري شده است موضوع موسيقي تعزيه و حتي خود موسيقي است. وي موسيقي تعزيه را يكي از زيباترين موسيقي اين مرز و بوم دانست و گفت: جنبه مذهبي موسيقي ما بر حالت هاي ديگرش مي چربد و هر موردي را كه مذهب پوشش مي دهد از ديگران سالم تر مي مانند.
در ادامه جهانگير نصري اشرفي دبير كنگره از فعاليت هفت ماهه دبيرخانه مطالبي را بيان كرد. وي در ابتدا به انتقاد از مراكز و سازمان هايي كه متولي موسيقي هستند ولي در اين زمينه ها فعاليت نمي كنند پرداخت و گفت: تعزيه مركز تجمع گروه وسيعي از نغمه ها و الحان است كه بايد توجه بيشتري به آن شود.
وي يادآور شد: در جريان روند برنامه ها طي هفت ماه دستاوردهاي خوبي در زمينه هاي صوتي و تصويري و مكتوب داشتيم. رجزها، اشتلم ها، اذان ها و... در طبقه بندي مشخص ثبت و ضبط شد. چهار جلد كتاب شامل مصاحبه ها و مقاله در دست انتشار است و نزديك به 30 CD نيز از موسيقي تعزيه به زودي ارائه خواهد شد.
بعد از سخنان دبير كنگره دقايقي صداي حماسي ميرزا سيد احمد خان كه از روي كاست پخش مي شد با نوار كهن و تحريرهاي لطيف فضاي كوچك سالن را پر كرد.
كرنانوازان روستاي ايشكاي لاهيجان همراه با چاووش خواني دقايقي چند به ارائه برنامه پرداختند. چاووش خواني يكي از مقامات موسيقايي است كه در موسيقي مذهبي نقش ويژه اي دارد و خود يك مقام موسيقايي محسوب مي شود. چاووش خواني با صوت و آواز خود مردمان را براي رفتن به مكان هاي مذهبي ترغيب مي كند. در اين برنامه كرنا كه از ني درست مي شود و بيش از دو متر طول دارد همدم و هم آواي چاووش خوان بود. صداي كرنا وسيع است و سالن را به لرزه درآورد. در صداي آن بيدار باش و نوعي تحرك و خيزش احساس مي شود. رنگي حماسي و در عين حال نوعي مبارزه گري در آن حس مي شود.
چاووش خواني دقيقاً واجد آداب و مناسك ويژه اي است. هنگامي كه قائله براي رفتن به زيارت هر كدام از عتبات عاليات مي روند پرچم ها، اشعار با هم متفاوت است. براي رفتن به مشهد بيرق ها آبي است و براي مدينه بيرق سياه، براي كربلا سبز و سرخ و حتي هنگامي كه كنار آب فرات مي روند بيرق آبي است. در اشعار چاووش خوانان گرچه قالب مذهبي است، اما حزن و اندوه مانند اشعار تعزيه در آن محور اصلي نيست، بلكه به همراه خود شور و شوق ديدار محبوب را تصوير مي كند.
بعد از چاووش خوانان لاهيجاني، استاد مجيد كياني نوازنده چيره دست سنتور و محقق و پژوهشگر عرصه موسيقي مردمي ايران پيرامون «رجزهاي موافق در تعزيه ايران» سخنراني كرد. وي گفت: يكي از بخش هاي مهم موسيقي در ايران بدون شك موسيقي تعزيه بوده است كه در اصل از واقعه عظيم فرهنگي كربلا حاصل شده است.
وي با ذكر روند شكل گيري تعزيه بعد از واقعه كربلا گفت: چيزي كه تعزيه را پابرجا نگه داشته موسيقي همراه با اشعار فرهنگي و عاطفي آن بود.
مجيد كياني يادآور شد: برخلاف آن كه گفته مي شود موسيقي عزاداري كربلا و موسيقي دستگاهي ايران غم انگيز و محزون است، نه تنها كه محزون نيست بلكه بيشتر ويژگي هاي عاشقانه و حماسي دارد. اگر موسيقي دستگاهي رديف را درك و اجرا كنيم نكات يكساني را در موسيقي تعزيه در پيش خواهيم داشت.
وي يادآور شد: از آنجا كه حفظ تمام مراسم فرهنگي عاشوراي حسيني كه يك امر مذهبي است هرچقدر براي حفظ و اشاعه آن وقت بگذاريم درواقع به فرهنگ و موسيقي خود خدمت كرديم.
وي گفت: اگر اشتلم خواني، چاووش خواني، رجزخواني و ديگر دقايق آوايي موسيقي تعزيه را بتوانيم درست اجرا كنيم بديهي است كه سنت تعزيه را احيا كرديم.
مجيد كياني در پايان براي حس و لمس كردن رجزخواني در موسيقي دستگاهي ايران، قطعه اي را با صداي خود اجرا كرد.
در ادامه، رجزخوانان موافق و مخالف مقام ديگري را در موسيقي تعزيه اجرا كردند. هنرمندان تعزيه در اين قسمت از قزوين، گرگان، كرمانجي خراسان، رجز مازندران، خوزستان، لنگرود و شوش دانيال صحنه هايي از وقايع كربلا را به تصوير كشيدند.
بعد از استراحتي حدود 20 دقيقه اي، رجزخوانان در ادامه گونه ها و نمونه هاي ديگري از شيوه هاي آوازي تعزيه را اجرا كردند.
ايرج نعيمايي سخنران بعدي كنگره بود كه پيرامون «مباحث حكمي و زيباشناسي در تعزيه» سخن گفت. وي گفت: بحث تعزيه در حوزه نمايش مدتي است كه رونق گرفته كه اين سبب شد تا اين هنر جزو هنر ايراني و آيين مذهبي در ايران و جهان شناسانده شود.
وي معتقد است آنچه كه شايد كمتر به آن توجه مي شود مباحث علمي و زيباشناسي هنر تعزيه است. وي گفت: تعزيه بافت دراماتيك دارد مثلا افراد داستان همه حضور دارند ملزومات آن هم در حد ممكن مي آيد بخشي كه امكان حضور در صحنه را دارند مي آيند اين تلفيق توانسته بافت دراماتيك را همراه با مفاهيم مجرد بيان كند و اين كار در نوع خود كار سختي است.
وي به ويژگي هاي رنگ لباس ها در مراسم تعزيه پرداخت و در پايان اظهار اميدواري كرد كه تعزيه خوانان حاضر در كشور تحت تأثير جريان هاي مدرن روز قرار نگيرند و شكل تعزيه عوض نشود كه اگر چنين امري اتفاق بيفتد خلاف غرض خواهد بود و رسالت هر تعزيه مخدوش مي شود.
سپس رجزخوانان از تهران و كاشان رجز خواني كردند.
طبق برنامه قرار بود كه خانم كرنلي فرگوسن پيرامون «اطلس تعزيه در نقاط ديگر جهان» سخن بگويند كه خبري از او در طول برنامه نبود، ضمن آن كه برخي از برنامه هاي اجرا شده طبق برنامه ارائه شده نبود.
ارسال پیام
لینک های مفید