در گفتگو با دکتر شهروز ابراهیمی بررسی شد:
بازدارندگی هسته ای و نگرانی های امنیتی ایران
۲۱:۴۸
۱۳۸۵/۰۲/۱۸
به گزارش آفتاب نیوز، 
آفتاب برای تحلیل بحث بازدارندگی هسته ای که بیشتر توسط کشورهای غربی به آن دامن زده می شود و بحث فناوری هسته ای صلح آمیز که توسط ایران مطرح می شود مصاحبه ای را با دکتر شهروز ابراهیمی کارشناس ارشد مسایل استراتژیک انجام داده است که خلاصه این مصاحبه در اخیتار کاربران محترم قرار می گیرد.
برای اولین سوال بفرمایید که اساسا مفهوم بازدارندگی هسته ای چیست؟
طی دو دهه اخیر مفهوم بازدارندگی رایج ترین مفهوم در نظریه پردازی پیرامون استراتژی های امنیت ملی بوده است. از یک منظر تاریخی باید عرض کنم که تا قبل از جنگ جهانی دوم در متون روابط بین الملل و نظریه های استراتژیک، اصطلاح بازدارندگی به چشم نمی خورد. ظاهرا از نیمه دوم قرن نوزدهم به بعد، نظریه پردازان حقوقی عموما تنبیه و مجازات را وسیله ای برای بازدارندگی سایرین از رفتارهای جنایی توجیه کرده بودند. در گذشته پیش بینی می شد که نیروهای نظامی یک ملت برای هر جنگی که فناوری موجود ایجاد می کرد خود را آماده می کردند و از این بابت مشکلی وجود نداشت. حال آنکه در عصر هسته ای، جنگ هسته ای مسأله ساده نبوده، بلکه بزرگترین فاجعه تلقی می گردد. از این رو، کارایی تأسیسات نظامی قدرت های بزرگ مبنای توانایی آنان در بازدارندگی، در نظر گرفته شد. بدین جهت، متجاوزین بالقوه – البته با فرض عقلانیت آنان در تصمیم گیری – باید متقاعد می شدند منافع حاصل از جنگ هسته ای عمدی هرگز نمی تواند از هزینه های آن بیشتر باشد. بدین ترتیب مفهوم بازدارندگی هسته ای نهایتا بر این فرض مبتنی است که سیاستگزاران رفتارهایی عقلایی داشته و معمولا به نوعی ارزیابی هزینه – فایده دست می زنند، یعنی همان چیزی که نظریه پردازان اقتصادی مدتهاست بدان گرایش دارند. با این حال علاوه بر عقلانیت، مسأله ترس نیز مطرح است که می تواند تحت شرایطی، عقلانی و تحت شرایطی دیگر غیرعقلانی تلقی شود.
تحت این شرایط آیا انگیزه کشورها در دستیابی به بازدارندگی هسته ای یکسان خواهد بود؟
خیر، در پاسخ به این سوال باید عرض کنم که بازدارندگی هسته ای در ارتباط با کشورهای مختلف شکل های مختلف دارد. به عنوان مثال، آمریکا و شوروی سابق هر دو به انگیزه تلافی و انتقام حدود دهها هزار سلاح هسته ای پدید آوردند. بریتانیا، فرانسه و چین سلاح بازدارنده کوچکتر (هر کدام چند صد سلاح هسته ای) را نگه داشتند و هند و پاکستان، سلاح های هسته ای و سیستم های موشک حمل آنها را آزمایش کردند و گفته می شود که اسرائیل حدود 200 کلاهک هسته ای را در اختیار دارد.
وضعیت خاورمیانه که کشور ما ایران در آن واقع شده است، از این منظر چگونه است؟
خاورمیانه از این منظر وضعیت منحصر به فردی دارد. گفته می شود، کشورهایی که درصدد گسترش برنامه های هسته ای خود هستند، در قوسی قرار دارند که از خاورمیانه شروع شده و با گذار از خلیج فارس و شبه قاره هند به شرق آسیا ختم می شود. این ناحیه همواره شاهد درگیری های گوناگون بین دولتها، تنش ها، مداخلات و بحران های سیاسی بوده است و جمهوری اسلامی ایران از سوی کشورهای اتمی و یا کشورهایی که در صدد دستیابی به سلاح های هسته ای هستند (روسیه از شمال، پاکستان از شرق، اسرائیل از غرب، آمریکا از سوی جنوب) محاصره شده است.
پس آیا این مسأله به معنای آن می تواند باشد که دکترین امنیتی ایران به دلیل محیط امنیتی خاص به دنبال بازدارندگی هسته ای است؟
خیر، زیرا بازدارندگی هسته ای بیش از آنکه بتواند در مقابل کشورهایی چون، آمریکا، اسرائیل و روسیه بازدارندگی ایجاد کند، خود موجب ناامنی بیشتر می شود و این امر بهانه های کشورهای منطقه و ذینفع در منطقه مثل آمریکا را بر تهدیدهای بیشتر افزایش خواهد داد. از طرف دیگر، نظر به عضویت ایران در NPT، گرایش ایران به در اختیار داشتن سلاح هسته ای (بعنوان فرض) منجر به نقض تعهدات ایران در مقابل NPT خواهد شد و لاجرم فشارهای شدید بین المللی را افزایش خواهد داد. از این منظر باید عرض کنم که جمهوری اسلامی ایران در طول سه سال از عمر پرونده هسته ای اش همواره با اتکا به تحلیلی دقیق از واقعیت ها و مشکلات پیش رو و به رغم ادعاهای پیش گفته، سلاح هسته ای را ابدا یک توان و فرصت نمی داند و عمیقا آن را تهدیدی برای خود تلقی می کند.
با توجه به مسایل مطرود و برآورد هزینه و فایده در بحث بازدارندگی هسته ای و تأکید مقامات بر لحاظ نکردن سلاح هسته ای در برنامه فناوری هسته ای ایران، آشکار می شود که تبلیغات با تحلیل های ساده لوحانه یا مغرضانه تا چه اندازه دور از واقعیات است.
آفتاب برای تحلیل بحث بازدارندگی هسته ای که بیشتر توسط کشورهای غربی به آن دامن زده می شود و بحث فناوری هسته ای صلح آمیز که توسط ایران مطرح می شود مصاحبه ای را با دکتر شهروز ابراهیمی کارشناس ارشد مسایل استراتژیک انجام داده است که خلاصه این مصاحبه در اخیتار کاربران محترم قرار می گیرد. برای اولین سوال بفرمایید که اساسا مفهوم بازدارندگی هسته ای چیست؟
طی دو دهه اخیر مفهوم بازدارندگی رایج ترین مفهوم در نظریه پردازی پیرامون استراتژی های امنیت ملی بوده است. از یک منظر تاریخی باید عرض کنم که تا قبل از جنگ جهانی دوم در متون روابط بین الملل و نظریه های استراتژیک، اصطلاح بازدارندگی به چشم نمی خورد. ظاهرا از نیمه دوم قرن نوزدهم به بعد، نظریه پردازان حقوقی عموما تنبیه و مجازات را وسیله ای برای بازدارندگی سایرین از رفتارهای جنایی توجیه کرده بودند. در گذشته پیش بینی می شد که نیروهای نظامی یک ملت برای هر جنگی که فناوری موجود ایجاد می کرد خود را آماده می کردند و از این بابت مشکلی وجود نداشت. حال آنکه در عصر هسته ای، جنگ هسته ای مسأله ساده نبوده، بلکه بزرگترین فاجعه تلقی می گردد. از این رو، کارایی تأسیسات نظامی قدرت های بزرگ مبنای توانایی آنان در بازدارندگی، در نظر گرفته شد. بدین جهت، متجاوزین بالقوه – البته با فرض عقلانیت آنان در تصمیم گیری – باید متقاعد می شدند منافع حاصل از جنگ هسته ای عمدی هرگز نمی تواند از هزینه های آن بیشتر باشد. بدین ترتیب مفهوم بازدارندگی هسته ای نهایتا بر این فرض مبتنی است که سیاستگزاران رفتارهایی عقلایی داشته و معمولا به نوعی ارزیابی هزینه – فایده دست می زنند، یعنی همان چیزی که نظریه پردازان اقتصادی مدتهاست بدان گرایش دارند. با این حال علاوه بر عقلانیت، مسأله ترس نیز مطرح است که می تواند تحت شرایطی، عقلانی و تحت شرایطی دیگر غیرعقلانی تلقی شود.
تحت این شرایط آیا انگیزه کشورها در دستیابی به بازدارندگی هسته ای یکسان خواهد بود؟
خیر، در پاسخ به این سوال باید عرض کنم که بازدارندگی هسته ای در ارتباط با کشورهای مختلف شکل های مختلف دارد. به عنوان مثال، آمریکا و شوروی سابق هر دو به انگیزه تلافی و انتقام حدود دهها هزار سلاح هسته ای پدید آوردند. بریتانیا، فرانسه و چین سلاح بازدارنده کوچکتر (هر کدام چند صد سلاح هسته ای) را نگه داشتند و هند و پاکستان، سلاح های هسته ای و سیستم های موشک حمل آنها را آزمایش کردند و گفته می شود که اسرائیل حدود 200 کلاهک هسته ای را در اختیار دارد.
وضعیت خاورمیانه که کشور ما ایران در آن واقع شده است، از این منظر چگونه است؟
خاورمیانه از این منظر وضعیت منحصر به فردی دارد. گفته می شود، کشورهایی که درصدد گسترش برنامه های هسته ای خود هستند، در قوسی قرار دارند که از خاورمیانه شروع شده و با گذار از خلیج فارس و شبه قاره هند به شرق آسیا ختم می شود. این ناحیه همواره شاهد درگیری های گوناگون بین دولتها، تنش ها، مداخلات و بحران های سیاسی بوده است و جمهوری اسلامی ایران از سوی کشورهای اتمی و یا کشورهایی که در صدد دستیابی به سلاح های هسته ای هستند (روسیه از شمال، پاکستان از شرق، اسرائیل از غرب، آمریکا از سوی جنوب) محاصره شده است.
پس آیا این مسأله به معنای آن می تواند باشد که دکترین امنیتی ایران به دلیل محیط امنیتی خاص به دنبال بازدارندگی هسته ای است؟
خیر، زیرا بازدارندگی هسته ای بیش از آنکه بتواند در مقابل کشورهایی چون، آمریکا، اسرائیل و روسیه بازدارندگی ایجاد کند، خود موجب ناامنی بیشتر می شود و این امر بهانه های کشورهای منطقه و ذینفع در منطقه مثل آمریکا را بر تهدیدهای بیشتر افزایش خواهد داد. از طرف دیگر، نظر به عضویت ایران در NPT، گرایش ایران به در اختیار داشتن سلاح هسته ای (بعنوان فرض) منجر به نقض تعهدات ایران در مقابل NPT خواهد شد و لاجرم فشارهای شدید بین المللی را افزایش خواهد داد. از این منظر باید عرض کنم که جمهوری اسلامی ایران در طول سه سال از عمر پرونده هسته ای اش همواره با اتکا به تحلیلی دقیق از واقعیت ها و مشکلات پیش رو و به رغم ادعاهای پیش گفته، سلاح هسته ای را ابدا یک توان و فرصت نمی داند و عمیقا آن را تهدیدی برای خود تلقی می کند.
با توجه به مسایل مطرود و برآورد هزینه و فایده در بحث بازدارندگی هسته ای و تأکید مقامات بر لحاظ نکردن سلاح هسته ای در برنامه فناوری هسته ای ایران، آشکار می شود که تبلیغات با تحلیل های ساده لوحانه یا مغرضانه تا چه اندازه دور از واقعیات است.
ارسال پیام
لینک های مفید