وضعیت حقوقی مصدومین شیمیایی غیر نظامی ایران

به گزارش آفتاب نیوز، آقای نیکبخت!شما سال گذشته، شروع دادگاه الدجیل و محاکمه صدام حسین را یک کار تبلیغاتی _سیاسی می دانستید که شخص ابراهیم جعفری آن را به نفع خودش دنبال می کرد. در حالی که شما وکیل افتخاری" انجمن مصدومین شیمیایی سردشت "هستید؛ اقدامات حقوقی انجام گرفته در مورد این مصدومین در دادگاه صدام را چگونه ارزیابی می کنید؟
-در پرونده محاکمه صدام حسین و آیین نامه قانونی که برای محاکمه صدام حسین تصویب شد، مسائل مربوط به جنگ تحمیلی عراق علیه ایران و به تبع آن بمباران شیمیایی مناطق مختلف مسکونی ایران از جمله 5 نقطه از 6 نقطه مسکونی بمباران شده که در منطقه کردنشین ایران است،‌ مورد بحث قرار نگرفت.

در این راستا این جانب متن شکوائیه ای را برای انجمن دفاع از حقوق مصدومین شیمیایی سردشت تنظیم کرده و آن را خطاب به آقای طالبانی ؛رئیس جمهور کرد جمهوری فدرال عراق فرستادیم. اما تصور می کنم با عنایت به اینکه در آیین نامه قانون محاکمه سران رژیم عراق، مسأله جنگ تحمیلی عراق علیه ایران مطرح نشده بود، ایشان این موضوع را به دادگاهی که برای محاکمه سران رژیم بعث تشکیل شده است، ارائه نداده اند.

از طرف دیگر در خود عراق و در میان سران این کشور و تا آنجایی که من می دانم جزء کردها و گروهی از شیعیان عراق و نه همه آنها؛ بقیه اعراب عراق که دارای تفکرات ناسیونالیستی و عربی هم می باشند، همه بر این موضوع که عراق از آغاز تا آخر مسئولیت تحمیل جنگ را به عهده داشته، وحدت نظر ندارند. به عبارت دیگر بسیاری از اعراب حتی بخشی از اعراب جنوب عراق و سران حاکم و مقامات سیاسی آنها،‌ مدعی هستند که جنگ و مسئولیت های آن را باید در مقاطع مختلف بررسی کرد.

گرچه اینجانب و تقریبا همه مقامات کرد عراق و بسیاری از مقامات شیعه عراقی حاکم اعتقاد داریم که مسئولیت اصلی شروع جنگ تحمیلی و ادامه آن از اول تا آخر به عهده رژیم عراق بوده است. زیرا عراق در بخش دوم جنگ که از فردای آزادی خرمشهر شروع شد، ‌بیشترین تلفات جانی و مالی را از طریق بمباران و موشک باران مناطق غیرنظامی و نظامی و همچنین بمباران شیمیایی مناطق مسکونی سردشت، بانه، اشنویه،‌ مریوان، روستای زرده در کرمانشاه و سایر مناطق غیرنظامی به عهده داشته است.

برای همین ما نباید فراموش کنیم مسأله قتل و عام مردم سردشت و زرده کرمانشاه؛ جمعیتی با بیش از 500 نفر شهید و هزاران نفر مصدومین شیمیایی ،در دوره بعد از فتح خرمشهر بوده است. 

بنابراین من معتقدم صدام عامل اصلی ادامه جنگ بوده ولی به صورت زیرکانه و با استفاده از ضعف دیپلماسی ایران در آن دوره هم جنایت می کرده و هم خود را صلح طلب معرفی می کرده است. 

با توجه به نظرات دوگانه مسئولیت جنگ علیه ایران در بین مقامات عراقی ؛آیا همچنان جبران خسارات وارده به مصدومین نظامی و غیرنظامی شیمیایی در ایران به عهده دولت عراق است؟
-به همین جهت و با توجه به اینکه آن زمان این جنایت ها و بمباران شیمیایی مناطق مسکونی ایران از طرف صدام حسین و باند بعثی های حاکم با عنوان مقامات سیاسی حاکم در عراق صورت می گرفت، دولت عراق در رابطه با سئوال شما در مورد جبران خسارات وارده به مصدومین شیمیایی در هر نقطه کشور مسئولیت دارد.

از لحاظ موازین حقوق بین الملل هم مقامات سیاسی یک کشور در رابطه با جرایم ارتکابی مسئول جبران خساران وارده به کشور مورد حمله به ویژه غیرنظامیان می باشند. هم کنوانسیون های 4 گانه مجمع عمومی سازمان ملل متحد، در مورد جنگ و رعایت حقوق غیرنظامیان و مناطق اشغال شده و هم کنوانسیون بین المللی" منع به کارگیری سلاح های شیمیایی" مصوب 1925 به این موضوع اشاره دارند. در واقع یک اصل کلی مورد قبول همه نظام های حقوقی و عرف بین المللی می گوید؛ هیچ خسارتی بدون جبران نباید باقی بماند و لذا علی رغم اینکه قوه قضائیه ایران از طریق وزارت خارجه از امکانات لازم برای تعقیب صدام بهره گیری نکرد، ما معتقد هستیم که همچنان باید صدام حسین و همکاران او به اتهام ارتکاب جرایم جنگی و نقض کنوانسیون های بین المللی مورد محاکمه قرار گیرند و آنچه که به ما مربوط است، خسارات وارده به خانواده مقتولین بمباران شیمیایی و مصدومین این بمباران ها است که باید جبران گردد.

آیا صدام حسین مشمول قانون بی کیفری دیوان کیفری بین المللی که در سال 2002 لازم الاجرا شده است، می شود. در واقع آیا صدام در دادگاه های فعلی که در مورد جنایات وی در حال جریان است ، از انجام اعمال ممنوعه ای که علیه مصدومین شیمیایی ایران انجام داده است، مصون می ماند یا خیر؟
-آنچه در مورد صدام مسأله مهمی است،‌ این است که مرجع محاکمه صدام که صلاحیت این کار را داشته باشد، از لحاظ حقوقدانان ایرانی و خارجی مورد اختلاف است. در حالی که به اعتقاد اینجانب به موجب مواد مختلف در کنوانسیون های 4 گانه در سال 1948 آمده است؛ مسئولیت محاکمه صدام در دادگاه های داخلی عراق است. 

عراقی بودن محاکم نمی بایستی موجب" رم کردن" یا" اعراض "مقامات ایرانی از اعلام شکایت علیه صدام گردد. زیرا علاوه بر این کنوانسیون ها که مورد اشاره قرار گرفته است، قوانین داخلی هیچ کشوری اجاره نمی دهد که مقامات عالیه کشوری به نام نجات بخشی از خاک کشور دیگر و یا مردم کشور دیگر؛ مقررات بین المللی، حاکمیت ملی و تمامیت ارضی کشور دیگر را نقض کنند.

 چون کار صدام در شروع حمله به خاک ایران ادعای تبعات گروهی از مردم کشور ما بود و چنین امری حتی در قوانین جنایی عراق هم وجود ندارد،‌ حتی از این قوانین هم در جهت حمایت کردن موازین بین المللی می توان استفاده نمود.


چه اقداماتی را در این مورد انجام داده اید؟
-کارهای ما در این یکسال، ادامه درخواست مصدومین شیمیایی سردشت و نقاط دیگر برای محاکمه صدام به شرح شکوائیه منعکس شده به مقام ریاست جمهوری عراق،‌ ملاقات با آقای تیفن؛ رئیس هیأت اعزامی هلند به ایران برای جمع آوری دلایل در راستای محاکمه فرانس وا آن رات؛ تاجر هلندی مواد شیمیایی و فروشنده آن به عراق بوده که در اواخر سال گذشته میلادی محاکمه و به اتهام مشارکت در در "ژنو ساید" مردم حلبچه و سردشت در هلند به بالاترین زندان که در آنجا 15 سال است؛محکوم شد. در کنار آن نیز به انعکاس وضعیت کنونی مصدومین شیمیایی سردشت پرداختیم.

وضعیت فعلی مصدومین شیمیایی سردشت به چه صورت است؟
-در این مورد هم مراجعات مختلفی به ما شده است و مجموع این مراجعات را که بیشترین آن را من به" انجمن دفاع از حقوق مصدومین شیمیایی سردشت" منعکس کرده ام، حاکی از عدم توجه لازم به مصدومین از لحاظ تشخیص مصدومیت آنان وهمچنین قرار دادن آنان به عنوان مصدومین شیمیایی است که این امر به ادعای مصدومان از طریق بنیادها و نهادهای ذی ربط رعایت نشده است. به همین جهت موج انتقاد از نحوه برخورد با مشکلات آنها پا برجا بوده است. 

هنوز علی رقم اعزام چند هیات به سردشت برای بررسی مجدد میزان مصدومیت ها، هیچ پاسخ مناسبی که موجب تجدید نظر در میزان مصدومیت ها گردد، ارائه نشده است.

نظر شما در مورد حکم صدام در دادگاه الدجیل چیست؟ آیا صدام به اعدام محکوم می شود و به بقیه جنایات وی رسیدگی نخواهد شد؟
-هر چند این سوال شما خارج از کار ما است، ولی همان طوری که آقای طالبانی که خود حقوقدان برجسته ای هم می باشد،اعلام کرده اند که دادگاه عراق باید به تمام جنایات صدام حسین رسیدگی کند. زیرا گرچه صدام در مناطق مختلف کشور و از جمله در جنوب عراق و به ویژه بعد از جنگ دوم خلیج فارس گروه زیادی از شیعیان را در شهرهای جنوب و مرکز عراق قتل و عام نمود؛ ولی شکل ددمنشانه قتل و عام های حلبچه و انفال که در حلبچه منجر به کشته شدن بیش از 5 هزار نفر و مجرومیت بیش از 20 هزار نفر شد، و در انفال بیش از 181 هزار نفر کشته یا مفقود الاثر شده اند که تقریبا هر روز یک گور دسته جمعی در نقطه ای از خاک عراق پیدا می شود، نمی توان چنین جنایاتی را از یاد برد و یا عاملان آن از کیفر و قهر مردم فرار کنند.

به خصوص کشف یک گور دسته جمعی8 هزار نفره از عشیره بارزانی در جنوب عراق طی چند ماه گذشته که جزو نخستین قتل و عام ها بود و تمامی اسناد و مدارک آن پیدا شده است؛ حتی عامل مجری این قتل و عام نیز در هنگام آزاد سازی شهر سلیمانیه عراق که مسئول استخبارات عراق در این شهر بود و در قیام مردم کردستان عراق در پایان جنگ دوم خلیج فارس(1991) آزاد شد؛ شناسایی شد و توسط مردم محاکمه و سپس در شهر سلمانیه اعدام گردید.

اما اینکه چرا علی رقم اینکه جنایات انفال، قتل و عام شیعیان در ماه شعبان پس از جنگ دوم خلیج فارس، کشتار حلبچه، نابودی هزاران روستای کردنشین مطرح نشده و یا طرح آن بعد از محاکمه الدجیل خواهد بود، دارای ابهام است. گرچه مقامات قضایی عراق مدعی هستند صدام حسین مرتکب جنایات بی شماری شده که برای هر یک پرونده ای تشکیل شده است و در این میان پرونده الدجیل برای صدور حکم زودتر آماده شده است.

از طرف دیگر چون این محاکمه در زمان دولت آقای جعفری بود؛ گفته می شود که چون حزب متبوع آقای جعفری برگزار کننده مراسم ترور صدام بودند؛ وی به نوعی خواسته است اثرات تبلیغی این محاکمه در آن زمان باشد.

با توجه به اینکه ائتلاف دولت ملی عراق شکل گرفته است، به نظر شما روند محاکمه صدام حسین بعد از دادگاه الدجیل به چه صورت ادامه پیدا خواهد کرد؟
-اظهار نظر در مورد روند محاکمه صدام به صورت جزئی و مورد به مورد در صلاحیت من نیست. 

ولی از آنجایی که من بخشی از این محاکمات را دیده ام، به نظر من صدام از شرایط و امکانات بسیار خوبی مانند: داشتن چندین وکیل و دفاع آنها و حتی ترک دادگاه به عنوان اعتراض و . . . و همچنین از دستگاه های تبلیغاتی وسیعی برای انعکاس نظرات خود بهره برده و مشابه این دادگاه در کمتر کشور همسایه عراق صورت گرفته است. و الا چه کسی می تواند با داشتن این گروه از وکلا و این همه امکانات از چنین محاکمه ای برخوردار گردد.

پس چرا وکلای صدام دارند به قتل می رسند؟
-طبیعتا قتل وکلای صدام حسین آن هم در عین محاکمه او کار افرادی است که چه وابسته به حزب بعث باشند و برای بدنام کردن حکومت فعلی این کار را انجام بدهند و چه وابسته به گروه های وابسته مخالف صدام حسین باشند( و این امر محتمل تر است)؛ بنابراین توسط افراد بیماری صورت گرفته است که خواه ناخواه فایده آن را صدام حسین و باند او می برد. زیرا آنها مدعی می شوند که وکلای صدام امنیت دفاع ندارند.

و به عنوان آخرین سوال، با توجه به حضور آمریکا در عراق و نفوذ و تسلط آن بر دادگاه صدام ؛صدام حسین چگونه توانسته است از این امکانات تبلیغاتی بهره ببرد؟
-چون صدام جنایات متعددی مرتکب شده است و رژیم دیکتاتوری عراق هم کلا در اختیار صدام و باند تکریتی های حاکم بوده اند، هیچ انسان منصفی نمی تواند عملا یا به طور ذهنی صدام را تبرئه نماید. 

در نتیجه آمریکایی ها و دولت فعلی عراق به ویژه شخص رئیس جمهور که خود از کسانی بوده است که بارها از طرف صدام به اعدام محکوم شده بود، آنان هم می خواهند چنین وانمود بکنند که رعایت مقررات قانونی را می کنند و هم خواه ناخواه اینها کسانی نیستند که راضی باشند همین طوری افراد را در سینه دیوار قرار داده و بدن آنها را غربال ( تیر اندازی) کنند.

وانگهی آمریکایی ها باید در این محاکمه پاسخگوی مطبوعات و نیروهای سیاسی خود باشند و بگویند علی رقم این هم جنایت ما این گونه محاکمه کردیم. به طوری که یکی از وکلای صدام؛ وزیر دادگستری قطر و آن دیگری دادستان سابق کل آمریکا بود.

بنابراین این دو فاکتور و همچنین تیم قوی وکلای مدافع صدام نه تنها برای دولت فعلی عراق و آمریکا ضرری ندارد؛ بلکه آنها از همین مساله به نفع خود استفاده کرده و آن را مظهری از دموکراسی خود معرفی می کنند.

چنانچه زمانی که پاول؛ وزیر خارجه وقت آمریکا از حلبچه بازدید کرد و ردیف 5 هزار نفری گورهای قربانیان سلاح های شیمیایی را دید؛ البته با توجه به خدمات شایانی که تلویزیون ایران به انعکاس این فاجعه در زمان خودش کرده بود، وی گفت:« اگر صدام حسین در تمام عمرش هیچ جنایت دیگری نکرده باشد همین یک حادثه برای محکومیت او و همدستانش کافی است.»