هیچ رییس جمهوری از ایران این 2 کشور را ندیده است

به جز سوریه و تا حدی هم لیبی ،ایران روابط سیاسی گرمی با دیگر کشورهای عرب که به وضوح از صدام در  جنگ با ایران حمایت می کردند،نداشت.مصر اما پیش از جنگ پرونده ایی جدا برای خود داشت.

روابط  ایران  و مصر درعصر پهلوی
دو کشور ایران و مصر در زمان حکومت پهلوی با بالارفتن اهمیت نفت و قیمت آن گویا دوباره همدیگر را کشف کردند. جمال عبدالناصر با تکیه بر ایدئولوؤی که ترکیبی از تجدد خواهی و ناسیونالیسم بود در مصر بر سر کار آمد.

 ایران و مصر از آن دوران به بعد خود را در دو متخاصم اردوگاه غرب و شرق تعریف کردند.مصر به رهبری جمال عبدالناصر، رهبری جهان عرب درگیر با اسرائیل و دیگران را به سوی تجدد و رهایی را در سر می پروراند و ایران در کنار دولت اسراییلی بود.

در آن دوره روشنفکران و حتی مردم عادی ایران، با مصر، عبدالناصر و فلسطین همدلی داشتند اما با قرار گرفتن ایران در کنار اسرائیل، مصر در جبهه روبرو بود. این کنش های متقابل روابط دو کشور را متشنج کرد. با مرگ عبدالناصر وبر سر کار آمدن سادات و مشروعیت دادن به اسرائیل روابط سابق دوباره به حالت عادی بازگشت. 

تاثیر انقلاب 57 بر مناسبات  دو کشور  
روابط تهران و قاهره  در فردای  پيروزى انقلاب اسلامى ايران  قطع شد. دليل این قطع رابطه  مخالفت جمهوری اسلامی با پيمان صلحى بود كه انورسادات رییس جمهور وقت مصر در كمپ ديويد با نخست وزير اسرائيل منعقد كرد . مصر از آن پس نخستين كشور عربى و اسلامى شدكه موجوديت اسرائيل را به رسميت شناخت.

 تيرگى  روابط ايران و مصر فقط به اينها محدود نشد. جمهورى اسلامى كه نخستين روزهاى حيات خود را مى گذراند و به دنبال استرداد خانواده سلطنتى به ايران بود شاهد آن شد كه دولت انورسادات- رئيس جمهور وقت مصر- به محمدرضا پهلوى ،شاه مخلوع ايران پناه داد. 

اما عمر انورسادات كه يكى از بانيان اصلى امضاى قرارداد كمپ ديويد بود ديرى نپاييد و وى به دست خالد اسلامبولى_افسر مصری مرتبط با اخوان المسلمین _ كشته شد. بعدها نام ضارب سادات به روى خيابانى در پايتخت ايران نشست. 

حمایت از صدام حسین در مقابل ایران 
پس از آن جانشين سادات درصدد حمايت از صدام حسين برآمد كه در شهريور ۱۳۵۹ در تجاوزى آشكار، جنگ ۸ساله اى را با ايران كليد زد. 

حسنى مبارك به حمايت معنوى و سياسى از صدام حسين بسنده نكرد و با اعزام ۱۸ هزار نيروى نظامى به كمك ارتش بعثى آمد و عملاً سربازان خود را وارد جنگ با ايران كرد. 
اما مصر پس از جنگ ايران و عراق نيز همچون دوره رياست جمهورى جمال عبدالناصر در مخفى كردن تمايلات ضدايرانى زحمتى به خود نداد چنان كه يكى از حاميان اصلى امارات عربى متحده در ادعاى اين كشور بر سر جزاير سه گانه تنب بزرگ، كوچك و ابوموسى بود.اين روند،کم و بیش  تا حدود هشت سال پيش نيز ادامه داشت.

تنش زدایی ناکام دولت خاتمی 
با پيروزى دولت محمد خاتمى در انتخابات دوره هفتم رياست جمهورى ايران، تهران سياست تنش زدايى و گسترش روابط با كشورهاى مختلف جهان را در پيش گرفت. طبيعى بود كه مصر يكى از اهداف مهم  سیاست تازه دولت  ايران به شمار برود.
مسئولان بلندپايه سياست خارجى دولت هفتم با برگزارى سمينار و انجام سخنرانى هاى متعدد درباره مصر زمينه آغاز مذاكرات را براى احياى روابط سياسى آغاز كردند. 

به نظر مى رسيد كه در اين مقطع تلاش هاى كم و بيش سازنده اى نيز از سوى عمرو موسى وزير خارجه وقت مصر و دبيركل فعلى اتحاديه عرب- كه على لاريجانى  این هفته با وى مذاكره کرد- انجام شد كه با رفتن وى از وزارت خارجه مصر سرعت آن به شدت كاهش يافت. 

با اين همه روساى جمهورى ايران و مصر براى نخستين بار پس از ۲۵سال در حاشيه اجلاس فناورى اطلاعات در ژنو سوئيس با يكديگر ديدار كردند.

 آن زمان پيش بينى مى شد كه با ديدار  محمد خاتمى و حسنى مبارك دو كشور در مسير آغاز روابط ديپلماتيك قرار بگيرند ،به خصوص اينكه در جريان آن ملاقات دو رئيس جمهور وزيران خارجه خود را مامور فراهم كردن شرايط آغاز روابط كردند. 

احمد ماهر وزير خارجه وقت مصر كه در جريان اجلاس سازمان اقتصادى «دى ۸» سفرى دوروزه به تهران داشت و رياست گروه را از سوى مبارك به خاتمى تحويل داد، چند ماه پس از آن ديدار جاى خود را به وزير خارجه جديد «احمد ابوالغيط» داد.

 سخنگوى وزارت خارجه ايران آن زمان مى گفت كه تهران و قاهره در مسير درستى در حركت هستند اما گويى معاون وزارت خارجه ايران در اعلام آنچه كه در مناسبات تهران و قاهره مى گذشت صريح تر بود كه اعلام كرد گروه هايى در مصر مخالف برقرارى روابط با ايران هستند.

مبارک به تهران دعوت شد اما نیامد 
درحالى كه دولت محمد خاتمى روزهاى واپسين خود را 
مى گذراند ديدار حسنى مبارك از ايران در جريان اجلاس
 «دى ۸» هرگز صورت نگرفت و امكان ملاقات مجدد با رئيس  محمد خاتمى براى رئيس جمهور مصرفراهم نشد. 

گرچه شوراى شهر دوم تهران با پيگيرى وزارت خارجه ايران براى برداشتن گام هايى به سوى ايجاد روابط با مصر نام خيابان خالد اسلامبولى _ ضارب انورسادات- را به انتفاضه تغيير داد و مقدمات از سوى ايرانى ها فراهم شد اما دولت مصر فرصت برقرارى روابط ايران را در آن مقطع از دست داد.

 در هنگامه اى كه نيروهاى ائتلاف به رهبرى آمريكا در عراق حضور داشتند نبود رابطه دیپلماتیک میان كشورهاى همسايه و همجوار عراق از جمله ايران (كه بيشترين مرز زمينى را با اين كشور دارد) و مصر (كه داعيه بزرگترى براى جهان عرب دارد)،بیش از پیش به خودنمایی می کرد.

در این دوره وزير كشور مصر آخرين مقام مصرى بود كه نزديك به دو سال پيش در جريان اجلاس وزراى كشور همسايه عراق از ايران ديدار کرد.

 به نظر مى رسيد كه اينك در فضاى موجود ديگر عزمى براى آغاز روابط دوجانبه وجود ندارد اما عالم ديپلماسى دنياى مواجهه با واقعيات است و در آن هر لحظه بايد منتظر پديده ها و شگفتى ها بود.


حضور مصر در رایزنی های اتمی ایران 
با بالاگرفتن اختلاف ها پرونده هسته ای، محمود احمدی نژاد رییس جمهور جدید ایران در ماههای نخست فعالیت اش سید احمد موسوی معاون پارلمانی خود را روانه قاهره کرد. 
پس از او علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران به مصر رفت و با حسنی مبارک رئیس جمهوری این کشور و احمد ابوالغیظ وزیر خارجه گفت و گو کرد.
علی لاريجانى هنگام ورود به فرودگاه پايتخت مصر، در گفت وگو با خبرنگاران، اين كشور را در جهان اسلام بزرگ و پراهميت خوانده و گفته كه ايران از قديم روابط گسترده اى در حوزه فرهنگ با اين كشور داشته است. این دیدار در حالی صورت گرفت که ایران و مصر روابط سیاسی با هم ندارند و سفارتخانه های دو کشور در تهران و قاهره 28 سال است که در تعطیل به سر می برد. 

برخی کارشناسان ایرانی سفر لاریجانی به مصر را به منظور اطمینان دهی به کشورهای عربی می دانستند. کارشناسان مصری سفر لاریجانی را به مصر را در چارچوب تماس ها و رایزنی های همیشگی مصر برای حل مسالمت آمیز بحران های مختلف منطقه تعبیر کردند.

 سفر احتمالی رئیس جمهوری ایران  به سرزمین اهرام در حالتی خوشبینانه در راستا تکمیل سفرهای سیداحمد موسوی و علی لاریجانی است. 

مصر افزون بر اینکه عضو موسس کشورهای جنبش عدم تعهد است عضو شورای حکام آژانس بین المللی انرژی هسته ای است و شخصیتی چون دکتر محمد البرادعی را نیز را در رأس آژانس دارد .نباید از یاد برد که  عمرو موسی دبیر کل مصری اتحادیه عرب از حامیان برنامه اتمی صلح آمیز ایران است.

از کشور متجاوز تا متحد منطقه ایی 
اما روابط ایران و عراق تا پیش از سقوط صدام حسین به دلیل اختلافات مرزی نیز دو کشور هیچگاه آرام و بی دغدغه نبوده است. 
دو کشور با امضای قرارداد «75 الجزایر» چند سال روابط تقریبا پایداری داشتند. اما چند ماه پس از انقلاب اسلامی،عراق مرزهای غربی و جنوب غرب ایران را اشغال کرد تا شعله این جنگ پس از هشت سال خاموش شود. 

پس از سقوط دولت بعثی در عراق مرزهای دو کشور برای رفت و آمد گشوده شد.رفت آمد های سیاسی اینک به اوج خود رسیده است.گرچه برخی از دولتمردان دولت های مختلف پس از سقوط صدام که از مستکم شدن روابط تهران و بغداد خرسند نبودند ایران را به دخالت در امور این کشور متهم کرده اند اما با روی کار آمدن دولت میانه روی « نورالدین  المالکی» هیچ مانعی برای توسعه و استحکان بیشتر روابط دو کشور به چشم نمی خورد .
سفر رئیس جمهورایران به عراق بر خلاف سفر مقام های انگلیس و آمریکایی با اعلام قبلی صورت می گیرد. 

در صورت تحقق این سفر ایران وزن سیاسی خود در عراق را به رخ آمریکا می کشد تا در آستانه پاسخ به پیشنهادهای غرب  این سفر سایبانی برای گفتگو باشد. 

اینک محمود احمدی نزاد ابراز تمایل کرده تا به مصر و عراق سفر کند تا نخستین رییس جمهور ایرانی باشد که قدم به خاک این دو کشور عربی می گذارد.

مناسبات ایران و عراق از سرعت چشمگیری برخوردار شده است اما آیا مصر نیز به سرنوشت عراق در گسترش روابط با تهران می پیوندد؟