نيرو گاه بوشهر؛ یک‌داستان ناتمام

داستان راه اندازی نیروگاه بوشهر چند سال است كه ادامه دارد و در آخرین برگ های آن مطبوعات مسكو از «خستگی روسیه» به دلایلی نظیر مشكلات مالی، فنی و سیاسی اشاره می‌كنند. خبرگزاری وزارت امور خارجه روسیه خاطر نشان ساخته است كه «اگر تهران برنامه هسته ای خود را متوقف نكند، ممكن است روسیه از عرضه سوخت هسته ای به نیروگاه اتمی‌بوشهر خودداری كند». اگر چه خاطر نشان ساخته است كه «در وزارت خارجه روسیه تأكید می‌شود كه چنین شرطی اعلام نشده است». همچنین به نقل از آژانس انرژی اتمی‌روسیه «روس اتم» نقل شده كه در آینده نزدیك از عرضه سوخت خبری نخواهد بود.

به گزارش آفتاب ، چند روز پیش نیز یكی از تحلیل گران خبر گزاری ریانوستی نوشته بود: «شاخ و شانه كشیدن با آژانس منجر بدین شد كه مسئله ایران در سطح شورای امنیت سازمان ملل متحد مطرح شود كه آماده تصویب قطعنامه جدیدی در باره تحریم تهران است. اما پشتیبانی های روسیه و چین، ایران را نجات داد. در عین حال روسیه كه نیروگاه اتمی‌دو واحدی در بوشهر را می‌سازد، بیشتر از سایر بازیگران در تئاتر اتمی‌ایران رنج می‌برد. این نیروگاه حقیقتاً كش دار شده است: ایران 30 سال است كه منتظر راه اندازی آن است».

در ابتدا آلمان ها نیروگاه تقریبا آماده را به علت آغاز جنگ ایران و عراق (1980-1988) رها كردند و اكنون روس ها كه ساخت آن را متعهد شده اند، این را به درازا می‌كشانند. متخصصین اتمی‌روسیه مدت بسیاری است كه از پذیرش پروژه ابراز نارضایتی كرده اند . پروژه از نظر فنی، در جهان بی نظیر است و متخصصین مجبور شده اند با تلاش و تفكر بسیار دستگاههای آلمانی زیمنس را با رآكتور آبی- آبی و. و. ا. ار روسی متصل كنند كه سیاست نیز اضافه شده است. تحویل بخش واحد اول نیروگاه اتمی‌ایران كه آخرین بار برای ماه اكتبر سال 2007 تعیین شده بود، بار دیگر حداقل یك سال به تعویق افتاد. ایوان ایستومین رئیس یكی از كمپانی های انرگو پروگرس كه در پروژه بوشهر شركت دارد، گفت: نیروگاه بوشهر زودتر از پاییز 2008 میلادی مونتاژ و راه اندازی نخواهد شد، یعنی یك سال دیرتر از آنچه كه وعده داده شده بود. وی یكی از دلایل ان را عدم پرداخت كامل هزینه های تكمیل پروژه از سوی ایران نامید.

مدیران ایرانی پروژه به نوبه خود اشاره می‌كنند كه روسیه عرضه سوخت هسته ای را به تعویق می‌اندازد. اما روس ها مدعی اند كه با توجه به اصول فنی، سوخت نیروگاه اتمی‌بوشهر باید به رآكتور آماده و شش ماه پیش از راه اندازی ان تحویل داده شود نه زودتر. آنها همچنین ادعا می‌كنند كه اگر تأمین مالی سازندگان روس به طور كامل انجام شده و به سؤالات قانونی آژانش بین المللی انرژی اتمی‌پاسخ داده شود، كار سریعتر پایان یابد.

چندی پیش لاوروف وزیر خارجه روسیه گفته بود: از تهران دعوت می‌كنیم كه كاملاً به خواسته های قطعنامه های شورای امنیت سازمان ملل متحد عمل نماید. ما راه دیگری جز راه سیاسی - دیپلماسی برای حل این مسئله نمی‌بینیم. او از پیشرفت های مثبتی كه به گفته وی در ارتباط های میان ایران با آژانس بین المللی انرژی اتمی‌مشاهده شده استقبال نمود. وی خاطر نشان ساخت: فقط از طریق همكاری با آژانس بین المللی انرژی اتمی‌تهران می‌تواند اعتماد دیگران را نسبت به برنامه هسته ای خود احیا كند. از این بابت همه نفع می‌برند.

همچنین دیپلمات ها در وین مقر آژانس بین المللی انرژی اتمی‌گفته اند كه روسیه شرایط جدیدی را برای ایران به منظور تحویل سوخت هسته ای نیروگاه بوشهر تعیین كرده است. این دیپلمات ها كه نامشان فاش نشده، گفتند كه روسیه از ایران خواسته است كه پیش از تحویل سوخت هسته ای به این كشور ، به سؤالاتی در زمینه فعالیت های محرمانه هسته ای خود در گذشته پاسخ دهد.این در حالی است كه هیئتی از آژانس بین المللی انرژی اتمی‌در حال حاضر در ایران به سر می‌برد تا درباره تهیه دستور العمل نحوه بازرسی ها از تأسیسات اتمی‌نطنز با مقام های ایرانی مذاكره كند.

اخیراً نیز خبرگزاری اسوشیتد پرس به نقل از منابعی ناشناس در بین دیپلمات های اروپا و آمریكا، اطلاع داد كه روسیه اولتیماتوم جدیدی به ایران داده است تا علاوه بر توقف غنی سازی اورانیوم در خاك خود، باید به طور كامل برنامه هسته ای خود را فاش نموده و دسترسی به این اطلاعات را برای آژانس بین المللی انرژی اتمی‌و جامعه جهانی فراهم كند. در غیر اینصورت مسكو سوخت هسته ای نیروگاه اتمی‌بوشهر را عرضه نخواهد كرد.

قرار بود نیروگاه اتمی‌در پاییز امسال تحویل داده شود، اما در ماه مارس مسكو اعلام كرد كه طرف ایرانی جدول زمانی پرداخت ها را رعایت نكرده است.

آندره كریفتسوف معاون رییس دایره اطلاع رسانی و مطبوعات وزارت خارجه روسیه اطلاع داد كه این وزارتخانه اطلاعی درباره مطرح شدن مطالبات جدید از ایران در دست ندارد. سرگی ناویكوف دبیر مطبوعاتی روس اتم اطلاع داد: عرضه سوخت هسته ای به نیرو گاه به دلایل فنی باید شش ماه قبل از راه اندازی نیروگاه باشد، اما ایران جدول زمانی پرداخت را رعایت نكرد و این رو تاریخ عرضه سوخت هسته ای مشخص نیست. ایوان سافرانچوك كارشناس انستیتو امنیت بین المللی می‌گوید: روسیه در مذاكرات با ایران و به طور غیر علنی رفتار تندتری دارد، اما نمی‌خواهد به آمریكا ملحق شود. یك منبع آگاه كه از موضع طرف روسی اطلاع دارد، معتقد است: از ایران انتظار قرارداد هایی جدید را ندارند و روسیه قصد ندارد نیروگاه بوشهر را تكمیل كند و ممكن است كه مطالبات جدید، تنها بهانه ای برای متوقف ساختن پروژه باشند. روسلان پوخوف مدیر مركز تحلیل استراتژی و فناوری تأكید می‌كند : ایران، غیر قابل اطمینان ترین شریك است و امروز در روسیه حتی تاجران سلاح نمی‌خواهند با ایران كار كنند، به ویژه كه باید بین ایران و كشور های حاشیه خلیج فارس، مثلاً امارات متحده عربی یكی را انتخاب كرد.

به طور كلی روسیه طبق توافق هایی كه با ایران دارد، بایستی تا 11 فروردین امسال، اولین محموله از سوخت هسته ای نیروگاه بوشهر را به ایران می‌فرستاد، اما این كشور تا كنون به دلایل متعددی، ارسال سوخت را به تعویق انداخته است. مسكو كه قراردادی بالغ بر یك میلیارد دلار برای راهاندازی نیروگاه بوشهر با ایران منعقد كرده است، كه در مارس 2007 به علت آنچه تأخیر ایران در پرداخت های خود به روسیه خواند، تحویل سوخت هسته ای و راه اندازی نیروگاه بوشهر را به تأخیر انداخت. آنها به غیر از مسایل مالی، تأخیر در ارسال برخی تجهیزات از سوی چند كشور را از دیگر دلایل تأخیر در راهاندازی نیروگاه بوشهر عنوان كرد.

قرارداد ساخت نیروگاه بوشهر در سال 1995 میان ایران و روسیه امضا شد و تكمیل آن تاكنون چندین بار به تأخیر افتاده است. براساس قرارداد اولیه، نیروگاه باید در سال 2000 تكمیل می‌شد.آمریكا از همان ابتدا با این پروژه مخالف بود و روسیه ظاهراً تحت فشارهای واشنگتن از ایران تعهد گرفت زباله های سوخت اتمی‌را پس از مصرف در نیروگاه بوشهر به روسیه بازگرداند.

تأخیر در راه اندازی نیروگاه بوشهر هر دلیلی داشته باشد، آنچه مسلم به نظر می‌رسد اینست كه روسها سیاست شفافی در این مورد ندارند و به همین دلیل با سپردن موضوع به پیچ و خم های بوروكراتیك خود و متهم سازی گاه و بیگاه ایران به عدم انجام تعهدات مالی و یا عدم انجام تعهدات مربوط به آژانس-كه حتی در صورت وجود هم ربطی به این قرارداد ندارد- همچنان با این موضوع بازی می‌كنند.