بازیکنان ذخیره دولت نهم

به گزارش آفتاب نیوز، آفتاب:یکی از ویژگیهای نظامهای توسعه یافته، استفادۀ صحیح آنها از نتایج مطالعات علمی برای ادارۀ کشور است. در اینگونه نظامها، هر برنامۀ جدیدی که بناست در سطح کلان به مرحلۀ اجرا در‌آید، تا رسیدن به مرحلۀ اجرا، مراحل مختلفی را پشت سر می‌گذارد:

-ابتدا ایدۀ اولیه در ذهن فرد یا افرادی شکل می‌گیرد.
-در قدم بعد، بر اساس این ایدۀ اولیه، یک طرح مکتوب(proposal)نوشته می‌شود.
- در صورت پذیرفته شدن این proposal،  مطالعه بر اساس آن،ابتدا در سطح یک pilot و در گام بعد، در یک مقیاس وسیعتر انجام می‌شود.
-در صورتی که نتایج مطالعه،تأیید کنندۀ کارایی ایدۀ فوق باشند، بر اساس آن، برنامه‌ای برای اجرا در سطح کلان، تنظیم می‌شود.
-در نهایت قبل از آنکه این برنامه در سطح کلان اجرایی شود، ابتدا به طور آزمایشی در مقیاس محدودتری به اجرا درمی‌آید، تا عیب و ایرادات احتمالی آن، تا حد ممکن مشخص شود.

با اندکی دقت در نظام مدیریتی ایران، متوجه می‌شویم که درکشور ما نه تنها جریان امور از روال منطقی بالا پیروی نمی‌کند، بلکه در موارد زیادی، دقیقاً عکس این مراحل و یا تنها مرحلۀ آخر آن به اجرا در می‌آید.

مدیری، با تغییر آرایش سیاسی کشور، جایگزین مدیر قبلی می‌شود. مدیر جدید، برای اثبات خود، ایده‌های خام و اولیه‌ای که در ذهن داشته را به عنوان برنامه های جدید، اعلام می‌کند و این ایده‌ها بلافاصله اجرایی می‌شوند و تنها، وقتی پیامدهای مثبت ومنفی این ایده‌ها مشخص می‌شود که کار از کار گذشته‌است.در برخی از موارد، تنها پس از اینکه چنین طرحی به مرحلۀ اجرا درآمد، طراح یا طراحان آن به فکر ایجاد یک پشتوانۀ فکری و مطالعاتی برای آن می‌افتند و حتی ممکن است از پژوهشگران بخواهند که مطالعه را به گونه‌ای تنظیم کنند که نتیجۀ آن، تأییدکنندۀ طرح اولیه باشد.

اجرای طرح مشاورین جوان مثال بسیار خوبی از عاقبت اجرایی شدن ایده‌های اولیه، بدون پشتوانۀ فکری و مطالعاتیِ مناسب است. ایدۀ اولیه، بر پایۀ مشارکت دادن نخبگان جوان در امور برنامه‌ریزی و مدیریتی کشور استوار بود و می‌توانست با برنامه ریزی مناسب، و استفاده از نخبگان واقعی، اهداف خود را تأمین نماید. اما آنچه در واقعیت مشاهده می‌شود چیست ؟

برنامۀ کاری مشاورین جوان به درستی مشخص نیست، اما ظاهراً اهداف و کارکردهای این مراکز را می‌توان در مجموعه‌‌ای از محورهای زیر خلاصه کرد:
1-مرکزی جهت دخالت دادن و سهیم کردن اراده، تفکر، پتانسیل و توانمندی‌های جوانان در صف و ستاد اداره کشور؛
2-مرکزی جهت تربیت کادرهای استراتژیک برای نظام و جایگزینی نیروهای جوان تربیت یافته با نیروهای در شرف بازنشستگی؛
3-مرکزی برای نظارت رییس‌جمهور بر نهادها و سازمان‌ها و وزارتخانه‌ها و تسریع در روند پیگیری اهداف و برنامه‌های دولت در مجموعه‌های مختلف و شناسایی گلوگاه‌ها و نیازهای مجموعه‌ها و رفع آنها؛
4-مرکزی جهت شناسایی و جذب جوانان هماهنگ با دولت جدید.

اما پس از گذشت دو سال از عمر دولت نهم، هنوز هیچ یک از مسئولان امربه درستی پاسخ نداده‌است که دولت کدام کارکرد را برای اینگونه مراکز در نظر دارد.

اکثریت مشاورین جوان، نه از میان نخبگان علمی و دانشگاهی کشور، که تقریباً همگی از میان اعضای ستادهای انتخاباتی دکتر احمدی نژاد، انتخاب شده اند. در واقع شاید بتوان گفت که یکی از علل اجرایی شدن سریع این ایدۀ خام، عجله ای بوده که دولت نهم برای تشکر از کسانی که صادقانه در به قدرت رسیدن آن سهیم بوده اند، به خرج داده است.

دادن اختیارات وسیعِ – نوشته و نانوشته – به این افراد، عملاً رانت بسیار زیادی را هم در اختیار آنها قرار داده‌است، که با توجه به سن،تجربه و طبقۀ اجتماعی این مشاورین، غیر طبیعی نیست که این گروه نهایت استفاده را از این موقعیت، برای تحکیم جایگاه سیاسی، اجتماعی و اقتصادی خود ببرد.

از سوی دیگر، نداشتن تجربه مدیریت در سطوح بالا، و نا آشنایی با چنین مجموعه‌هایی باعث شده تا بیشتر این مشاورین، وقت خود را به جای اختصاص دادن به وظایف اصلی خود، صرف امور دیگری مثل دخالت در عزل و نصب مدیران، شرکت در جلسات و همایشهای بی مورد، سفرهای خارج از کشور و... کنند.

غیر از اینها، شاید مهمترین اشکالی که در حال حاضر به این طرح وارد است، استفاده از افرادی است که کمترین تخصص را در حوزه ای که به عنوان مشاور انتخاب شده‌اند، دارند.

نتیجه اینکه، ایده‌ای که می‌توانست با اجرای مناسب، حلقۀ وصلی میان بدنۀ اجرایی دولت و نخبگان جوان کشور باشد،شاید با شتاب زدگی واستفاده از نیروهای ناکارآمد برای اجرای آن، خود به عامل فصل و جدایی نخبگان و دولت تبدیل شده‌است.
 غیر از این، با گسترش این طرح به سطح استانها و شهرستانها، بار مالی زیادی نیز به دولت تحمیل شده‌است که با سیاستهای کلی نظام، برای کوچک کردن دولت هم، همخوانی ندارد.

به این ترتیب می‌توان اینگونه فرض کرد که دولت با استفاده از این افراد و قرار دادن امکانات مالی و سیاسی فراوان دراختیارشان، در واقع نقش بازیکن ذخیره‌ای را به آنها داده‌است تا در دقیقۀ موعود برای بازی در میدانهایی نظیر انتخابات دوباره به میدان باز گردند.

دو سال از عمر دولت نهم می گذرد؛ باید منتظر ماند و دید که این برنامه در دو سال آینده تا چه حد موفق خواهد بود.