در همایش گفت‌وگوی ایران و مصر چه گذشت؟

به گزارش آفتاب نیوز، آفتاب: نخستین همایش «گفت‌وگوهای ایران و عرب؛ نگاه مصری – نگاه ایرانی» روز شنبه در تالار امیرالمومنین (ع)، بنیاد دائره المعارف بزرگ اسلامی آغاز به کار کرد و صبح یكشنبه، 27 آبان ماه دومین و آخرین جلسه خود را برگزار نمود. در این همایش که چند تن از استادان و محققان مصری به دعوت موسسه گفتگوی تمدن‌ها به تهران سفر کرده بودند در دیداری با سید محمد خاتمی در خصوص روابط ایران و مصر گفتگو کردند.

رییس موسسه بین المللی گفت و گوی فرهنگ‌ها و تمدن‌ها در دیداربا استادان و محققان مصری گفت: در دوره ریاست جمهوری‌ام تلاش شد که روابط ایران و مصر بهبود یابد البته موضع نظام نیز تحقق همین امر بود. فکر می‌کنم مقدمات خوبی در این زمینه فراهم شد و می‌توان با تداوم آن سیاست، به نتایج خوبی دست یافت و گره از مناسبات فرو بسته باز کرد.

وی با اشاره به سفر اخیر خود به مصر گفت: دیدار از مصر، دیداری تاریخی برای من بود و تصویر مثبتی را که از مصر در ذهن داشتم ،بسیار تقویت کرد.امیدوارم در آینده شاهد فعالیت بیشتری در زمینه گسترش ارتباطات دو کشور باشیم، معتقدم نشست‌هایی از این قبیل می‌تواند به استحکام روابط سیاسی دو کشور منجر شود.

سید محمد خاتمی افزود: خاورمیانه بحرانی‌ترین منطقه عالم است.دموكراسی نیاز ضروری منطقه است. استراتژی کاملا سنجیده‌ای برای شکل دادن و بسط بحران در منطقه وجود دارد و حتی زمینه‌سازی برای ایجاد جنگ‌های مذهبی و طائفی برای تحقق همین مساله است.

وی با اشاره به سیاست تنش‌زدایی و اعتمادسازی در دوره ریاست جمهوری اش گفت: به نظرم در تحقق این دو سیاست ناموفق نبوده‌ام زیرا با همه کشورهای منطقه روابط اعتماد بخشی برقرار شد و با یکدیگر گام‌های بزرگی در جهت تنش‌زدایی برداشتیم و معتقد بودم می‌توانیم با در پیش گرفتن این دو سیاست روابط خوبی با کشورها داشته باشیم.
رییس موسسه بین المللی گفت و گوی فرهنگ‌ها و تمدن‌ها با اشاره به مفاد نامه اخیر خود به سران حماس و فنح فلسطین گفت: درگیری‌های درون گروهی فلسطینیان بسیار خطرناک است گروه‌های جهادی باید در کنار همدیگر باشند و با سعه صدر با مسئله برخورد کنند.

در این دیدار هیات مصری با تشکر از خاتمی برای برگزاری چنین همایشی، وی را یک متفکر بزرگ و طراح فکر برای امت اسلامی دانستند که می‌تواند کمک‌کار جهان اسلام در زمینه‌های گونا\'ون باشد.

دکتر نادیه مصطفی رییس مرکز مطالعات تمدنی و گفت‌وگوهای دانشگاه قاهره، دکتر مصطفی علوی نماینده مجلس و استاد علوم سیاسی دانشگاه قاهره، دکتر سیف الدین عبدالفتاح، دکتر امل حماده، دکتر محمد سعید ادریس و دکتر بالینام الشرقاوی اساتید دانشگاه قاهره در رشته علوم سیاسی و روابط بین الملل و اقتصاد اعضای هیات مصری را تشکیل می دادند. 

در دومین روز از این همایش محسن امین‌زاده مقاله خود را با عنوان «ایران، آسیایی‌تر از همیشه» ارائه كرد. وی سخنان خود را این چنین آغاز كرد: ایران در میان غربی‌ترین سرزمین‌های قاره آسیا و مصر در میان شمالی‌ترین سرزمین‌های قاره آفریقا در منطقه بسیار حساسی با نام اعتباری خاورمیانه هویت مشترکی پیدا می‌کنند . برای آسیایی‌ها خاورمیانه مسیر ارتباط با اروپاست، برای مسلمانان خاورمیانه مهد اسلام و سرزمین‌های مقدس مسلمانان است و البته علاوه بر این‌ها خاورمیانه حساس‌ترین منطقه سیاسی جهان و درعین حال بحرانی‌ترین منطقه در جهان امروز محسوب می شود.

وی اضافه كرد: ‌ایران به خاطر موقعیت ویژه‌اش در غرب آسیا و در شرق خاورمیانه همواره ترجیح داده که از هردو هویت آسیایی و خاورمیانه‌ای برخوردار باشد. خاورمیانه‌ای باشد تا از نقش حساس کشورهای این منطقه بهره‌مند باشد و خاورمیانه‌ای باشد تا نزدیکی و مسیر اروپا بودن خود را به همه گوشزد نماید و درعین حال آسیایی باشد تا به عنوان یک کشور فرهنگ ساز و دارای تمدن طولانی ، از مزیت‌های هم فرهنگی و تمدنی آسیایی‌ها بهره مند باشد.

امین‌زاده همچنین درباره تعلقات آسیایی ایران گفت: كشور ما ضمن آنکه تعلقات خود را به خاورمیانه حفظ کرده بیش از همیشه تمایل دارد که آسیایی نیز شناخته شود. علت آن است که شرایط توسعه در ایران و آسیا تغییرکرده است . در آسیا علاوه بر سازگاری‌های فرهنگی قابل توجه آن با ایران و سازگاری‌های تمدنی کشورهای بزرگ آسیایی با ایران، امروز توسعه حرف تعیین کننده‌ای برای معرفی این قاره می‌زند. آسیا از حالت پرجمعیت‌ترین قاره فقیر جهان خارج شده و روند توسعه در این قاره و ازجمله در میان پرجمعیت‌ترین کشورهای آن یعنی چین و هند چهره این قاره را متفاوت نموده است و به این قاره با نگاه به شاخص‌های متحیرکننده نرخ رشد و سهم آن در رشد جهانی و جهش های اقتصادی باور نکردنی و رقابت جهانی در تولید و مسائلی از این دست نگاه می شود.

امین زاده در ادامه سخنان خود به نگرانی جامعه جهانی از بحران‌های خاورمیانه پرداخت و گفت: اروپا و آسیا به رغم همه تفاوت‌هایی که دارند، نگرانی‌های مشترکی درباره خاورمیانه پیدا کرده‌اند. هر چند بخشی از این نگرانی‌ها ساخته شده کشورهایی چون آمریکا و اسرائیل است اما بخش عمده آن ناشی از پدیده‌های واقعی است و حداقل می‌توان گفت که اگر درگذشته کشورهای مخالف ما موفق به ایجاد اجماع میان کشورهای دیگر برای درک منفی از اسلام و مسلمانان خاورمیانه نمی‌شدند امروز موفق به این کار شده‌اند.

از دیگر سخنرانان این برنامه نسرین مصفا، رییس مركز مطالعات عالی بین‌المللی بود كه درباره حقوق بشر سخن گفت. وی با اشاره به دخالت دولت‌های خارجی در منطقه خاورمیانه اظهار داشت: دخالت‌های خارجی به اشكال مختلف همواره یكی از موضوعات مهم در منطقه خاورمیانه بوده است. به طوری كه ایران و كشورهای عرب این منطقه از دیرباز تاكنون با فشارها و تهدیدات با اهداف سیاسی و امنیتی روبرو بوده‌اند. یكی از گونه‌های این دخالت‌ها با استفاده از ابزار حقوق بشر صورت میگیرد.

مصفا در ادامه سخنان خود گفت: حقوق بشر امروزی كه توسط نهادهای بین‌المللی بویژه سازمان ملل متحد ترویج میشود متكی بر تاریخ فكری، سیاسی، ‌اقتصادی و حقوقی غرب است كه موازین و مفاهیم حقوق بشر جهانی را توجیه میكند. در حالیكه فعالیت‌های حقوق بشر بین‌المللی نیز دستاوردهای قابل توجهی در پویایی جوامع داشته است ولیكن این كه تنها قبول ارزش‌های بین‌المللی برخاسته از غرب و شناسایی جهانی و اجرایی گردد، پذیرفته نیست. در عمل دولت‌های غربی نظارت بر وضعیت حقوق بشر در كشورهای در حال توسعه بویژه اسلامی خاورمیانه را وظیفه خود تلقی میكنند و سعی در دخالت برای اجرای موازین آن به طرق مختلف دارند.

وی با انتقاد از نادیده گرفتن فرهنگ مشرق زمین در اعلامیه جهانی حقوق بشر گفت: در حالیكه از زمان تصویب اعلامیه جهانی حقوق بشر، ‌نمایندگانی از تمدن‌های مختلف وجود داشتند. ولیكن پس از تصویب آن اقدامات بین‌المللی در ترویج و حمایت از حقوق بشر در حوزه تمدنی غرب دنبال شد. در حالی‌كه اجرای موازین بین‌المللی حقوق بشر بدون فراهم آوردن زمینه‌های فرهنگی آن مورد پذیرش نیست و برای آنكه حقوق بشر معنایی واقعی برای مردم جهان داشته باشد باید ارزش‌های مورد احترام آن‌ها درك گردد.

وی اضافه كرد: نگاهی به وضعیت حقوق بشر در ایران و كشورهای عربی و تحلیل عملكرد نهادهای بین‌المللی كه با نظارت و اقدام مداخله‌جویانه آنان نیز همراه است، ‌لزوم پیگیری یك ترتیبات منطقه‌ای حقوق بشر را با مشاركت این كشورها برای تعامل با گفتمان‌های بین‌المللی مشخص میسازد. در حالی‌كه اعلامیه اسلامی حقوق بشر و منشور عربی حقوق بشر وجود دارند ولیكن به عللی فاقد سازوكارهای لازم برای این امر هستند.

مصفا در خاتمه سخنرانی خود بر همگرایی ملت‌های ایران و مصر تاكید كرد و گفت: ایران و مصر به عنوان نماینده دو تمدن مهم بشری با سابقه فرهنگی و تاریخی به عنوان دو كشور تأثیرگذار در این زمینه می‌توانند پیشگام تدوین ترتیبات منطقه‌ای كه ملهم از گفتمان اسلامی بومی باشد برای تعامل در این زمینه گردند. 

امل حماده از جمله متفكرین مصری بود كه در این همایش حضور داشت. حماده برای این همایش مقاله‌ای را با عنوان «خاورمیانه جدید؛ مناقشه، مصالحه، ‌مشاركت» آماده كرده بود. 

وی در ابتدای سخنرانی خود به ناریخچه اصطلاح «خاورمیانه» اشاره كرد و اظهار داشت: ‌با نگاهی به دهه هشتاد در قرن بیستم میتوان به خاطر آورد كه استفاده از اصطلاح خاورمیانه در محافل دانشگاهی مصری و عرب چندان مرسوم نبود. این نكته به طور عمومی پذیرفته شده بود كه این اصطلاح به هیج منطقه جغرافیایی خاصی اطلاق نمیشود،‌ تا پذیرش یا در برخی موارد، ‌جدا افتادگی بعضی كشورها از آنچه به عنوان جهان عرب شناخته میشود را توجیه كند. اغلب دانشگاهیان عرب بر استفاده از نظام منطقه‌ای عرب در اشاره به كشورهای عضو اتحادیه عرب اصرار میورزیدند.

وی با اشاره به درگیری‌های خونین در خاورمیانه گفت: عجیب آن كه از بدو استفاده از این اصطلاح، سراسر منطقه به درگیری‌های شدید و خونبار و نیز مسابقه پایان ناپذیر تسلیحاتی كشیده شده است. نقش مستقیم و فزاینده ایالات متحده در منطقه از زمان دومین جنگ خلیج فارس به پیچیدگی وضعیت منطقه دامن زده است،‌ تعاملات امروز دولت‌ها بیشتر در قالب درگیری و بدون هیچ امیدی به مصالح و یا مشاركت ظهور پیدا می‌كنند.

پروفسور دكتر سیف‌الدین عبدالفتاح، دیگر مهمان مصری نیز درباره وحدت امت اسلام سخن گفت. وی در توضیح رویكرد خود گفت: در تهیه مطالعه‌ای بر مقوله تجدید گفتمان دینی و وضعیت آن برای دستیابی به وحدت امت،‌ و نیز مفاهیم سیاسی مرتبط در قالب یك چارچوب تطبیقی تجارب مصری و ایرانی، ترجیج من این بود كه تأكید را بر اهمیت پرداختن به این موضوع از یك رویكرد كل‌نگرانه قرار دهم كه بتواند موضوعات محدود را در قالب یك مضمون منسجم گردآورد. هدفم از این سخنرانی نیز جلب توجه به ساختار تمدنی، ‌طرح اقدام مقاصدی، ‌معادلات راهبردی آن و بنیادهای تمدنی و توسعه‌ای است. این دیدگاه كل‌نگرانه از چنین طرح تمدنی، ‌یك وظیفه ضروری برای مقابله با چالش‌ها، ارزیابی واكنش‌ها و طرح استراتژی‌ها است.

عبدلافتاح در ادامه سخنان خود گفت: وجود یك آگاهی خاص به همراه اصول و شاخه‌های آنها ضروری است،‌ همچنین توان مشاهده ارتباطات و پیوندها در چارچوب یك ماتریس، این آگاهی متضمن جمعی بودن، بینش و تمایز است، و ارتباطات را بین كل و جزء، ریشه و شاخه و عمومی و جزئیات آن به ترسیم میكشد. بنابراین چنین آگاهی‌های هم از لحاظ بینش كل‌نگر و هم از لحاظ تواناییش برای ارتباط با دیگر ماتریس‌ها جزءنگر است.

عبدالفتاح در ادامه سخنان به تشریح طرح خود برای حفظ وحدت شیعیان و سنیان پرداخت و گفت: این طرح حفظ دین، ‌حفظ نفس، حفظ سلاله امت، حفظ ذهن و حفظ مال را ایجاب می‌كند كه در بر اساس تمایز ضرورت‌ها از سایر امور در سطوح مختلفی دسته بندی شده‌اند. در چنین قالبی، وحدت امت به عنوان یك اولویت و ضرورت نمود مییابد.

وی در خاتمه سخنان خود گفت: بحث كلی من این است كه یك دیدگاه هدفمند میتواند بینش حیات بخشی از معنای وحدت امت را به شیوه‌ای ارائه كند كه برای دستیابی به تغییر و تجدید حیات، از بنیادها، منابع، واقعیات و اهدافش بهره میگیرد، و از همین رو دیدگاه استراتژیكی از وحدت امت در قالب یك طرح تمدنی دراز مدت عرضه میكند. با توجه به این كه دیدگاه مقاصدی محدوده مهمی را در هر دو اندیشه شیعه و سنی ارائه مینماید، میتوان آن را به عنوان رویكردی مهم برای دستیابی به وحدت و روند انتقادی را یكی از مسیرهای اصلی در این طرح تمدنی در نظر گرفت.