خاتمی: دانشگاه زنده است

به گزارش آفتاب نیوز، آفتاب: رییس جمهور سابق كشورمان تصریح كرد:هركسی مخالف تشكل و حركت‌های سیاسی شناسنامه‌دار و دارای اندیشه كه در چارچوب قانون اساسی كار می‌كنند است مخالف بدیهی مردم‌سالاری محسوب می‌شود حالا هر شعاری كه می‌خواهد، بدهد.

حجت‌الاسلام‌والمسلمین سید محمد خاتمی كه به مناسبت 16 آذر در دانشكده‌ی فنی دانشگاه تهران حاضر شده بود با بیان این‌كه ابتدا لازم می‌دانم سالروز شهادت امام بزرگوار حضرت جواد (ع) را به همه‌ی شما و دوستداران حق و عدالت و آزادی تسلیت بگویم، سخنان خود را آغاز كرد و اظهارداشت:« در بینش ما شیعیان، امام، معلم است، مربی است و مقتدا و آموزگار حقیقت و زیبایی و خیر و پرورش‌دهنده‌ی جان محسوب می‌شود و بر این اساس الگویی است كه باید براساس او خود را ساخت.»

وی ادامه داد:« براین اساس امیدوارم خداوند همه‌ ما را به منزلت این بزرگواران آشنا كند تا بتوانیم پیروان خوبی برای آن‌ها باشیم.»

وی هم‌چنین در ادامه‌ی سخنانش با گرامی داشتن یاد همه‌ی شهدا به خصوص شهدای دانشگاهی و بالاخص شهدای 16 آذر از این سه شهید به عنوان سه اخگر سوزانی كه در شب استیلای استبداد جان فسرده‌ی ملت استعمار و استبدادزده‌ی ما را گرم كردند یاد كرد و اظهار داشت:« این سه شهید بر دیوار بلند ناكامی و یأس پنجره‌ای به سوی امید به آینده گشودند.»

خاتمی در ادامه‌ی اظهاراتش تصریح كرد:« هم‌چنین امیدوار بودم در جمع ما و جامعه‌ی ما عزیزانی كه به جرم بیان و اندیشه گرفتار شده‌اند نیز حضور داشتند.»

وی اضافه كرد:« آن‌چه در جلسات عمومی و خصوصی گفتم و یكی از شعارهای خوبی كه مطرح شد مسأله‌ی حقوق شهروندی بود. از نظر ضوابط خوب عمل شد و امیدوارم مسأله‌ی حقوق شهروندی در عمل نیز رعایت شود و در جهانی به سر ببریم كه هیچ انسانی به جرم بیان و اندیشه مجبور به پرداخت هزینه نشود.»

رییس جمهور سابق كشورمان در ادامه اظهاراتش با بیان این‌كه «سخن خود را از واقعه‌ای كه مربوط به خود من است، شروع می‌كنم» به مرور خاطراتش از دوران عضویت در انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه اصفهان پرداخت و گفت:« یك روز عصر زمستان سرد سال 1347 در كلاس درس تاریخ فلسفه نشسته بودم كه به خارج از كلاس احضار شدم و منشی رییس دانشگاه از قول رییس دانشگاه گفت كه شما به ساواك احضار شده‌اید و باید در فلان روز و فلان ساعت خود را در آن مكان معرفی كنید.»

وی با مرور خاطراتش از لحظه‌ی ابلاغ این احضار به وی و اخباری كه در ذهنش گذشت، گفت:« در آن زمان علاوه بر فعالیت در انجمن اسلامی با بسیاری از دوستان یك سری فعالیت‌های مخفی و نیمه مخفی داشتیم اما من مطمئن بودم كه به خاطر آن فعالیت‌ها احضار نشده‌ام چون آن‌ها كه با من در این فعالیت‌ها همكاری می‌كردند سمت‌های بالاتری داشتند و طبیعتا باید ابتدا آن‌ها احضار می‌شدند ثانیا اگر برای آن فعالیت‌ها احضار می‌شد كار نباید به صورت احضار انجام می‌شد بلكه توقع می‌رفت ما را بازداشت كنند.»

خاتمی ادامه داد:« بالاخره تصمیم گرفتم در روز و ساعت مقرر در ساواك حاضر شوم. زمانی كه من رفتم دو دانشجوی دیگر از پزشكی و دانشكده‌ی علوم كه عضو شورای مركزی دانشگاه بودند نیز به ساواك احضار شده بودند. بعد از معطلی، معاون ساواك آمد و باب بحث را باز كرد. او محترمانه از وضع خطیری كه كشور دارد و تلاشی برای آبادانی می‌شود و حرف همیشگی كه دشمنان داخلی و خارجی خواهان پیشرفت نیستند سخن به میان آورد و با این مقدمه به این نتیجه رسید كه انجمن اسلامی دانشگاه باید تعطیل شود.»

وی با بیان این‌كه بعد از چند ساعت بحث در این جلسه اعلام كردیم كه ما به خودی خود كاری نمی‌كنیم و ساواك چنان‌چه می‌خواهد این انجمن تعطیل شود رأسا وارد عمل شود، گفت:« بعد از 4 ساعت بحث جدا شدیم و تصمیم گرفتیم جلسه‌ی انجمن را كه معمولا بعد از ظهرهای جمعه بود طبق روال عادی برگزار كنیم، اطلاعیه‌ها و دعوت‌نامه ارسال كردیم اما روز قبل از برگزاری جلسه از طرف دانشگاه اعلام شد حق استفاده از سالن و امكانات را نداریم كه پیرو آن نیز ما اطلاعیه‌ای دادیم و با ذكر آن‌چه اتفاق افتاده بود عذرخواهی كردیم و گفتیم كه این جلسه برگزار نمی‌شود و با این عمل انجمن دانشگاه اصفهان به عنوان یكی از آخرین انجمن‌های اسلامی تعطیل شد.»

وی در ادامه با طرح این سوال كه آیا حركت تحول‌آفرین درجامعه تعطیل می‌شود؟ اضافه كرد:« بعد از تعطیلی انجمن اسلامی دانشگاه اصفهان شاهد بروز حركت‌های تندتر و خشن‌تری بودیم.»

وی با بیان این‌كه جان تحول‌خواه جامعه به خصوص جوانان را نمی‌توان در استفاده در زمینه‌ی بیان اعتراضات‌شان ممنوع كرد، ممنوع شدن جامعه از بیان حرفش به طور مسالمت‌آمیز را زمینه‌ساز روی آوردن آن‌ها به حركت‌های خشونت‌آمیز به جای رفتارهای منطقی دانست و گفت:« بر این اساس ما شاهد بودیم در سال 1349 اولین حركت‌های چریكی ابتدا از سیاهكل شروع شد و بعد گسترش یافت.»

وی با بیان این‌كه در آن مقطع زمانی بعد از ممنوعیت حركت‌ها و اعتراضات آرام، شاهد حركت‌های قهر‌آمیز و خونین بودیم، یادآور شد: « در آن مقطع حركت‌هایی را شاهد بودیم كه به صورت اسلامی و غیراسلامی در جامعه شكل گرفت و هزینه‌های فراوانی را برای جامعه و رژیم داشت.

وی با بیان این‌كه هر دو سوی این حركت‌ها چپ بود، خاطرنشان كرد: « روند صحیح و سالم این است كه عمل از تئوری برمی‌آید.»

وی اضافه كرد: « در آن موقع رژیم در اوج قدرت بود و از سازماندهی قدرتمند اطلاعاتی و ارتش تحت نظر آمریكا بهره‌مند بود و تصور می‌كرد كه در درون مشكل ندارد و در عرصه‌ی بین‌المللی تحت حمایت قدرت‌های جهانی است لذا با روش‌های خشن می‌تواند راهش را ادامه دهد و جلوی تحول‌خواهی جامعه را بگیرد.»

وی اضافه كرد:« رژیم می‌دانست كه جامعه و جوانان فرهیخته نیاز به تحرك و ابراز وجود دارند لذا به فكر فعالیت‌های ساختگی افتادند و انجمن جوانان شیر و خورشید، جامعه‌ی دانشگاهی، طرفدار سازمان ملل و احزاب ایران نوین و رستاخیز را ایجاد كردند اما نتیجه‌ی كار نفرت جامعه‌ی دانشگاهی از این جریانات و محدود شدن كسانی بود كه وابسته به این جریانات به حساب می‌آمدند.» 

خاتمی تصریح کرد:« چنان‌چه بتوانیم پیشرفت مادی و معنوی برای همه‌ی افراد، اقوام، گروهها و صنوف فراهم آوریم از اسلام و جمهوری اسلامی دفاع كرده‌ایم.»

سید محمد خاتمی در ادامه سخنان خود در دانشكده‌ی فنی دانشگاه تهران گفت:« آنچه رخ داد ناشی از عدم درك تحول خواهی به خصوص در جامعه فرهیختگان، جوانان، دانشگاهیان و تلاش برای حفظ وضع موجود بود و همین امر یعنی بسته كردن فضا و نومید كردن جامعه، رمز و راز موفقیت و جذابیت حركت‌های چپ در جهان سوم بوده و هست و متاسفانه حركت‌ها همواره در جهان سوم تند و خشن بوده است به گونه‌ای كه معادله‌ای در جامعه شناسی جدید به وجود آمده كه انقلاب مساوی است با خشونت اما معتقدم انقلاب اسلامی این معادله را بر هم زد و نشان داد كه می‌توان انقلاب كرد اما بدون خشونت.»

وی ادامه داد:« نكته سوم نقش ممتاز در حركت تحول خواهانه است و این‌كه دانشگاه همواره كانون تغذیه حركت‌های اجتماعی بوده است، جریانات مختلف اجتماعی چه چپ و چه راست عمده نیروهایشان از نیروهای جوان دانشگاهی منشا می‌گرفت و چنانچه نیروبخش انقلاب ما نیز چه در زمان براندازی حكومت پهلوی و چه در تاسیس انقلاب دانشجویان و جوانان بودند. در جنگ تحمیلی نیز كسانی كه موجب سرافرازی جمهوری اسلامی شدند نسل جوان و به خصوص دانشجویان بودند كه نقش ممتازی داشتند و دانشگاه در ایجاد، ادامه و تقویت حركت تحول خواهانه همواره موثر بوده است.»

رییس جمهور سابق كشورمان هم چنین گفت:« نكته چهارم این‌كه دانشگاه سدشكن، فروریزنده دیوار ترس و هراس در جوامع استبداد زده است. نمونه آن سه ستاره درخشانی بودند كه در ‌١٦ آذر ‌١٣٣٢ پس از استیلای فضای كودتا، ترس، خفقان، كشتار، دستگیری و شكنجه كه بر جامعه ما حاكم شده بود درخشیدند.امروز نیز دانشگاه زنده است و علی رغم همه موانع زنده است. امروز نبض زندگی اجتماعی در دانشگاه می‌تپد هر چند گاهی تند می‌تپد و به قلب جامعه فشار می‌آورد اما این نشانه زندگی است.»

خاتمی با بیان این‌كه بعضی‌ها دانشگاه را سرد و مرده می‌دانند اما این محال است، ادامه داد:« بعضی دیگر می‌كوشند پشت سر دانشگاه و وجاهت آن پنهان شوند تا هزینه‌های سنگینی به دانشگاه وارد شود البته آن وضع ناگوار با انقلاب دگرگون شد. انقلاب ما انقلاب دینی در محتوا، شكل با رهبری حضرت امام (ره) بود، دینی كه انقلاب مطرح كرد به خواست تاریخی مردم پاسخ گو بود و ناظر بر تحول در جهت این خواست و این چنین دانشگاه همه را برگرفت.»

وی افزود: « سوال این است آیا جنبشی به نام جنبش دانشجویی داریم یا نه؟ من نمی‌خواهم به این سوال پاسخ دهم. اما می‌گویم هر جنبشی كه بخواهد وجود و تداوم داشته باشد باید با جنبش‌های اجتماعی همسو باشد كه همیشه وجود دارد اما گاه تند و گاه كند و جنبش عبارت است از حركت از وضع موجود به وضع مطلوب. جنبش اجتماعی مردم ایران در ‌٥/١ قرن اخیر چگونه بوده و از كدام وضع می‌خواهد به كدام وضع برسد؟ معتقدم بزرگترین درد اجتماعی ما در دوره اخیر سه درد است یكی استبداد، دیگری وابستگی و سوم عقب ماندگی و حاصل آن محرومیت مادی، اقتصادی، فرهنگی و عقب ماندگی جامعه. احساس تحریم شدگی از جامعه است. ملت ما ‌١٥٠سال است كه می‌خواهد از قید استبداد، وابستگی، اسارت و عقب ماندگی رهایی یابد. جنبش، حركت از این وضع موجود است به وضع مطلوب و عبارت است از استقلال، آزادی و پیشرفت.»


خاتمی در ادامه‌ی اظهاراتش با طرح این سوال كه كدام اندیشه می‌تواند راهنمای جنبش دانشجویی و تقویت‌كننده‌ و پیروزكننده‌ آن باشد؟ گفت: اندیشه‌ای كه با خواست تاریخی ملت ایران، آشنا و با هویت تاریخی ملت ایران همراه باشد، می‌تواند راهنمای این جنبش باشد.

وی با یادآوری این‌كه جامعه‌ی ما هویت دینی دارد، اظهار داشت: اگر بخواهیم به آزادی، استقلال و پیشرفت برسیم این حركت باید مبتنی بر دین باشد زیرا در غیر این صورت یا پدید نمی‌آید یا در صورت پدید آمدن ادامه نخواهد یافت.

خاتمی در ادامه سنت‌پرستان را مخالف ترقی و تحول معرفی كرد و دینی را كه آن‌ها عرضه می‌كنند را پاسخگوی نیازهای جنبش دانشجویی ندانست.

وی در عین‌حال دین‌ستیزان را نیز چون با هویت تاریخی مردم آشنا نیستند از برقراری ارتباط با جامعه محروم ارزیابی كرد و یادآور شد: هیچ جنبشی بدون ارتباط با متن جامعه به نتیجه نمی‌رسد.

رییس‌جمهور سابق كشورمان، یكی از شگفتی‌های انقلاب اسلامی ایران را این دانست كه دین‌ستیزان و سنت‌پرستان هر دو در این نقطه مشترك شدند كه دین و آزادی با هم سازگار نیستند.

خاتمی هم‌چنین با اشاره به مطالب عنوان‌شده در جلسه كه نام وی در كنار افرادی چون مصدق، طالقانی، بازرگان و . . . آورده شد، اظهار داشت: به عنوان یك روحانی كوچك كه نام من را در كنار نام این فرهیختگان و شخصیت‌های بلند آوردید اعلام می‌كنم، من فرد كوچكی از دریای عظیم ملت ایران هستم و به عنوان یك روحانی به دین‌داری خود افتخار می‌كنم.

وی اضافه كرد: به عنوان یك انسان كوچك كه دلبسته‌ اسلام و خواهان عزت این ملت بزرگوارم می‌گویم اگر بتوانیم آزادی را نهادینه و استقلال را دور از عوام‌زدگی پایدار كنیم و اگر بتوانیم پیشرفت مادی و معنوی برای همه‌ی افراد، اقوام و گروهها و صنوف فراهم آوریم از جمهوری اسلامی دفاع كرده‌ایم.

خاتمی با بیان این‌كه حركتی اصلاحی كه مورد خواست ملت ایران است و می‌تواند تداوم یابد از این اصول پیروی می‌كند به بیان توصیه‌هایی خطاب به جنبش دانشجویی پرداخت و با طرح این سوال كه چرا باید به قانون اساسی تكیه كنیم، اظهار داشت: در جهان كنونی نظام بدون قانون اساسی در جامعه ایجاد نمی‌شود.

وی با یادآوری جایگاه قانون اساسی كه حقوق ملت و حدود قدرت را تعریف می‌كند، به ویژگی‌های قانون اساسی كشورمان كه برخاسته از خواست ملت در زمینه‌ی آزادی، استقلال و پیشرفت است اشاره كرد و اصول مندرج در آن را تثبت‌كننده‌ی یك جامعه‌ی مردمسالار و دموكراتیك دانست.

خاتمی كه اصول قانون اساسی را در عین منطبق بودن با موازین شرعی تضمین‌كننده‌ی دموكراسی در جامعه می‌دانست به برشمردن بخش‌هایی از این قانون در زمینه‌ی تأمین حقوق برابر برای همه‌ی اقوام، تضمین آزادی بیان، آزادی تشكل‌ها و اجتماعات و فعالیت، درمان درد تاریخی ملت در زمینه‌ی استعمار و استبدادزدگی پرداخت.

وی هم‌چنین خاطرنشان كرد: البته این قانون مطلق نیست. در این قانون سازوكارهای تغییر آن نیز پیش‌بینی شده كه در این‌جا باید خاطرنشان كنم كه این قانون اساسی كشورمان ظرف یك بار مصرف هم نیست. جامعه هزینه‌ی بسیار سنگینی در انقلاب پرداخته كه صاحب نظامی مستقل شود و قانون اساسی نیز ناظر به این مسأله است.

رییس جمهور سابق كشورمان در ادامه‌ی اظهاراتش به بازخوانی اختلافاتش با كسانی كه در دوران ریاست جمهوری‌اش سخن از عبور از قانون اساسی را به میان آوردند پرداخت.

وی با تأكید بر دیدگاه‌هایش در زمینه‌ی جلوگیری از این‌كه هركس بر اساس بینش خود به برداشت از قانون نپردازد، به تبیین دیدگاهش در زمینه‌ی مردم‌سالاری به عنوان یكی از نیازهای زمان و گفتمان غیرقابل تغییر در شرق و غرب پرداخت و از نهادهای اجتماعی و تشكل‌ها به عنوان یكی از عواملی كه مردم‌سالاری را محقق می‌كند نام برد.

خاتمی در ادامه خاطرنشان كرد: هركسی مخالف تشكل و حركت‌های سیاسی شناسنامه‌دار و دارای اندیشه كه در چارچوب قانون اساسی كار می‌كنند است مخالف بدیهی مردم‌سالاری محسوب می‌شود حالا هر شعاری كه می‌خواهد، بدهد.

رییس‌جمهور سابق كشورمان در ادامه با تاكید بر عدالت، آن را كه به عنوان بزرگترین پیام و آموزش پیامبران خدا و بزرگترین اصلی دانست كه همه مصلحان آن را اعلام كرده‌اند و باید آشكار باشد اظهار داشت: نباید ظاهرپرست بود؛ عدالت را در عدالت اقتصادی خلاصه كردن كه متاسفانه ناشی از چپ‌زدگی همه ماست و نیز این‌كه عدالت اقتصادی را در اقتصاد صدقه‌ای، خلاصه كردن تخریب معنای عدالت است. چنین عدالتی است كه انبان ملت را كه باید صرف قدرتمند و ثروتمند شدن و آنگاه توزیع عادلانه ثروت شود را خالی كرده و فقر را توزیع می‌كند و طبیعی است كه همه مردم حق دارند از زندگی اقتصادی مطمئن و غیر محروم برخوردار باشند.

وی تاكید كرد: باید شعار عدالت اقتصادی بدهیم و خواستار رفع محرومیت و تبعیض باشیم اما حق مهم‌تر حق حاكمیت انسان بر سرنوشت خویش است. دفاع از حق حاكمیت مردم بر سرنوشت خویش در كنار عدالت، اقتصاد یعنی اصلاحاتی كه مردم می‌خواهند. این ملت، ملت بزرگی است و نباید در دنیا خوار و عقب مانده باشد، اعتلای جایگاه ایران فرصتی برای رفع تبعیض‌هاست.

خاتمی در ادامه بر لزوم توجه به خلا دنیای مدرن یعنی معنویت كه می‌توانیم برخورداری مادی را در كنار آن داشته باشیم تاكید كرد.

وی در پایان سخنرانی خود با بیان این كه اگر جنبش دانشجویی، همراه با خواست جامعه ایران و متناسب با هویت تاریخی او در جهت قانون اساسی باشد، جنبشی پایدار است تصریح كرد: در همه حال حیات جنبش دانشجویی به نقد است و نقد است و نقد است اما این نقد برپایه تفكر ، حس مسوولیت شناسی و پایبندی به مصالح ملی و تمامیت ارضی كشور است.


خاتمی در ادامه به پرسش‌های دانشجویان پاسخ داد.


سیدمحمدخاتمی در پاسخ به پرسشی مبنی بر این كه چرا هنوز خیلی‌ها می‌گویند دانشگاه ما اسلامی نیست؟ ضمن رد این موضوع گفت: اما متاسفانه این افراد چاقویشان برنده‌تر است.

وی در پاسخ به پرسش دیگری مبنی بر این كه « با توجه به این كه عده‌ای در این دو سال، ‌١٦ سال گذشته را خیانت می‌دانند، ما باید كدام را یك باور كنیم؟» گفت: البته گفت‌وگو درباره عملكرد ‌١٦ ساله و تجزیه و تحلیل وضع كنونی در مجال این جلسه نیست، بلكه باید میزگردهایی تشكیل شود با حضور كسانی كه امروز متصدی هستند و كسانی كه دیروز در دولت گذشته متصدی بودند. من از ‌٨ سال خودم می‌گویم در عین این كه معتقدم در ‌٨ سال سازندگی نیز كارهای بزرگی انجام شد.

وی گفت: معتقدم در این ‌٨ سال بر معیارهایی تكیه كردیم و امروز هم می‌كنیم و آن آزادی بیان، آزادی تشكل‌ها و آزادی مطبوعات است كه علی‌رغم تمام موانع، فضایی كه ایجاد شده و سخت‌گیری‌ها، هنوز هم این فضا ادامه دارد. ما در قانون بودجه برای مطبوعات و احزاب ردیف داشتیم، هر چند كه كم بود، اما به هر حال هم از گروه های راست و هم گروه‌های چپ از آن استفاده می‌كردند.

خاتمی هم‌چنین به شعار مردم‌سالاری و بیان این كه این شعار بعدها غالب شد اشاره كرد و با بیان این كه تعبیر وی « مردم‌سالاری سازگار با دین» است، افزود: این شعار شعاری بود كه جا افتاد و نیز بسیاری از كارها قانونی شد، یعنی علاوه بر این كه با حركت و جریان وحشتناك قتل‌های زنجیره‌ای برخورد شد، دیگر این جریان امكان پا گرفتن ندارد.

وی ادامه داد: در زمانی كه من روی كار آمدم معدل مدیران میانی از زنان حدود ‌٣ درصد بود و وقتی دولت را ترك كردم به ‌١٦ درصد رسید، البته هنوز حق زنان ادا نشده است؛ اما از سه به ‌١٦ رسید و این نشان‌دهنده جهت‌گیری‌ای بود كه انجام شد. از نظر اقتصادی به طور متوسط درآمد نفتی‌ ما - كه متاسفانه بزرگترین پشتوانه مالی دولت است و بودجه ما عمدتا با آن بسته می‌شود و این نشانه بیماری اقتصاد ماست- حدود ‌٢٢ دلار در هر بشكه بود كه در سال حدود ‌٢٢ یا ‌٢٣ میلیارد دلار بسته می‌شد و در هشت سال بودجه براساس نفت حدود ‌١٨٠ میلیارد دلار بود، علاوه بر خشك‌سالی كه اتفاق افتاد در دوره دوم ریاست‌جمهوری من نفت به بشكه‌ای زیر ده دلار هم رسید كه این برابر با ‌٣ میلیارد دلار از درآمد نفتی بود.

وی ادامه داد: در زمانی كه من آمدم زنده‌یاد دكتر نوربخش می‌گفت با وجود آن كه آقای هاشمی برنامه خوبی داشتند اما به دلیل مسائل مختلفی كه وجود داشت، می‌گفت برای ‌٢٠٠ میلیون دلار از هر كجا از دنیا قرض خواستیم به ما قرض ندادند. وقتی من آمدم ریسك اقتصادی ‌٧ درصد بود و وقتی دولت را ترك كردم ریسك اقتصادی ‌٥ / ‌٣ درصد شد و هیچ محدودیتی در دادن اعتبار نداشتیم. تنها در نفت و گاز متجاوز از ‌٢٠ میلیارد دلار قرارداد بسته شد و حدود ‌١١ میلیارد دلار آن سرمایه گذاری شد. وقتی من آمدم درآمد ما از تولیدات پتروشیمی ‌٥٠٠ میلیون دلار بود؛ اما اخیرا طبق اعلام صادرات ما از ‌٣ میلیارد دلار تجاوز كرده است.

وی با بیان این كه در دوره وی طرح‌های مختلف اقتصادی انجام شد كه در عین حال حتما متوجه عدالت اجتماعی بوده است، گفت: از جمله اصلاح قانون مالیات‌ها دقیقا در جهت عدالت اجتماعی و برای كمك به بخش خصوصی در جهت تولید و اشتغال بود. ایجاد وزارت رفاه و تامین اجتماعی و نیز گسترده‌شدن تامین اجتماعی از جمله كارهای مهمی بود كه در عرصه عدالت اقتصادی انجام شد.

خاتمی در ادامه‌ی جلسه‌ی پرسش و پاسخ با دانشجویان حاضر در سالن دانشكده‌ی فنی دانشگاه تهران در پاسخ به این سوال كه تفسیر شما از این شعر كه می‌گفتید « استاده‌ام چون شمع نترسان زآتشم» در شرایط فعلی كه در آستانه‌ی انتخابات قرار داریم، چیست؟ گفت: باید خوشحال باشیم كه در كشوری هستیم كه هنوز اصل انتخابات وجود دارد؛ هر چند در عمل صد در صد رعایت نمی‌شود.

وی با بیان این‌كه انسان تا در درون جامعه است باید برای عملی كردن خواسته‌های جامعه از امكانات استفاده كند از برخی سازوكارهایی كه آن را سازوكارهای غلط در اجرای انتخابات می‌نامید، گله كرد و گفت: من همواره بر برگزاری انتخابات آزاد تأكید كرده و می‌كنم.

رییس جمهور سابق كشورمان، برگزاری انتخابات را از آن جهت كه مردم به واسطه‌ی آن می‌توانند نماینده‌ خود را برگزینند، دلگرم‌كننده برای ملت دانست و گفت: حضور گسترده‌ی مردم در انتخابات باطل‌السحر خواهد بود، در مقابل روش‌هایی كه جلوی حضور نمایندگان مطلوب مردم را می‌گیرند.

خاتمی در ادامه با خاطرنشان كردن این مسأله كه خودم در انتخابات آتی كاندیدا نخواهم شد، گفت: اما دیگران را برای شركت در انتخابات تشویق می‌كنم تا نیروهای سالم، معرفی و مردم در انتخاباتی سالم بتوانند نمایندگان خود را برگزینند.

رییس‌جمهور سابق كشورمان در پاسخ به سوال دیگری مبنی بر این‌كه چگونه از دموكراسی می‌توان به عدالت رسید، دموكراسی را بالاترین مظهر عدالت خواند و گفت: كسانی كه در عرصه‌ی حیات اجتماعی، عدالت می‌خواهند باید از حاكمیت مردم بر سرنوشت‌شان و مردمسالاری حمایت كنند. آن وقت عدالت در عرصه‌های مختلف ظهور می‌یابد.

وی هم‌چنین خاطرنشان كرد: یكی از افتخارات جمهوری اسلامی این است كه در مقابل مسأله‌ی انتخاب عنوان «خلافت» یا «امارت»، جمهوری اسلامی را برگزید. عدالت در یك جامعه‌ی دموكرات و مردم‌سالار بیشتر تأمین می‌شود.

خاتمی در بخش دیگری از اظهاراتش در پاسخ به سوال دانشجویی كه نظر وی را درباره‌ی اظهارات اخیر یكی از مسوولان درباره‌ی اصل برائت نامزدهای انتخابات پرسیده بود، گفت: اصل برائت یكی از مهمترین اصول فقهی اسلام و روش و منش پیامبر و بزرگان اسلام است و اگر بخواهیم مصادیق روشن آن را ببینیم فرمان هشت ماده‌ای حضرت امام است كه متأسفانه مورد غفلت قرار گرفته و در آن بر اصل برائت تاكید شده است.

وی با تأكید بر این‌كه مردم می‌خواهند به كسانی كه مورد توجهشان هستند رأی دهند، تصریح كرد: چه حق داریم به جای مردم تصمیم بگیریم و كسانی كه مورد تأیید مردم هستند را از آن‌جا كه صلاحیت‌شان برای شش یا ‌١٢ نفر احراز نشده ردصلاحیت كنیم.

خاتمی با بیان این‌كه جرم و انحراف باید ثابت شود نه عدم انحراف، تأكید كرد: پس چه قدر باید به مردم بی‌اعتنا باشیم كه بگوییم اكثریت اشتباه می‌كند و چهار نفر درست می‌گویند؛ اصل بر برائت است و اصل بر برائت نشانه‌ی اعتماد به مردم است. اصل دموكراسی هم با اصل برائت مستحكم می‌شود و من امیدوارم كه به این مسأله در انتخابات توجه شود.

خاتمی در بخش دیگری از اظهاراتش در پاسخ به سوال دانشجوی دیگری كه ارزیابی وی را از حضور رییس جمهور در كنفرانس شورای همكاری خلیج فارس جویا شده بود، گفت: به نظرم سفر كار خوبی بود. باید روابط را گسترده‌تر كنیم و از دیگران رفع نگرانی كنیم. ایران كشوری است كه هیچ‌گاه نظر سوئی نسبت به دیگران نداشته و در ‌٢٠٠ سال اخیر هیچ‌گاه تجاوزی به دیگر كشورها نداشته و این مسأله در دوران جمهوری اسلامی بیشتر مشاهده می‌شود.

وی اضافه كرد: مسأله‌ی جزایر سه‌گانه نیز مسأله‌ی اختلافی بوده كه از گذشته وجود داشته و هنوز هم وجود دارد و ما حاضریم برای رفع سوءتفاهمات مذاكره كنیم. دعوت از رییس جمهور برای شركت در اجلاس شورای همكاری خلیج فارس دعوت خوبی بود و خوب بود كه اجابت كردند.

رییس جمهور سابق كشورمان هم‌چنین در ارزیابی نسبت به طرح امنیت اجتماعی یادآور شد: به نظر من هر كاری كه به امنیت اجتماعی بینجامد خوب است اما باید سعی كنیم به نام امنیت اجتماعی، امنیت اجتماعی از بین نرود. به نظر من برخی از برخوردها، برخوردهای نامناسبی است كه اهانت به مردان و زنان جامعه‌ی اسلامی محسوب می‌شود.

وی در ادامه اظهار امیدواری كرد كه با حسن نیتی كه دست‌اندركاران طرح امنیت اجتماعی دارند، تلاش‌های مناسبی را انجام دهند تا برخورد نامناسبی با زنان و مردان ایرانی انجام نشود.

خاتمی هم‌چنین در پاسخ به سوال دیگری در این نشست مبنی بر این كه آیا هر بار اصلاحات با انقلاب همراه است؟ با نفی درستی این اظهارات، گفت: یك نمونه نشان دهید. اصلاحات درست كه در چارچوب موازین است مانع بروز انقلاب می‌شود و یكی از اشتباهات رژیم طاغوت جلوگیری از اصلاحات و حركت‌های مردمی تداوم‌بخش حیات طبیعی جامعه بود.

رییس‌جمهور سابق كشورمان هم‌چنین در پاسخ به سوال دانشجوی دیگری كه از وی درباره‌ی حادثه‌ی ‌١٨ تیر سوال كرده بود، از حادثه‌ی ‌١٨ تیر به عنوان یكی از تلخ‌ترین حوادث دوران مسوولیتش نام برد و گفت: مظلوم بزرگ این حادثه دانشجو و دانشگاه بود. البته به دنبال حادثه‌ی دانشگاه یك سری آشوب‌های اجتماعی نیز ایجاد شده بود كه هیچ ربطی به دانشگاه و دانشجو نداشت و البته باید گفت كه هیچ حكومتی اجازه نمی‌دهد چنین آشوب‌هایی شكل بگیرد.

وی با بیان این‌كه آن دسته از آشوب‌های اجتماعی با كمك نیروهای نظامی و انتظامی به درستی و بدون این‌كه حتی یك گلوله شلیك شود پایان یافت، خاطرنشان كرد: آن آشوب‌های اجتماعی ربطی به دانشجو نداشت و دانشجو و دانشگاه در این جریان مظلوم واقع شد و در بخش استیفای حقوق دانشجو نیز درست عمل نشد.

وی در ادامه به گزارشی كه شورای عالی امنیت ملی وقت كشور از حادثه‌ی ‌١٨ تیر تهیه كرده بود و در آن بی‌گناهی جامعه‌ی دانشگاهی تأیید شده بود، برخورد با عواملی را كه باعث هتك حرمت دانشگاه شدند در حیطه‌ی وظایف قوه‌ی قضاییه معرفی كرد و بار دیگر یادآور شد: در حادثه‌ی ‌١٨ تیر دانشجو مظلوم بود. 

حجت‌الاسلام والمسلمین سید محمد خاتمی در ادامه جلسه پرسش و پاسخ با دانشجویان در دانشگاه تهران افزود: من معتقدم اگر بخواهیم از عدالت صدقه‌ای عبور كنیم، باید به صورت سازمان‌ نهادی، امنیت و جامعه را به لحاظ امكانات بهداشتی، معیشتی، مادی و آموزشی تامین كنیم؛ وگرنه این مساله پیش می‌آید كه به آن اشاره كردم.

وی هم‌چنین یكی از مهم‌ترین اقدامات انجام‌شده را تاسیس حساب ذخیره‌ی ارزی در دولت خود خواند و گفت: در این مدت حدود 10 میلیارد دلار و حدود چهار میلیارد دلار از پول نفت در اختیار بخش خصوصی قرار گرفت؛ در حالی كه از اول انقلاب همواره به مراتب كمتر از چهار میلیارد دلار بخش خصوصی استفاده كرده بود.

خاتمی افزود: ما برای نقاط محروم كشور از جمله خط لوله از جنوب به شمال و تعداد زیادی از پالایشگاه‌های پتروشیمی سرمایه‌گذاری كردیم كه خوشبختانه شهرهایی مانند ایلام، سنندج و ارومیه یعنی محروم‌ترین نقاط كشور امروز صاحب تشكیلات اقتصادی هستند و خود می‌توانند مشكلات را حل كنند.

رییس‌جمهور سابق كشورمان، هم‌چنین در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت سیاست خارجی كشور در دولت اصلاحات، گفت: معتقدم در سیاست خارجی بدون آن كه یك ذره از منافع ملی عبور كنیم، حرمت ایران را بالا بردیم، اما بسیاری از كمبودها را نیز داشتیم كه بخشی از آن این بود كه نتوانستیم در برخی موارد درست تشخیص بدهیم و اجرا كنیم و بخش دیگر نیز به دلیل موانعی بود كه پیش ‌روی ما وجود داشت، ولی در عین حال كه معتقدم گذشته را باید نقد كرد، بر این اعتقاد نیز هستم كه نفی آن بزرگ‌ترین خیانت به این ملت است.

وی ادامه داد: امیدوارم دولت فعلی و دولت‌های آینده در زمینه‌ی اقتدار، عزت و پیشرفت كشور گام بردارند.

خاتمی هم‌چنین در پاسخ به پرسشی مبنی بر این كه چه پیامی برای دانشجویان زخم‌خورده و رنج‌دیده‌ای دارد كه به فعالیت سیاسی در دانشگاه علاقه‌مند هستند اما در فضایی كه بسته خوانده شد حضور دارند؟ گفت: امكانات من در این حد است كه فقط حرف بزنم. من به هیچ وجه برخی رفتارها را نمی‌پسندم.

در این زمان یكی از حضار گفت « شما در آن هشت سال ثابت كردیدعلاقه‌ای به این گونه رفتارها ندارید» این سخنان با عكس‌العمل برخی در جمع مواجه شد. خاتمی دانشجویان را به سكوت دعوت كرد و گفت: این دانشجو حرف خوبی زد. باز خدا رحم كرد كه توانست حرفش را بزند. خیلی‌ها حتی تاب شنیدن حرف زدن را هم ندارند، پس در برابر عمل چه می‌كنند؟.

وی با اشاره به اعمال سیاست تنش‌زدایی در دولتش گفت: در آن زمان گروه‌های خاصی كه از حرف زدن می‌ترسند به نام اسلام، توریست‌های آمریكایی را مورد ضرب و شتم قرار دادند؛ یعنی برای ناامن نشان دادن جامعه. بله حرف زده‌ایم و شاید نتوانسته‌ایم خیلی از آنها را عملی كنیم. از مردم عذرخواهی می‌كنم اما باید اول حرف زد و آن را در جامعه جا انداخت و كاری كرد كه آن حرف‌ها عملی شود.

خاتمی ادامه داد: اما در مورد دانشجویان زندانی همواره گفته‌ام و باز هم می‌گویم كه این گونه برخوردها را با دانشجویان به نفع نظام و جامعه نمی‌بینم. نباید عقیده و بیان و حركت در چارچوب بیان عقیده، هزینه داشته باشد. این شرط اول دموكراسی است.

وی هم‌چنین با اشاره به یكی از دستورهای رییس قوه قضاییه در این باره گفت: یكی از كارهای خوب كه الحمدالله توسط آقای هاشمی شاهرودی انجام شد و در همان زمان در مجلس ششم نیز به تصویب رسید، اگر رعایت می‌شد و بشود وضع ما بهتر از این می‌شد.

وی ادامه داد: امیدوارم هم این دانشجویان آزاد شوند و هم روزی برسد كه هیچ گرفتاری برای بیان اندیشه وجود نداشته باشد، از این رو می‌گویم كسی نباید برای بیان اندیشه دستگیر شود، اگر هم شد چون ما كه نمی‌دانیم، اگر مجرم بود، باید طبق موازین قانونی با وی برخورد شود و هیچ كس حق بی‌احترامی و فشارآوردن نابجا به او را ندارد. باید پس از 24 ساعت یا 48 ساعت تفهیم اتهام و آزاد شود و طبق ضوابط قانونی با او برخورد شود. اگر نشود باید از كسانی كه این كارها را می‌كنند بازخواست كرد.

خاتمی گفت: ما باید هوشیار باشیم و منافع و امنیت نظام را در نظر داشته باشیم و ان‌شاءالله همه با هم بتوانیم به اعتلای بیشتر جامعه كمك كنیم.

به گزارش ایسنا، در ادامه یكی از دانشجویان دختر حاضر در جمع گفت: ما دخترانی كه حجاب داریم و چادر سرمان می‌كنیم مورد بی‌احترامی قرار می‌گیریم و امنیت نداریم.

خاتمی گفت: رعایت موازین دینی اصل است و هر كس به آن اهانت كند محكوم است. ما مخلص شما خانم‌های محجبه و چادری هستیم.

رییس‌جمهور سابق كشورمان، به پرسش دیگری درباره وضعیت بین‌المللی كشور گفت: به هر حال من معتقدم وضعیت ما خیلی خوب نیست؛ اما این امر به این معنا نیست كه ما باید از ارزش‌هایمان دست برداریم. خواهران و برادران! بسیاری از دستاوردهای هسته‌یی حاصل تلاش دولت قبل است. دولت فعلی هم البته تلاش‌هایی می‌كند اما ما تلاش‌مان این بود كه به شورای امنیت نرویم نه این كه از حق‌مان بگذریم.

خاتمی ادامه داد: در سال 82 اولین دفعه در قطعنامه‌ی شورای حكام علاوه بر اصل NPT كه استفاده از تكنولوژی صلح‌آمیز هسته‌ای را حق هر كشوری می‌داند، آمد كه ایران حق استفاده از تكنولوژی صلح‌آمیز هسته‌یی را ندارد؛ البته خوشبختانه هنوز این حق را از ما نگرفته‌اند، بنابراین این جور نیست كه در سال‌های قبل از حق ایران گذشته می‌شد و امروز دفاع می‌شود. ما حتی یك گام هم عقب ننشستیم و در هر دو دوره چه این دوره و چه دوره‌ی گذشته از این حق استفاده می‌شد.

وی افزود: ما نباید دنیا را تحریم كنیم، باید بایستیم، نباید از تهدید استقبال كنیم. در عین حال نباید بگذاریم حرمت‌ها از دست برود. حتما این دولت هم این كار را می‌كند و ما از هیچ یك از حقوق ملت دست برنداشته و نمی‌داریم.

رییس‌جمهور سابق كشورمان، هم‌چنین در پاسخ به پرسشی درباره پرونده‌ی موسویان و این كه آیا برخی اظهارنظرها دخالت در قوه‌ی قضاییه هست یا نه؟ گفت: البته هر كسی در اظهارنظر آزاد است و من نمی‌خواهم وارد این مقوله شوم؛ اما آقای موسویان یكی از دیپلمات‌های جدی و تلاشگر جامعه‌ی ماست و بسیار متاسفم كه قبل از هر دادگاهی ایشان را محاكمه كردند.

در این لحظه یكی از دانشجویان درباره سیروس ناصری نیز پرسید كه خاتمی گفت: ایشان نیز یكی دیگر از دیپلمات‌های خوب كشورمان بودند. اگر مسئله به دادن آدرس خیانت‌كاران باشد كه آدرس آنها را بدهیم، داریم، اما به شما نمی‌دهیم.

وی ادامه داد: من بداخلاقی را كه به نام اسلام و انقلاب می‌شود نمی‌پذیرم و اینجور متهم كردن و آبرو بردن را قبول ندارم. به نظر من بازجو و بازپرس آقای موسویان نظرش درست است و ما باید بگذاریم مراحل قانونی خود را طی كند. آقای ظریف، آقای ناصری و آقای موسویان از كسانی بودند كه برای كشور تلاش كردند و من نه ادعا می‌كنم كه همه‌ی برنامه‌های ما بی‌عیب بوده و نه این كه می‌گویم امروز عیب دارد. بگذاریم مصلحت نظام تامین شود.

خاتمی در پاسخ به پرسشی مبنی بر این كه آیا زیر پا گذاشتن بایدها و نبایدهای دینی به نظر شما كه در مقام روحانیت هستید جزء اصلاحات است، گفت: ابدا. این اصلاحاتی كه من می‌گویم آن چیزی است كه حضرت امام (ره) نیز بیان كردند. هر كس بایدها و نبایدهای دینی را زیر پا بگذارد از اسلام جداست؛ اما چه كسی می‌تواند تشخیص دهد و رسالت دولت‌ها چیست؟ دولت‌ها باید تامین‌كننده‌ی آزادی، عدالت و پیشرفت مردم باشند و این بهترین خدمت به اسلام است.

رییس‌جمهور سابق كشورمان، هم‌چنین در پاسخ به پرسشی درباره‌ی تفسیرهای مختلف از اصول قانون اساسی، گفت: هر كس آزاد است از قانون اساسی برداشت خود را داشته باشد اما برداشت برخلاف سایر اصول و روح قانون اساسی حتی اگر از سوی شورای نگهبان باشد، پذیرفته شده نیست. حتی در برخی موارد دوستان تفاسیری دارند كه با روح قانون اساسی مطابقت ندارد؛ اما به هر حال باید از نظر شورای نگهبان تبعیت كنیم و ان‌شاءالله با كارهایی كه انجام می‌شود شاهد تفاسیری نخواهیم بود كه مطابق روح قانون اساسی نباشد.

وی در پایان در پاسخ به پرسشی مبنی بر این كه با توجه به روز دانشجو نظرتان راجع به تغییراتی كه در خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) اعمال شده و تغییر مدیریت‌های پیاپی این رسانه چیست گفت: من پیام خود را به ایسنا دادم. ایسنا از افتخارات جمهوری اسلامی و دانشجویان است و توانست با رعایت مصلحت نظام به عنوان یك رسانه‌ی مستقل و آزاداندیش عمل كند و یكی از كارهای بزرگی كه خدا را شكر می‌كنم شما دانشجویان در دوره‌ی من انجام دادید، تاسیس ایسنا بود. ایسنا باید مستقل و آزاد باشد و تحت تاثیر جریان‌های مختلف نباشد. تغییر مدیر اشكالی ندارد اگر در جهت بهبود، آزادی و استقلال بیشتر این جریان باشد؛ اما اگر در این جهت نباشد اصلا خوب نیست. فقط می‌گویم آقایان فاتح، نادعلی‌زاده و حسن‌زاده از افراد قابل احترام كشور ما بوده و هستند.