شوک بزرگ اقتصادی در راه است؟

آفتاب: پیش از آنکه رئیس جمهور در پیام نوروزی خود سخن از تحول بزرگ اقتصادی به میان آورد،‌ کارشناسان اقتصادی نزدیک به دولت پیش‌بینی کرده بودند که دولت با حذف یارانه‌ها از سبد مصرفی مردم و پرداخت پول نقد به جای آن دست به اقدام عجیبی خواهد زد.

هر چند هنوز این اقدام به عنوان همان تحول بزرگ اقتصادی مورد تایید قرار نگرفته است اما اظهارنظر محتاطانه و متناقض کارشناسان اقتصادی موفقیت‌آمیز بودن این طرح را در هاله‌ای از ابهام قرار داده‌است.

در حالی‌که برخی از صاحبنظران اقتصادی حذف یارانه‌ها را اقدامی شجاعانه عنوان می‌کنند؛ گروهی دیگر این اقدام را آخرین میخ بر تابوت فقر و گرانی می‌دانند. 

با این حال سرانجام رئیس جمهور در نخستین روزهای کاری پس از تعطیلات نوروز حذف یارانه‌ها را تایید کرد و از پرداخت یارانه‌های نقدی به عنوان یکی از طرح‌های بزرگ اقتصادی نام برد.

شنیده ها حاکی است در اولین مرحله اجرای این طرح یارانه‌های انرژی از جمله بنزین براساس کد ملی به حساب هر فرد واریز خواهد شد.

خبرنگار اقتصادی آفتاب با هدف واکاوی کارشناسی‌تر و جدی‌تر این طرح دولت با دکتر وحید محمودی کارشناس اقتصادی به گفت‌وگو نشسته است:

با توجه به جنجالی که «تحول بزرگ اقتصادی دولت » به راه انداخته طرح پرداخت یارانه های نقدی عملی است یا نه؟
«همانطور که در خبر هم اشاره کرده بودند این طرح سابقه دارد و حتی در شعارهای انتخاباتی کاندیداهای دوره نهم هم به چشم می خورد. با توجه به خبری که درباره حمایت‌های مستقیم یا پرداخت نقدی عنوان شده بود چارچوب و مختصات مشخص نیست لذا قضاوت درباره آن مشکل است.

اما اساسا هدفمند کردن یارانه‌ها کمک به قشر پایین درآمدی است که شرایط لازم برای برخوردی از کالاها را ندارند و از این منظر مورد حمایت قرار می‌گیرند.

در واقع هدفمند شدن یارانه‌ها به این معناست که گروه‌های هدف مشخص شده و به عبارتی یارانه‌ها به هدف اصابت کند. در فقرزدایی سه نوع هدفمند کردن وجود دارد.

در نوع اول که «هدفگیری کامل» نامیده می‌شود، گروه‌های هدف فقرا و نیازمندان هستند که شناسایی شده و منابع مستقیما به آنها اختصاص می‌یابد.

نوع دوم «هدفگرایی» صفر است به این معنا که فارغ از شناسایی افراد نیازمند که مشکلات خاص خود را دارد و هزینه‌بر است به همه افراد کمک می‌شود و باعث می‌شود گروه های هدف در سیبل‌ها قرار گیرد و حتما به آنها کمک شود. 

در «هدفگیری جزعی» چون امکان شناسایی گروه های هدف وجود ندارد، پاره‌ای از گروه‌ها زا طریق بهزیستی، کمیته امداد و سایر نهادهای حمایتی مورد کمک دولت قرار می‌گیرند.

پرداخت یارانه‌های نقدی را می‌توان برای هر سه حالت استفاده کرد با توجه به خبر هدفگیری صفر مدنظر دوستان است. اصل قضیه این است که یارانه‌ها به صورت نقدی پرداخت شود. خصلت این طرح طوری است که باید جامعه از دخالت در قیمت‌ها معاف شود و ساز و کار بازار، نظام خود را داشته باشد و مردم با توجه به قدرت خرید، خرید نمایند و دولت با پرداخت یارانه بالا بودن قیمت‌ها را جبران کند. این طرح باید درون بسته سیاسی کلی اجرا شود و دولت بپذیرد که می‌خواهد با ساز و کار نظام بازارو بر مبنای نظام بازار حوزه اقتصاد را بپذیرد.»

این طرح چقدر می‌تواند مشکلات اقتصادی امروز کشور را از پیش روی بردارد؟

«این طرح صرفا عوض کردن قالب است. اگر نتوانستیم با یک بسته سیاسی تورم را مهار کنیم و اگر با سیاست‌های اصولی نتوانیم پول را سازماندهی کنیم کشش ناپذیری طرف عرضه و تزریق پول در اقتصاد ملی و سرمایه‌گذاری داشته باشیم، چنین طرحی نمی‌تواند مشکلات اقتصادی را حل کند.»

آیا هدفمند کردن یارانه‌ها همان تحول بزرگ اقتصادی است که آقای رئیس جمهور به آن اشاره کردند؟

«می‌تواند یکی از مصداق‌های تحول باشد مشروط به اینکه با کارشناسی جلو رفته و اجرا شود و این همه ی  داستان نیست، چرا که  اگر شیوه تغییر کند و ما نتوانیم بیکاری، تورم، مشکلات تجارت بین‌الملل را حل کنیم طبیعتا شاهد تحول اقتصادی در سال 87 نخواهیم بود.

مهمترین پیش شرط تحول این است که دولت به قانونمندی اقتصادی برگردد و با پذیرش بازارهای چهارگانه پول، سرمایه، نیروی کار و کالا و خدمات سیاست‌های روشن را در پیش گیرد، باید ریسک سرمایه‌گذاری، امکان فرار سرمایه از داخل را کاهش داد و زمینه‌های جذب سرمایه را فراهم کرده و مبانی علمی و  تولید را متحول کند.

تحول توسعه اقتصادی با تغییر وضعیت سنتی به صنعتی و تحول در تولید ایجاد می‌شود.

در برنامه چهارم 5/2 درصد از 8 درصد رشد اقتصادی از طریق بهره‌برداری پیش بینی شده است در صورتی که عملکرد دولت نهم 75 صدم درصد بوده است که حتی به یک درصد هم نرسیده .در زمینه نوآوری اگر تحول به تولید معطوف نباشد، نباید منتظر تحول اقتصادی باشیم.