لاله محمودی: اعضای یک خانواده پس از مدتها دلخوری و دوری در شب تولد مادر دور هم جمع میشوند، اما گم شدن دو شمش طلا متعلق به داماد خانواده که پیش از این در خانه مادر به امانت سپرده شده بود باعث بروز ماجراهای زیادی میشود و چهره دیگری از همه افراد خانواده از کوچک تا بزرگ نمایان میشود.
ساخته اول یوسف حاتمی اگرچه هم در ساختار و هم در محتوا از کلیشههای رایج اینگونه فیلمها پیروی کرده، اما در مجموع فیلم آبرومندی است که البته ساختارش بر محتوایش میچربد. محتوای کلی قصه بر پایه دروغ بنا شده و این دروغ از ابتدای کار خود را نشان میدهد. اعضای خانئاده اگرچه به بهانه تولد مادر دور هم گرد آمده اند، اما هرچه بیشتر از قصه میگذرد میتوجه میشویم که با همه اختلافات آشکار و پنهانی که درون خانواده وجود دارد. همگی چشم طمع بر خانه ویلایی و قدیمی مادر دوختهاند تا با خراب کردن آن و بلند مرتبهسازی، از این نمد برای خود کلاهی بدوزند و همه این ماجرای تولد هم صرفا شیره مالیدن بر سر بزرگ خانواده است. بزرگی که در پایان قصه و برای گشودن گره از حل مشکل بزرگی که بوجود آمده، خودش پیشنهاد میدهد تا برای رفع مشکل، خانه فروخته و بلندمرتبهسازی شود.
مشکل فیلمنامه اما همین حضور آدمهای زیاد و داستانکهای مرتبط با ایشان است که نه تنها پیشبرنده نیست بلکه ریتم را به طرز محسوسی دچار افت کرده است. مثلا حضور آن افسر پلیس دوست حامد قرار است کجای قصه را پیش ببرد؟ یا حضور رامین تازه داماد خانواده که به تحریک یکی از دخترهای خانواده سر و کلهاش در آن آشفته بازار پیدا شده یا آن زن و شوهر شمالی که عضو خانواده هم نیستند و صرفا قرار است بخشی از اتهامات داستان متوجهشان شود... بخش عمدهای از افراد در قصه حضور زائدی دارند، اما فیلمنامهنویس نمیتواند از همه آنها بگذرد بنابر این تلاش میکند تا نیمچه شخصیت پردازی و پیش زمینه یک خطی هم برای هریک آماده کند و همینجاست که با انبوهی از روابط پیچیده بیدلیل و ارتباطات گنگ و نامعلوم و روابط علی و معلولی بی حاصل و سردرگم مواجه میشویم که داستان را به مجموعهای از اتفاقات و تنشها و درگیریها تبدیل میکنند و کارکرد دیگری ندارند. ضمن اینکه پایان نامشخص قصه هم دلیلی میشود تا این کلاف سردرگم باز نشود و در نهایت مخاطب درنیابد که بالاخره این دو تکه شمشم طلا کجا رفت؟ ضمن اینکه اشاراتی به فرهاد و ان گلدان هم نمیتواند این ذهنیت را بوجود بیاورد که فرهاد برای انتقام گیری از شوهر عمه و سایر اعضای فامیل شمشها را در گلدان جاساز کرده و درپایان شب با خود به منزلش برده است.
ساختار اگرچه نسبت به فیلمنامه جلوتر است، اما در شکل فعلی از متوسط فراتر نمیرود و اگر حاتمی کیا در این بخش بهتر عمل میکرد ساختار بهتری را میتوانستیم به نظاره بنشینیم. انبوه بازیگران فیلم که عمدتا سوابق زیاد تلویزیونی و تئاتری دارند نتوانسته اند نقطه قوت فیلم باشند. چرا که هیچکدام از بازیگران. تاکید میکنم هیچکدامشان بجز تک لحظاتی از مریم سعادت هیچ تاثیرگذاری بر روی مخاطب و یا نوآوری در بازی خود نداشته و همگی همان همیشگی هستند. لوکیشن اگرچه محدود است، اما حاتمیکیا تا حدی توانسته در همین لوکیشن محدود، کارکرد مناسبی را با وجود تعدد بازیگران بگیرد و از این منظر موفق بوده. اما ریتم در ساختار هم کند است و حذف برخی شخصیتها و قصهها در فیلمنامه و پرهیز از توجه به برخی دیالوگها و صحنهها در ساختار میتوانست ریتم مناسبتری شاید حتی همراه با تعلیق و ضرباهنگ بهتر به ساختار بدهد که به هر صورت چنین نشده است.
در مجموع فعلا یوسف حاتمیکیا که در تجربه اولش به سراغ ژانر آشنای اجتماعی رفته، نمره حداقلی قبولی میگیرد تا ببینیم در اثر بعدی به کدام سمت و سو سفر خواهد کرد؟
*عضو انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی ایران