جنبش عدالتخواهی در تهدید

به گزارش آفتاب نیوز، « جنبش آزادیخواهی» که در روزهای پایانی بهار سال 1376 آغاز شده بود. در روزهای آغازین تابستان سال1384 با قبول شکست در برابر « جنبش عدالتخواهی» از صحنه اداره کلان سیاسی کشور کنار رفت تا شاهد عرض اندام گفتمان« عدالتخواهی» اصول گرایان نو اندیش باشد. 

ترسیم و تشریح آینده جنبشی که برقراری عدالت را در دستور کار خود قرار داده است و خواستار اجرای تام آن در جامعه است بدون شک کار چندان ساده ای نیست. شناخت زمینه های فکری رهبران این جنبش، اهداف و آرمانهای آنان برای حکومت عدالت محور، ساز و کارهای رسیدن به مقوله ذهنی عدالت در وهله اول نیاز به گذر زمان ودر وهله دوم به چگونگی رفتار آتی رهبران این جنبش بستگی دارد. اما آنچه که در این نوشتار برآنم تا به ارزیابی محتملی از آن برسم، بررسی حوزه عمل رییس جمهور منتخب، تهدیدها و فرصت های پیش روی او در چهار سال آینده است. 

شهردار سابق تهران با کوله باری از تجربیات گرانبها مهمترین و حساس ترین پست اجرایی کشور را بر عهده گرفته است. محمود احمدی نژاد با بهره گیری از تجربیات و دستاوردهای خود در شهرداری تهران قصد دارد تحولات چشمگیری را در حوزه ریاست جمهوری و اداره کلان کشور محقق سازد. برنامه ها و سیاست های راهبردی احمدی نژاد در شعارهای تبلیغاتی وی مطرح شده است و همین برنامه ها بود که او را پیروز انتخابات اخیر ریاست جمهوری کرد، اما شیوه و عمل اجرای آنها از حوزه نظر تا حوزه عمل قطعا فاصله فراوانی خواهد داشت. پیروزی احمدی نژاد و به تبع آن اجرای سیاست های کلان وی برمبنای اندیشه اصول گرا در چهار سال آینده به یقین با مخاطرات و فرصت های فراوانی همراه خواهد بود. او می تواند با تشکیل تیم کاری قدرتمند( دولت در سایه) و با استفاده از رهنمودهای آنان از فرصت ها نهایت استفاده را برده و از گردنه صعب العبور مخاطرات به سلامت گذر کند. 

1- فرصت ها:
الف) بسیاری با تحلیل درست شخصیت احمدی نژاد، معتقدند که او تیر خلاص نظام جمهوری اسلامی ایران است. احمدی نژاد تنها نامزد انتخابات نهمین دوره ریاست جمهوری بود که این ویژگی را به همراه ساده زیستی با خود به همراه داشت. نوع جهان بینی او که نشات گرفته از تعالیم فقه شیعه است او را در زمره یکی از روحانیون مکلا قرار داده است. به همین خاطر است که بسیاری از مخالفین نظام معتقدند با روی کار آمدن احمدی نژاد کار نظام یکسره خواهد شد. اما این همه مساله نیست؛ احمدی نژاد « تیر خلاصی» است که قابلیت بالقوه دو گانه ای را چهار سال آینده خواهد داشت. نوع رفتار، تصمیم و برخورد وی با مسایلی که در حیط اختیار و وظایف یک رییس جمهور است نشان خواهد داد که این تیر خلاص بر جمهوری اسلامی خواهد بود یا از جمهوری اسلامی. 

اتخاذ تصمیم های درست، به هنگام. دقیق، همراهی با مردم و رفع نیازهای مهم آنان، رفتار معقول و حکیمانه در سیاست خارجی، برخورد هنرمندانه با مسایل فرهنگی، نگاه کارشناسان به مسایل اجتماعی، باور خردمندانه به حوزه حساس اقتصاد خرد و کلان و. . . می تواند از او تیر خلاصی از جمهوری اسلامی ایران بر پیکر مخالفان و معاندان بسازد، در غیر اینصورت این جمله معاندان که احمدی نژاد تیر خلاص بر پیکر جمهوری اسلامی ایران است و مصداق پیدا خواهد کرد. همین نگاه دو گانه به احمدی نژاد به طور طبیعی او را در جایگاهی قرار داده است که مرز خطر ـ فرصت آن بالقوه یکسان است و او طی چهار سال باید کفه فرصت را به سود خطر سنگین کند تا برگ برنده نظام باشد. ارائه الگوی تازه از نحوه اداره حکومت با بهره گیری از الگوی دولت شهید رجایی با در نظر گرفتن جمیع شرایط زمان و مکانی می تواند او را به عنوان رییس جمهوری خدمت گذار در تاریخ انقلاب مطرح کند، اما این پیش بینی زمانی به وقوع خواهد پیوست که احمدی نژاد رییس جمهور همه اقشار جامعه ( با مرز بندی های سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی) بوده و به ملاحظات، دغدغه ها، آرزوها و آرمانهای همه مردم توجه داشته و در جهت رفع و تحقق همه مشکلات و آرزوها صادقانه بدور از هر گونه گرایش آرمانگریانه برخورد کند.
 
ب) کارآمدی:
مهمترین چالش کنونی نظام جمهوری اسلامی ایران بحران کار آمدی و ضعف مدیریت کلان در اداره کشور است. نا کارآمدی و فساد یکی از مهمترین مولفه های تزلزل پایه های هر حکومتی محسوب می شود. ناتوانی و ضعف در تامین نیازهای اولیه مردم در همه عرصه های اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی می تواند منجر به بروز نارضایتی و گسترش بی اعتباری هیات حاکمه شود. نظام جمهوری اسلامی هم از قاعده مسثنی نیست، ضعف و ناکارآمدی برخی از مدیران بلند پایه نظام تبعات جبران ناپذیری را به بارآورده است. که به اختصار می توان به مواردی همچون در حوزه معیشت یا بیکاری گسترده تورم رو به افزایش، فقر 70 درصدی در جامعه، در حوزه فرهنگ؛ سرانه پایین مطالعه کتاب، مرگ سینماها، تئاتر در حال احتضار، تلویزیون کلیشه ای، برنامه های فرهنگی کلیشه دار و تکراری و از همه تاسف بارتر؛ تغییر ارزش های فرهنگی جامعه در رویاروی با فرنگهای مهمان. در حوزه سیاست، سرخوردگی بخش عظیمی از جامعه نیست به رابطه دولت ـ ملت ( شکاف). نارضایتی بسیاری از نیروهای فعال سیاسی از نظام، بی انگیزه بودن احزاب سیاسی برای ادامه فعالیت، خروج برخی نخبگان سیاسی از کشور، دخالت نا عادلانه سیاست در همه حوزه های فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی، ورزشی و تبعات مخرب آن، و در حوزه مسایل اجتماعی؛ افزایش جرمهایی مانند: فساد، قتل، نالمنی و . . . اشاره کرد.
تلاش گسترده برای حل این معضلات کلان از سوی رییس جمهور منتخب شاید بهترین فرصت برای احمدی نژاد باشد تا ضمن توجه خاص به این مسایل با برنامه های ضربتی و فراگیر در حل آنها در سه دوره زمانی کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت اقدامات مناسبی انجام دهد. بی تردید حل پاره ای از این معضلات خواهد توانست در تغییر نگرش مردم به عملکرد حاکمان و نظام تاثیر داشته و موجب افزایش مشروعیت نظام شود. 

ج) دولت کریمه
وقتی محمود احمدی نژاد در دور اول انتخابات پیروز شد، در سطح شهرها پوستری چسبانده شد که روی آن نوشته شده بود« تا دولت کریمه یک یا حسین» دیگر.
این تبلیغ که گویای نگاه خاص احمدی نژاد به مستضعفین و اقشار پایین دست جامعه است، می تواند محملی باشد برای بهره مندی همه به اقشار مختلف مردم،و جریانهای سیاسی برای تقویت و گسترش دوت کریمه که مبنای عملش مهربانی و عطوفت و گذشت و کرم است باشد.
دولت کریمه این ظرفیت را دارد تا تحمل مخالفان، معاندان و حتی براندازان را داشته و با منحرفان، نا به هنجار و کاسبکاران مجرمانه برخورد نکرده و مشی درمانی را در پیش بگیرد، البته تا گفته نماند که جریانی که حیات سیاسی دولت کریمه را تهدید کند با ساز و کار قانونی مواجه خواهد شد. 

2- تهدیدها
برای احمدی نژاد و کابینه کاری او همانطور که فرصت های فراوانی است، تهدیدات بسیاری هم به پیش بینی می شود. رییس جمهور منتخب برای چهار سال آینده به طور مشخص از سه تهدید کلان رنج خواهد برد و برای مبارزه با آنها قطعا باید چاره ای بیندیشد. 

الف) ایدئولوژی محوری: مهمترین و بزرگترین تهدیدی که کابینه احمدی نژاد را تهدید می کند، نگاه ایدئولوژیک است. نگاه خشک و مطلق ایدئولوژیک به جریانها و مسایل جاری کشور می تواند موجب بروز جریان گسترده ای از رفتارهای غیر عقلانی و رادیکال شود. تقسیم بندی رادیکالیزه خودی ـ غیر خودی، مسلم‌ـ غیر مسلم. ارزشی ـ غیر ارزشی و . . . که در طول دو دهه انقلاب، معیار و مبنای امتیازات خاص و حذف های فراوانی بوده است؛ در ساختار میانی کابینه آینده ظهور و بروزش پیش بینی می شود. هر چند به نظر می رسد احمدی نژاد با ترکیبی معتدل در کابینه کار خود را آغاز کند، اما چیدمان زیر مجموعه هر یک از ساختارهای دولت به گونه ای خواهد بود که مبنا، وابستگی های ایدئولوژیک و درجه وفاداری به ارزشهای خاص باشد. به تبع زیست دوباره این جریان فکری کاملا خط کشی کشیده در تشکیلات دولتی، بی تردید شاهد بسیاری از تصفیه ها، اخراج ها و تعلیق های اداری و تشکیلاتی بوده و باید در انتظار تکرار روزهایی باشیم که تعهد ( وفاداری خاص ایدولوژی خاص) را بر تخصص ترجیح می دهد.
ب) نفوذ فرصت طلبان: چپ محمود احمدی نژاد خالی است. وقتی که او به سمت شهردار تهران انتخاب شد و تا زمان که از این سمت خداحافظی کرد نتوانسته بود مدیران مورد نظر خود را در بسیاری از بخش های مهم پیدا کند. یکی از مهمترین نقاط ضعف شهردار هم در همین مساله دیده شد، او فاقد نیروهای انسانی متخصص و در عین حال همفکر با خود بود. در مجموعه غیر قابل قیاس شهرداری با حوزه ریاست جمهوری، احمدی نژاد دست به دامن مجموعه های شد که با فعالیت شهری کاملا بیگانه بودند و فقط به صرف ساده زیستی، کارآمدی در مجموعه تخصصی خود و ارزشمداری، در شهرداری تهران بکار گرفته شده بودند. شاید به همین خاطر بود که احمدی نژاد یکروز پس از پیروزی خود در انتخابات اعلام کرد هر مدیری که توانایی هماهنگی با من را دارد دستش را صمیمانه می فشارم. او با این استراتژی کار خود را در روزهای پایانی دولت خاتمی عملا آغاز کرد، تا مدیرانی که تا کنون برمبنای تفکرات خاتمی مشغول به کار بودند، زمان کافی داشته باشند تا ضمن تغییر و رفتار فردی و تشکیلاتی، امیدوار به حضور در در دولت آینده باشند. بسیاری بر این اعتقادند که احمدی نژاد دست به تصفیه های خونین اداری و تشکیلاتی خواهد زد، دون پایه ترین فرد هر سازمان اداری امروز چندان امیدی ندارد که در پست فعلی خود در دولت آینده حضور داشته باشد. ترس و وحشت از اقدامات رادیکال دولت جدید در واقع بسیاری از تشکیلات دولتی را در برزخ سختی قرار داده است. همین ترس می تواند تهدید جدی برای کابینه فراهم آورد. تغییر شکل ظاهری مدیران و کارمندان برای همراه بودن با دولت جدید محتمل است، آن هم بسیار. تغییر ظاهر تشکیلاتی و رفتاری که معیار آن یک ایدئولوژی خاص است و به نمایش در آوردن رفتارهای خاص وابسته به این ایدئولوژی در سازمانها و تشکیلات اداری بدون داشتن اعتقاد راسخ به این باورها، آفات بسیاری به همراه خواهد داشت. از سوی دیگر به قطع یقین بسیاری با آگاهی از اینکه چپ محمود احمدی نژاد خالی است با نزدیک شدن به او خواستار سهمی از دولت آینده خواهند بود. کم نیستند اصول گرایانی که در طول دو دهه گذشته آزمون خود را پس داده اند وهنوز هم مترصد کسب پست های مهم هستند. 

احمدی نژاد هیچ چاره ای نخواهد داشت و باید با آفات این دو تهدید کنار آمده و تمام سعی و تلاش خود را به کار بندد تا هزینه های این آفات را در دولت خود کاهش دهد. چرا که او نمی تواند درون انسانها را مدیریت کند. 

ج) کارآمدی بخشی: معیشت و دغدغه بود که احمدی نژاد را رییس جمهور ایران کرد. بخش وسیعی از مردم ایران از زندگی قابل قبولی برخوردار نیستند، زندگی های سخت با حداقل درآمد، محرومیت بسیاری از امتیازات قانونی بیکاری، تورم، گرانی، مسکن و . . . مردم را آزار می دهد.
انتخاب احمدی نژاد این پیام را حداقل برای بسیاری از افراد داشت که بپذیرند مردم امروز دغدغه نان دارند نه آزادی. مردی که گرسنه باشد غذا می خواهد نه آزادی.
این پیام را احمدی نژاد گرفت و آنرا بکار بست و پیروز هم شد. امروز همه چشمهای مستضعفین مظلومین و مستمندان جامعه به او دوخته شده است. احمدی نژاد باید کاری انجام دهد تا نور امید زندگی بار دیگر در دل مستمندان روشن شود. به یقین سیاست های اقتصادی احمدی نژاد در طول چهار سال آینده موجب تغییر طبقات اقتصادی و جابجایی آنها خواهد شد.
 
توجه ویژه او به مناطق محروم، فقرا و مستمندان به مرور موجب خواهد شد تا طبقات جدیدی در کشور ایجاد شده و مطالبات جدیدی از جامعه سر بر آورد. سرمایه گذاری صرف احمدی نژاد در بخش اقتصاد برای تامین شرایط اولیه زندگی برای 70 میلیون ایرانی اگر به فرض مثال محقق شود، زمینه ساز بروز مسایلی خواهد شد که دولت او هنوز خود را آماده رویارویی با آن مسایلی نکرده است. در صورت تحقق رفا ه نسبی 70 میلیون ایرانی، مطالبات از جنس غیر مادی سر برخواهند آورد. سرعت تحولات جهانی و در معرض قرار گرفتن ایران در باداین تحولات موجب بیداری بخش وسیعی از مردم شده و مطالبات جدیدی را در توده ها بوجود خواهد آورد.
تامین نیازهای غیر معیشتی مردم از قبیل مطالبات فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، با رعایت استانداردهای جهانی برای دولت محمود احمدی نژاد در صورت پیروزی در انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری، کار بسیار سختی است که او باید از همین امروز به فکر آن باشد. احمدی نژاد با اعتقاد راسخ بر اینکه می تواند مردم را از وضعیت نابسامان اقتصادی نجات دهد وارد گود خدمت رسانی شده است، مهمترین و اثر گذارترین بخش فعالیت های تبلیغاتی او مربوط به تامین معیشت و برخورد با مفسدین و برقراری عدالت بود، حال با فرض اینکه او بتواند در پایان چهار سال ریاست جمهوری خود بخش اعظمی از این مطالبات را برآورده کند، باید خود را برای تامین مطالباتی از جنس دیگر آماده سازد. تامین معیشت عمومی مردم خطر بالقوه بزرگی است که حیات نظام جمهوری اسلامی ایران را در آینده تهدید خواهد کرد. 

تامین بخشی از نیازهای مردم که زیر ساخت نیازهای اولیه یک انسان است باعث تولد نیازهای دیگری خواهد شد که برخی از دولتهای قبلی در برابر آنها تاکنون عملکرد چندان قابل قبولی نداشته است، نیازهای همچون آزادی های اجتماعی، سیاسی، فزهنگی ، احترام به حقوق شهروندی و ارزش های انسانی، اجرای صحیح وظایف حکومت در برابر مردم و . . . بی تردید هر یک در صورت گسترش همفکری و همیاری توده ها برای بدست آوردن آنها می تواند تهدیدی برای حیات دولت احمدی نژاد نظام محسوب شود. بنابراین مهمتر از تامین معیشت مردم که امروز مهمترین مساله است، در فکر تامین نیازهای معنوی آنها بودن در سالهای بعد شرط خردمندی است که احمدی نژاد باید در فکر آن باشد.