نبايد در سوخت هسته اي واردكننده باشيم
به گزارش آفتاب نیوز، 
گرچه استفاده از انرژي هسته اي در بسياري موارد در اذهان عمومي با استفاده تسليحاتي از آن خلط شده، بايد گفت بيشترين كاربرد اين انرژي در توليد نيرو بوده است. متأسفانه ورود اصطلاحات و مفاهيم جديد به كشور سواره باتري همراه بود، يعني به جاي توضيح علمي و تبيين جايگاه در تكنولوژي جديد، ابتدا دور آن حصار كشيده ايم و بعد به سختي در صدد شكستن حصار برآمده ايم. درخصوصي انرژي هسته اي نيز به رغم آنكه كشورهاي مخالف گسترش اين تكنولوژي در ايران، از مهم ترين كاربران آن هستند، هنوز با آمار و ارقام در راستاي اثبات اقتصادي بودن و منافع آن بر نيامده ايم. در چنين شرايطي طبيعي است ناگاه آلمانيها اين سؤال را مطرح كنند كه با وجود منابع طبيعي ديگر چرا مي خواهيد از انرژي هسته اي استفاده مي كنيد؟ و خودشان نيز پاسخ بگويند كه استفاده از انرژي هسته اي در ايران به صرفه نيست. حال آنكه همين افراد پيش از انقلاب اثبات كرده اند كه با استفاده از انرژي هسته اي، منافع اقتصادي ايران بيش از پيش تأمين مي شود.
فاصله عرضه و تقاضا شكاف ميان عرضه و تقاضاي برق در كشور هنوز عميق است و براي جلوگيري از آن بايد انرژي هنگفت مصرف كرد. هزينه ي تمام شده ي برق در سيستمهاي مختلف توليد نيرو يكي از مهم ترين عوامل تصميم گيري براي توسعه منابع عرضه در برنامه ريزي انرژي الكتريكي به شمار مي رود.
هر چند عوامل فني، تكنولوژيك، زيست محيطي و اجتماعي نيز طي دهه هاي اخير در تصميم گيريهاي دولتها و بنگاههاي توسعه برق براي انتخاب بهينه ي سيستم عرضه، مؤثر بوده، اما همچنان عامل اقتصادي و مقايسه ي قيمت تمام شده واحد برق توليدي در زمره ي مهم ترين مؤلفه اي تصميم گيري قرار دارد.
علت رشد سريع نيروگاههاي هسته اي در طول دهه هاي 1970 و 1980 در كشورهاي صنعتي و تازه صنعتي شده نيز عمدتاً بر پايه ي محاسبات اقتصادي و رهايي نسبي از واردات انرژي فسيلي بوده است. درخصوص كشوري چون ايران نيز كه از منابع سرشار فسيلي برخوردار است، استفاده از انرژي هسته اي يعني آزادسازي ظرفيت بيشتر صادرات نفت.
طي دوران رواج استفاده از انرژي هسته اي براي توليد برق- كه با رشد شتاباني رو به افزايش است-نيروگاههاي هسته اي توانسته اند با عملكرد اقتصادي مناسب از هر لحاظ با نيروگاههاي فسيلي قابل رقابت باشند. احتمالاً اولين سؤالي كه در خصوصي اقتصادي بودن توليد برق هسته اي در مقايسه با ساير اشكال توليد مطرح مي شود، هزينه ي بالاي سرمايه گذاري است. هزينه ي سرمايه گذاري اوليه نيروگاههاي هسته اي حدوداً 2 تا 3 برابر نيروگاههاي فسيلي است. اما هزينه ي نسبتاً پايين و با ثبات چرخه ي سوخت، كه عامل كليدي و اصلي در پايين تر بودن قيمت تمام شده ي برق در نيروگاه اتمي به شمار مي رود، كاملاً اين هزينه سرمايه گذاري اوليه را پوشش مي دهد. هزينه ي سوخت هسته اي تقريباً يك سوم تا يك چهارم هزينه هاي سوخت فسيلي در طول عمر مفيد نيروگاه است.
نيروگاههاي رقابتي برآورد قيمت تمام شده ي برق بسيار پيچيده است چه بنگاههاي توليد برق دو نوع خدمت به مصرف كنندگان عرضه مي كنند: اول مقدار واقعي برق مصرفي به كيلووات ساعت و دوم آمادگي مستمر نيروگاه برق به ميزان مورد نياز مصرف كننده، يعني مصرف كننده در لحظه بخواهد بتواند از آن استفاده كند. بنابراين براي برآورد هزينه ي توليد برق در سيستمهاي مختلف بايد كل هزينه ي ناخالص توليد شامل هزينه هاي متغير و ثابت محاسبه شود.
هزينه ي توليد برق در نيروگاههاي اتمي به سه دسته تقسيم مي شود، هزينه هاي سرمايه گذاري، بهره برداري و نگهداري و هزينه هاي چرخه ي سوخت هسته اي. علاوه بر اين هزينه ها، در كشورهاي در حال توسعه هزينه هاي جنبي مربوط به تحقيق و توسعه براي انتقال تكنولوژي هسته اي و هزينه هاي مربوط به بالابردن كيفيت توليدات داخلي براي مشاركت در تخليه ي تجهيزات و قطعات، هزينه هاي مربوط به آموزش و ارتقاء سطح آموزشي نيروي انساني در بخش صنعت و بخش هسته اي نيز در برآورد قيمت تمام شده برق در نيروگاههاي اتمي تأثير دارد. در محاسبات معمول، اين نوع هزينه ها در برآوردها به كار گرفته نمي شود.
هزينه هاي سرمايه گذاري اوليه نيروگاههاي اتمي در كشورهاي مختلف بر حسب ظرفيت نيروگاه، شرايط زمين شناسي محل نيروگاه در طول دوران ساخت و هزينه هاي تأمين مالي متفاوت است.
براساس بررسي انجام شده توسط آژانس بين الملل انرژي اتمي طي دهه ي گذشته، هزينه ي تمام شده ي نيروگاههايي كه در گروهي از كشورها شامل چكسلواكي سابق، كانادا، مجارستان، هندوستان و كره جنوبي به بهره برداري رسيدهاند، بين 1000 تا 2300 دلار براي هر كيلووات قدرت بوده است. در بررسي ديگري كه با مشاركت آژانس انرژي اتمي و آژانس بين المللي انرژي اتمي و آژانس بين المللي انرژي در مورد نيروگاههاي در حال ساخت و به بهره برداري رسيده كشورهاي OECD تا سال 2000 انجام شده، هزينه ي سرمايه گذاري اوليه نيروگاههاي اتمي بين 1321 تا 2704 دلار برآورد شده است رقم مشابه براي سرمايه گذاري نيروگاه با سوخت ذغال سنگ كه به علت پايين بودن هزينه توليد و وفور مواد اوليه تنها رقيب نيروگاه هسته اي به شمار مي رود، در اين بررسي به ترتيب بين 720 تا 2000 دلار و 679 تا 1526 دلار برآورده شده است.
متأسفانه تحقيق مشابهي درخصوص نيروگاهي با استفاده از ساير اشكال فسيلي و در كشوري چون ايران وجود ندارد. گرچه بنابر يك پژوهش داخلي، در قيمت 30 دلار براي هر بشكه نفت و بيشتر، به طور قطع، استفاده از انرژي هسته اي براي كشور به صرفه است. از آنجا كه سال 83 در شرايطي سپري شد كه قيمتهاي بسيار بالاي نفت تجربه شد، اگر استفاده از انرژي هسته اي در كشور جريان داشت، امكان محاسبه ي سود سرشار حاصل از آزادسازي ظرفيت بيشتر صادرات نفت مشخص مي شد. از سويي ايران به عنوان توليد كننده و فروشنده ي رقابتي محصولات پتروشيمي هر قدر از نيروگاههاي با سوخت فسيلي به سمت نيروگاههاي اتمي برود، سود كرده و در جايگاه در خور خود قرار گرفته است. به اين ترتيب بسياري از هزينه هاي كلان مترتب بر توليد برق و نيروگاه فسيلي و آبي به خودي خود برچيده مي شود. گرچه اين همه در گرو رفتار سياسي ايران در داخل و البته عرصه هاي بين المللي است.
به طور كلي هزينه سرمايه گذاري اوليه در نيروگاههاي اتمي بالغ بر 60 درصد از قيمت توليد واحد الكتريسيته را تشكيل مي دهد و در نتيجه قيمت تمام شده برق از اين نيروگاهها داراي حساسيت بالا نسبت به سرمايه گذاري اوليه است. درخصوص هزينه هاي بهره برداري و نگهداري نيز، نيروگاههاي اتمي تقريباً مشابه نيروگاههاي حرارتي با سوخت فسيلي هستند. در بررسي آژانس بين المللي انرژي اتمي هزينه بهره برداري و نگهداري نيروگاههاي اتمي جديد كه طي دهه گذشته در پنج كشور مورد مطالعه (كانادا، چكسلواكي سابق، مجارستان، هندوستان و كره ي جنوبي) به مرحله بهره برداري رسيدهاند حدود 4 تا 13 ميل در هر كيلو وات ساعت و براي نيروگاههاي ذغال سنگ حدود 3 تا 10 ميل در هر كيلو وات ساعت برآورد شده است.
دامنه ي نوسان هزينه در كشورهاي مختلف در مورد فعاليتهاي مربوط به بهره برداري و نگهداري عمدتاً مربوط به نوع و اندازه نيروگاه، تعداد نيروگاه در يك سايت، تغييرات در هزينه هاي دستمزد كارگران و متخصصان مقررات ايمني و بهره برداري است.
از آنجا كه اين مطالعات پس از بهره برداري از نيروگاه امكان انجام دارد، نمي توان هيچ كدام را به طور قطع به ايران تعميم داد. اما براساس مطالعات انجام شده مي توان نياز آينده برق و البته سهم انرژي هسته اي در توليد آن را برشمرد.
با توجه به چشم انداز انرژي هسته اي در جهان و تحولات بخش انرژي در كشور در طول 20 سال گذشته، ميزان كل ظرفيت الكتريكي مورد نياز كشور تا سال 1394 در دو سناريوي رشد پايين و رشد بالا به ترتيب 56 تا 61 هزار مگاوات برآورد شده است. تأمين اين ميزان قدرت با توجه به محدوديت منابع برق آبي كه تا سال مزبور حدود 10 هزار مگاوات برآورد شده، از طريق تكيه صرف به سوختهاي فسيلي مشكل آفرين خواهد بود و هزينه هاي اقتصادي و اجتماعي بالايي به كشور تحميل مي كند. با اين ديدگاه بايد منابع متنوع انرژي در نظر گرفته شود كه سهم نيروگاههاي هسته اي در دو سناريوي مذكور بين 5 هزار مگاوات (معادل 8/8 درصد ظرفيت شبكه) تا 8 هزار مگاوات (معادل 1/13 درصد ظرفيت شبكه) ديده شده است.
بحران پيش رو دسترسي آسان به فرآورده هاي نفتي و گاز با قيمتهاي بسيار نازل داخلي و عدم توجه به هزينه هاي نهايي و به حساب نياوردن هزينه هاي فرصت فروش فرآورده ها و منابع گازي سبب شده است تا ساختار سيستم تقاضا و عرضه انرژي الكتريكي كشور به شدت وابسته به منابع فسيلي باشد. متأسفانه تاكنون براي ايجاد تنوع در منابع انرژي و استفاده از ساير گزينه هاي تأمين نيرو نظير بهره گيري حداكثر از منابع آبي، استفاده از ذغال سنگ، انرژي هسته اي و انرژيهاي نو اقدام جدي به عمل نيامده است. با توجه به محدوديت منابع آبي كشور و رشد فزآينده تقاضاي انرژي برق كه طي دهه هاي گذشته به مراتب بالاتر از رشد توليد ناخالص داخلي و جمعيت بوده، همچنين روند تهي شدن منابع فسيلي، بايد هر چه سريع تر براي ايجاد تنوع در تركيب سوخت اقدام كرد. در صورت ادامه روند موجود و ساخت نيروگاههاي جديد با پايه سوخت فسيلي اعم از نفت كوره، گازوئيل و گاز، در سالهاي آينده صنعت برق كشور با بحران تأمين سوخت نيروگاهها مواجه مي شود. در آن صورت كشور علاوه بر متحمل شدن هزينه هاي بسيار براي ايجاد پالايشگاههاي گاز و نفت و خطوط انتقال انرژي، بايد از طريق واردات مشكل سوخت را حل كند.
در ميان تكنولوژيهاي موجود و قابل دسترس براي توليد برق، استفاده از نيروگاههاي هسته اي علاوه بر كمك به انتقال دانش فني هسته اي، ايجاد قابليتهاي تكنولوژيك، بالابردن كيفيت محصولات داخلي و افزايش توان غني سازي صنايع كشور- از طريق بالابردن سهم مشاركت داخلي در ساخت- به لحاظ اقتصادي نيز كاملاً رقابتي است.
آنچه به عنوان سلاح و تهديد كشور و جهان نام برده مي شود، انرژي خانگي است كه مي تواند از بروز مشكلات بسيار آتي جلوگيري كند. انرژي هسته اي و نه تسليحات، نياز مبرم و عاجل كشوري است كه با رشد بسيار بالاي تقاضاي انرژي روبه روست شايد تصميم نگرفتن، در آينده نه چندان دور، ايران صادركننده انرژي را به وارد كننده ي فرآورده ها و سوخت تبديل كند.