بانکها اقتصاد کشورها را نجات میدهند؟
نقش بانکداری در توسعه اقتصادی، نقشی چندبعدی و حیاتی است. بانکها با تامین اعتبار، گسترش شمول مالی، حمایت از زیرساختها و پشتیبانی از نوآوری، بستر لازم برای رشد پایدار اقتصاد را فراهم میکنند. به دلیل اهمیت این موضوع، ایسنا در سلسله مطالبی به بررسی نقش بانکداری در شکلگیری اقتصادهای پایدار میپردازد و نمونههایی از سیستمهای بانکی موفق جهان را معرفی خواهد کرد. در گام نخست، نقش بانکها در توسعه اقتصادی کشورها را بررسی میکنیم و در ادامه، تجربهها و عملکرد نمونههای موفق در این مسیر را مرور خواهیم کرد.
تولیدکنندگان برای خرید مواد اولیه و تامین نیازهایی مانند سرمایه در گردش به منابع مالی بانکها متکی هستند. از سوی دیگر، نگهداری پول در بانکها امن است و سپردهگذاران میتوانند از این طریق، سود نیز دریافت کنند و همین موضوع انگیزه پسانداز را افزایش میدهد و موجب رشد حجم پساندازها میشود. این پساندازها در نهایت برای ایجاد داراییهای سرمایهای جدید به کار گرفته میشوند. به این ترتیب، بانکها نقش مهمی در تشکیل سرمایه و ایجاد سرمایههای جدید در کشورها ایفا میکنند و از این راه به رشد و توسعه اقتصادی کمک میکنند.
بانکها و سهام
بانکها همچنین در فروش سهام و اوراق قرضه نقش دارند و از این طریق، شرکتهای تجاری و تولیدی میتوانند سرمایه ثابت مورد نیاز خود را تامین کنند. برخی بانکها که به بانکهای صنعتی معروف هستند به تاسیس شرکتها و واحدهای صنعتی جدید کمک کرده و وامهای بلندمدت در اختیار تولیدکنندگان قرار میدهند.
بانکها و خلق پول
یکی دیگر از وظایف مهم سیستم بانکی، خلق پول است؛ با گسترش فعالیتهای اقتصادی، نیاز به پول برای انجام مبادلات افزایش مییابد و از آنجا که پول قانونی یک کشور معمولا نمیتواند به سرعت افزایش پیدا کند، پول بانکی میتواند این خلأ را پر کند و در زمان نیاز به سرعت در اختیار اقتصاد قرار گیرد. در کشورهای در حال توسعه، بانکها نقش مهمی در تامین نقدینگی مورد نیاز اقتصاد دارند.
بانکها و تجارت داخلی و بینالمللی
سیستم بانکی همچنین تجارت داخلی و بینالمللی را تسهیل میکند. بخش قابلتوجهی از معاملات تجاری به صورت اعتباری انجام میشود و بانکها از طرف مشتریان خود، اعتبار و ضمانتهایی ارائه میدهند که فروشندگان میتوانند بر اساس آنها کالاها را به صورت اعتباری عرضه کنند. این مورد، بهویژه در تجارت بینالمللی که طرفین معامله در کشورهای مختلف قرار دارند و شناخت کافی از یکدیگر ندارند، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
علاوه بر این، بانکها از طریق تنزیل برات و روشهای اعتباری دیگر به تامین مالی تجارت کمک میکنند. معاملات ارزی و تبدیل یک ارز به ارز دیگر نیز عمدتا توسط بانکها انجام میشود.
در نهایت، بانکها بهعنوان مشاور، راهنما و نماینده بنگاههای تجاری و صنعتی عمل میکنند و با ارائه خدمات تخصصی، به رشد و توسعه تجارت و صنعت کمک میرسانند.
امروزه انواع مختلفی از بانکها وجود دارند که هر یک به بخش خاصی از فعالیتهای اقتصادی خدمات ارائه میدهند. در هر کشور نیز یک بانک مرکزی فعالیت میکند که وظیفه نظارت بر عملکرد سایر بانکها، حفظ ثبات قیمتها و کنترل نرخ ارز را بر عهده دارد. این ساختار بانکی منسجم، نقش مهمی در ثبات و توسعه اقتصادی کشورها ایفا میکند.
بانکها اقتصاد کشورها را نجات میدهند؟
نقش اصلی بانکها در توسعه اقتصادی پایدار
همانطور که گفته شد، نقش اصلی بانکها در توسعه اقتصادی، جبران کمبود سرمایه از طریق تشویق پسانداز و هدایت آن به سمت سرمایهگذاریهای مولد است. سیستم بانکی سالم میتواند پساندازهای کوچک و پراکنده افراد جامعه را جمعآوری کند و این منابع را در اختیار بنگاههای تولیدی قرار دهد تا در فعالیتهای اقتصادی سرمایهگذاری شوند.
در هر برنامه توسعه اقتصادی، سرمایه جایگاهی راهبردی و تعیینکننده دارد. هیچ کشوری بدون وجود سطح مناسبی از تشکیل سرمایه نمیتواند به توسعه اقتصادی پایدار دست یابد. یکی از ویژگیهای اساسی اقتصادهای توسعهنیافته، کمبود سرمایه است که ریشه در پایین بودن میزان پسانداز جامعه دارد. این کشورها معمولا تنها حدود ۵ درصد از درآمد ملی خود را پسانداز میکنند، در حالی که برای دستیابی به رشد اقتصادی، حداقل به ۱۵ درصد پسانداز و سرمایهگذاری نیاز دارند.
در کشورهای توسعهنیافته، نه فقط حجم سرمایه موجود اندک، بلکه نرخ تشکیل سرمایه نیز بسیار پایین است. این کمبود شدید سرمایه در پایین بودن میزان تجهیزات سرمایهای به ازای هر کارگر و همچنین در سطح محدود دانش، آموزش و پیشرفتهای علمی نمود پیدا میکند. چنین شرایطی موانع جدی در مسیر توسعه اقتصادی ایجاد خواهد کرد.
در اینجا نقش بانکها اهمیت ویژهای مییابد. بانکها میتوانند با رفع کمبود سرمایه از طریق تحریک پسانداز و سرمایهگذاری، به توسعه اقتصادی کمک کنند. نظام بانکی کارآمد، پساندازهای کوچک و پراکنده جامعه را بسیج کرده و آنها را برای سرمایهگذاری در فعالیتهای تولیدی به کار میگیرد.
در این زمینه، بانکها دو وظیفه اساسی بر عهده دارند، نخست، با ارائه نرخهای بهره جذاب، افراد را به سپردهگذاری تشویق میکنند و با این اقدام، منابعی را که در حالت عادی بلااستفاده میماند، به سرمایهای فعال و مولد تبدیل میکنند. دوم، این پساندازها را از طریق اعطای وام و تسهیلات مالی، میان بنگاهها و فعالیتهایی که با توسعه اقتصادی مرتبط هستند توزیع میکنند. از این راه، بانکها به رشد کشاورزی، تجارت و صنعت کمک میکنند.
در نبود بانکها، نه فقط تحریک پساندازهای کوچک دشوار است، بلکه توزیع این منابع میان کارآفرینان نیز عملا امکانپذیر نخواهد بود. این بانکها هستند که از طریق نقش واسطهای خود، پساندازهای جامعه را به صورت خودکار به سمت فعالیتهای مولد و سودآور هدایت میکنند.
بانکها همچنین با اعمال نوعی گزینش و دقت در اعطای تسهیلات، ضمن حفظ امنیت منابع مالی خود، به استفاده بهینه از منابع مالی جامعه کمک میکنند. تجربه کشورهایی مانند هند نشان میدهد که دوره رشد و توسعه اقتصادی با افزایش چشمگیر سپردههای بانکی و گسترش شبکه شعب بانکها همراه بوده است.
سایت اکونومی گزارش کرد، در مجموع، بانکها با بسیج منابع مالی جامعه و هدایت آنها به مسیرهای مناسب، نقش مهم و موثری در پیشبرد توسعه اقتصادی ایفا کردهاند. بهعنوان نمونه، امروزه بانکهای هند نمونهای روشن از این نقش فعال هستند و سهم قابلتوجهی در تقویت رشد و توسعه اقتصادی این کشور دارند.
