تلفات سینمایی ؛ از خداحافظی شهاب حسینی از سینما تا الناز شاکردوست

البته که سینما نمی‌تواند تافته جدا‌بافته از رویداد‌های جامعه باشد و البته که همواره متأثر از حوادث و اتفاقات اجتماعی است. آخرین اخبار سینمایی روز گذشته با متن استوری شهاب حسینی، بازیگر و کارگردان مطرح سینمای ایران شکل دیگری به‌خود گرفت. متنی که تفسیر رسانه‌ها و مخاطبان از آن، دست‌کم حکایت از یک خداحافظی موقت داشت: «خدایا با همه وجود تو را شاکرم که در تقدیر ازلی خود مرا بی‌نیاز از آن کردی که بخواهم کاخ آرزوهایم را بر ویرانه‌های دیگران بسازم و هیچگاه امید مرا که ناامیدی از هر کس جز خودت بود، نا‌امید نکردی و در این جهان سرشار از اسارت‌های بیرونی و درونی، شهد گوارای زیستن در آزاد‌اندیشی را به روح تب‌زده و عطشناکم چشاندی و نعمت آزادی را از درون قلب و روحم بر من ارزانی داشتی. حال دیگر قلبم نه از تمجید‌ها می‌شکفد و نه از تحقیر‌ها می‌شکند. مرا آموختی که مهم نیست دیگران مرا چقدر می‌شناسند. مهم اینست که من، خود خویشتن را چقدر می‌شناسم و این است حس خوبه دل نبستن به‌غیر تو. مرا خود به این وادی کشاندی و ملال زیستن در برابر چشمان همیشه قضاوتگر و گاه عاری از انصاف را به‌جانم نشاندی، که هر‌چه کردم آنچه خود خواستند دیدند و هر چه گفتم آنچه خود خواستند شنیدند و من درس خود را از این آزمایش فرا گرفتم و حال می‌خواهم که مرا از این وادی به در آری تا از این پس عطایش را به لقای تو ببخشم».

تبعات حوادث

حوادث دی‌ماه ایران، تأثیرات مثبت و مهمی روی عملکرد مجموعه بزرگ تولیدات فرهنگی در ایران داشت. اوج بازتاب حوادث جامعه در جشنواره‌های فجر و به‌خصوص جشنواره فیلم رقم خورد. جایی‌که بسیاری از اهالی سینما که همواره به محل برگزاری جشنواره فیلم‌فجر به چشم بزرگترین ضیافت سینمایی نگاه می‌کردند، قید حضور در آن را بزنند؛ چه کسانی که فیلم داشتند و چه آنهایی که نداشتند. اما نکته مهم اینجاست که خود جشنواره فجر و آثار حاضر در آن نیز طی سال‌های اخیر به‌طوری مستقیم تحت‌تأثیر حوادث و اتفاقات اجتماعی بوده‌اند. از سال ۱۳۹۸ و بعد از حادثه هواپیمای اوکراینی، جشنواره فیلم فجر وارد فاز تازه‌ای شد و از سال ۱۴۰۱ عملاً شاهد ریزش بخش مهمی از چهره‌های مؤثر از مجموعه بزرگ سینما بوده‌ایم.

سینما بعد از ۱۴۰۱

بعد از اتفاقات سال ۱۴۰۱ که پس از حادثه دلخراش و غم‌انگیز مهسا امینی در کشور رخ داد، سینما نیز با از دست دادن تعداد زیادی از چهره‌هایش مواجه شد، هرچند پیش از آن نیز چهره‌های سرشناسی، چون مسعود کیمیایی، از حضور در جشنواره و ساخت فیلم جدید انصرافشان را اعلام کرده بودند. بعد از آن، اما کسی مثل اصغر فرهادی بعد از آخرین فیلمش «قهرمان» که در سال ۱۴۰۰ ساخت، دیگر هیچ فیلمی در ایران تولید نکرد. او «داستان‌های موازی» را در سال ۱۴۰۴ با بازیگران فرانسوی در این کشور ساخت. اما این کارگردان سرشناس و شاید مهم‌ترین چهره سینمای ایران طی دهه اخیر، تنها کسی نیست که خواسته یا ناخواسته از مجموعه سینمای ایران دور شده است. کتایون ریاحی، یکی از اولین بازیگران سرشناسی بود که بعد از حوادث ۱۴۰۱ به‌طور رسمی از حضور در آثار نمایشی خداحافظی کرد. اما همه این خداحافظی‌ها رسمی نبود.

هنگامه قاضیانی، ترانه علیدوستی و سهیلا گلستانی که مانند کتایون ریاحی طعم بازداشت را هم چشیدند، نیز از‌جمله چهره‌هایی بودند که بعد از آن دیگر در آثار سینمایی بازی نکردند. آخرین فیلمی که ترانه علیدوستی در آن بازی کرده، فیلم «برادران لیلا» است که در همان سال ۱۴۰۱ ساخته شده است. دیگر بازیگران و کارگردانانی هم بودند که هرچند در سکوت، اما از سینما فاصله گرفتند. آخرین فیلمی که از باران کوثری به نمایش درآمد «چرا گریه نمی‌کنی؟» ساخته علیرضا معتمدی و محصول ۱۴۰۱ است، ضمن اینکه افراد دیگری مانند نیکی کریمی، افسانه بایگان، پگاه آهنگرانی و… نیز بی‌سر و صدا از حرفه‌شان دوری گزیدند.

بعد از دی‌ماه

در حالی‌که سینما بعد از حوادث و اتفاقات مربوط به مهسا امینی، دست‌خوش تغییر چهره شده بود، حوادث دی‌ماه ۱۴۰۴ این روند را شدت بخشید. همزمانی تقریبی جشنواره فیلم فجر با حوادث و اتفاقات دی‌ماه اخیر، عملاً منجر به ریزش جدی سینمای ایران شد، به‌طوری‌که جشنواره چهل و چهارم فیلم فجر، از این نظر در تاریخ برگزاری آن یک نمونه بی‌بدیل خواهد بود. جشنواره‌ای که نشان داد سینمای ایران با بحران فاصله گرفتن ستاره‌های تأثیرگذارش مواجه شده؛ بحرانی که نه فقط روی کیفیت تولیدات که در ارتباط مؤثر با مخاطبان تأثیر جدی و مستقیم خواهد داشت.

بعد از حوادث دی‌ماه، افرادی مانند الناز شاکردوست، امیر جدیدی، فریبرز عرب‌نیا، هومن سیدی و چند چهره دیگر انصرافشان را از کار در فضای نمایشی اعلام کردند و روز جمعه، شهاب حسینی با یک استوری چنین وضعیتی را درباره خودش به شکل عمومی اعلام کرد. این نشان می‌دهد سینمای ایران طی سال‌های اخیر تحت‌تأثیر مستقیم حوادث و رویداد‌های اجتماعی بوده و همواره واکنش‌هایی متناسب با آنها داشته است. با این وجود، به نظر تولیدات آینده سینما و شبکه خانگی، متأثر از این جدایی‌ها و انصراف‌ها و ممنوع‌الکاری‌ها خواهد بود.