جان کری: نتانیاهو خواهان حمله آمریکا به ایران بود؛ بوش، اوباما و بایدن مخالفت کردند/ تنها رئیسجمهوری که با این درخواست موافقت کرد، ترامپ بود
بخش خبری «MS Now» گفتوگویی را با جان کری وزیرخارجه اسبق آمریکا در خصوص تهاجم آمریکا و اسرائیل به ایران داشت که مشروح آن در ادامه آمده است.
مجری: ۳۶ ساعت قبل از آغاز این جنگ، شما در دانشگاهی در فلوریدا با مایک پمپئو وزیر خارجه پیشین مناظره داشتید. چیزی که گفتید این بود که ایران را نباید بیش از حد در یک تنگنا قرار دهید، آنها در جنگهای نامتقارن استاد هستند.
جان کری: منظور من این بود که گزینههای پیشبینینشدهای در اختیار ایران وجود دارد که آنها توانستهاند به شکل بسیار مؤثری از آنها استفاده کنند. اما مهمتر از همه و چیزی که در این بحث غایب است این واقعیت است که این جنگ اساساً و قطعاً نباید اتفاق میافتاد. حالا ما در موقعیتی هستیم که اقتصاد جهانی تهدید میشود و افراد بیگناه غیرنظامی کشته میشوند. در واقع، ما شاهد پیامدهای حرکت شتابزده بدون انجام اقدامات دیپلماتیک لازم هستیم. چند سال پیش، وقتی رئیسجمهور اوباما تصمیم گرفت این مساله را بهصورت مسالمتآمیز حل کند، چهار سال زمان صرف کردیم و به توافقی رسیدیم که قویترین توافق هستهای در جهان است. تراژدی این است که رئیسجمهوری پس از آن آمد که ایالات متحده بهطور کامل به تعهدات خود از جمله لغو همه تحریمها عمل نکرد. اکنون بمباران انجام شده و کل جامعه ایران و منطقه تحت فشار شدید قرار گرفتهاند. پس از اینجا به کجا میرویم؟ تنگه هرمز اکنون در کنترل ایران است، چیزی که پیش از آغاز این جنگ به این شکل نبود. بنابراین، پس از این هفتههای جنگ، ما بیاعتمادی را بسیار بیشتر کردهایم.
ما یافتن راهحل را بسیار دشوارتر کردهایم؛ اقتصاد جهانی را پیچیدهتر کردهایم. مردم عادی در کشور ما اکنون هزینه بسیار بیشتری برای کالاها میپردازند، و این تورم حتی اگر فردا روز هم جنگ پایان یابد ادامه خواهد داشت. این وضعیت برای مدتی ادامه خواهد داشت. بنابراین، با هر معیاری که دیپلماسی خوب، رهبری خوب، و هدایت یک کشور در زمان جنگ را بسنجید، این دولت، عملکردی آشفته، بیبرنامه و نامنظم داشته است؛ میگویند یک برنامه ۱۰ بندی داریم، بعد میگویند نه، ۱۵ بندی است، و در نهایت هیچکس دقیقاً نمیداند در این برنامهها چه هست. این روش رهبری قدرتمندترین نیروی نظامی جهان نیست.
مجری: ما اکنون در نقطهای هستیم که یک خط مستقیم بین خروج دونالد ترامپ از برجام در سال ۲۰۱۸ و وضعیت امروز وجود دارد؛ و حالا وضعیت این است که آتشبس نقض شده و هیئتی از آمریکا به رهبری معاون رئیسجمهور قرار است به پاکستان برود تا احتمالاً راهی برای خروج از بحران پیدا کند. اما سؤال من از شما این است؛ شما بیش از تقریباً هر فرد دیگری در سطح کابینه با ایرانیها مذاکره کردهاید. وقتی آنها وارد این مذاکرات میشوند، همانطور که گفتید، اکنون در موقعیت کاملاً متفاوتی هستند، کنترل تنگه را دارند و اهرم فشار بیشتری دارند. موضع ایرانیها در این مذاکرات چه خواهد بود؟
جان کری: فکر نمیکنم کسی بتواند پیشبینی کند چه خواهد شد، چون متغیرهای زیادی در تصمیمگیری آنها وجود دارد و نمیخواهم حدس و گمان بزنم. اما میدانم که وزیر خارجه جدید ایران را ما بهخوبی میشناسیم، او فردی توانمند و باهوش است و فکر میکنم تلاش خواهد کرد بهترین راهحل ممکن را برای رسیدن به یک مصالحه را پیدا کند. همه ما باید درک کنیم که اگر قرار است به یک توافق از طریق مذاکره برسیم، نوعی مصالحه اجتنابناپذیر خواهد بود؛ و این مصالحه باید این واقعیت را در نظر بگیرد که ایران معتقد است به توافق پایبند بوده است. در نتیجه، اکنون با وضعیتی روبهرو هستیم که آنها باور دارند، نمیتوان به ایالات متحده اعتماد کرد، زیرا رئیسجمهور ترامپ بهسادگی از توافق برجام خارج شد؛ و اینکه ترامپ بدون اینکه در یک بازه زمانی معقول تلاش واقعی برای تغییر شرایط انجام دهد از توافق خارج شد. ایدهای مطرح نکرد، تیمها را گرد هم نیاورد. اگر با بخشهایی مخالف بود، این امکان را داشت که آنها را اصلاح کند. واقعیت این است که بهواسطه مفاد بسیار سختگیرانه توافق، طی سالها امکان مدیریت این مسئله وجود داشت. بنابراین، اکنون باید بر یک شکاف بزرگ در اعتماد غلبه کنیم. همچنین باید مساله تنگه هرمز را حل کنیم، چون نمیبینم چگونه رئیسجمهور ترامپ یا هر کس دیگری بتواند بپذیرد که این تنگه تحت کنترل ایران باقی بماند، چیزی که پیش از این جنگ چنین نبود و کشتیها آزادانه از آن عبور میکردند؛ بنابراین اکنون در وضعیت بدتری نسبت به قبل هستیم و باید امیدوار باشیم که مذاکرات در پاکستان بتواند نتیجهای به همراه داشته باشد.
مجری: علاوه بر ایران، شما احتمالاً بیش از تقریباً هر فرد دیگری با نخستوزیر نتانیاهو هم مذاکره داشتهاید. نتانیاهو و اسرائیل نیز عامل مهمی در این موضوع هستند. اخیراً گزارشهایی مثلاً در نیویورک تایمز منتشر شده که نشان میدهد نتانیاهو ترامپ را برای حمله به ایران متقاعد کرده است. آیا شما هم در چنین گفتوگوهایی حضور داشتهاید؟
جان کری: بله، در گفتوگوهای متعددی با نخستوزیر نتانیاهو شرکت داشتهام، از جمله در کشورهای دیگر. او خواهان حمله آمریکا به ایران بود. او نزد رئیسجمهور اوباما رفت و درخواست حمله کرد، اما اوباما مخالفت کرد. بایدن مخالفت کرد. بوش هم مخالفت کرد. تنها رئیسجمهوری که با این درخواست موافقت کرد، ترامپ بود. این موضوع جالب است. در آن گزارش آمده بود که نتانیاهو یک طرح چهار بخشی ارائه داد از جمله حذف رهبری ایران، تحریک تغییر رژیم، نابودی ارتش و غیره. کسانی که با آغاز این جنگ مخالف بودند، هیچ تردیدی درباره قدرت ارتش آمریکا ندارند. توانایی ما در انجام اقدامات خارقالعاده غیرقابل انکار است... اما حقیقت این است که هیچ تهدید فوری وجود نداشت. واقعاً وجود نداشت و حتی خود دولت ماهها میگفت برنامه هستهای کاملاً نابود شده است. از یک طرف میگویند برنامه نابود شده، از طرف دیگر ناگهان میگویند تهدید فوری وجود دارد. در آن جلسه، نتانیاهو پیشنهادات خود را مطرح کرد و رئیسجمهور گفت: «به نظر خوب میآید» و تصمیم گرفت اقدام کند.
مجری: چرا فکر میکنید این موضوع برای ترامپ قانعکننده بود؟
جان کری: نمیدانم، واقعاً نمیتوانم حدس بزنم.
مجری: چقدر نگران تفاوت اهداف اسرائیل و ایالات متحده هستید؟
واقعاً متأسفانه، به نظر میرسد این یک طرح جنگی است که در حین اجرا شکل میگیرد. بسیار دشوار است بگوییم هدف نهایی چیست یا پایان آن کجاست. مذاکرات اکنون بسیار سختتر خواهد بود. وقتی ما شروع کردیم هم سخت بود، اما حالا با این حجم از بمباران، تخریب، و تلفات انسانی، بازگشت به میز مذاکره بسیار دشوارتر شده است. بنابراین، این مذاکرات بسیار جدی و دشوار خواهند بود. اما باید انجام شوند و باید راهی به جلو پیدا کنیم.
