تشدید بحران فرونشست در اصفهان؛ وقتی زیر پای نصف جهان خالی میشود
فرونشست اصفهان با تداوم برداشت بیرویه از آبهای زیرزمینی تشدید شده و کارشناسان کاهش فوری کشاورزی آببر را راه نجات شهر میدانند.
به گزارش آفتاب نیوز،
هشدارها سالهاست روی میز مسوولان قرار دارد، اما کمتر کسی به آن توجه میکند. چند روز پیش، فرونشستی دیگر در این خاک رخ داد. از اصفهان تا تهران و از خراسان تا آذربایجان هر از گاهی زمین دهان باز میکند و این نگرانی وجود دارد که تداوم این روند درنهایت به یک فاجعه انسانی منجر شود. چندروز پیش بار دیگر زمین در اصفهان نشست؛ اینبار در خیابان نشاط. مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان اعلام کرد که در پی شکستگی خط انتقال فاضلاب با قطر ۵۰۰ میلیمتر و نشت فاضلاب، بخشی از سطح خیابان دچار نشست شده و حفرهای به عرض حدود ۴ متر، طول ۵ متر و عمق حدود ۵ متر در محل ایجاد شده است. با این حال این حادثه تنها یک اتفاق ساده شهری نیست بلکه بار دیگر نگاهها را به سمت بحرانی برده که سالهاست نصف جهان را درگیر کرده است. کارشناسان بارها نسبتبه پیامدهای ادامه فرونشست هشدار دادهاند. برخی معتقدند در صورت تداوم روند فعلی طی چند سال آینده حتی امکان زندگی و سکونت در بخشهایی از این شهر با چالش جدی مواجه خواهد شد و در مقابل گروهی دیگر بر این باورند که با بازنگری فوری در سیاستهای مدیریت آب و کاهش فشار بر منابع زیرزمینی، هنوز میتوان سرعت بحران را مهار کرد. شهری که نماد تمدن و فرهنگ ایران است حالا زیر پای خود را سست میبیند، اما با وجود سالها هشدار هنوز نشانه روشنی از یک راهحل منسجم برای نجات آن دیده نمیشود.
فرونشست به جان اصفهان افتاده است
مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان درباره این حادثه و از پایان عملیات ترمیم و تعویض بخشی از خط انتقال فاضلاب در خیابان نشاط اصفهان خبر داد. خطی که در پی نشست زمین دچار شکستگی شده بود، در پی شکستگی خط انتقال فاضلاب با لوله ۵۰۰میلیمتری و نشت فاضلاب، طی روزهای اخیر حفرهای به عرض حدود ۴ متر، طول ۵ متر و عمق حدود ۵ متر در بخشی از خیابان نشاط ایجاد شد. در پی این حادثه، محل، ایمنسازی و برای جلوگیری از بروز حوادث احتمالی و انجام عملیات ترمیم، محدودیت تردد خودروها در دو طرف خیابان توسط پلیس راهور اعمال شد.
منصور شیشهفروش اظهار کرد: در پی نشست زمین و شکستگی خط انتقال فاضلاب در خیابان نشاط، پنجتیم عملیاتی از شرکت آب و فاضلاب و شهرداری اصفهان طی ۲۴ ساعت به صورت شبانهروزی عملیات ترمیم را انجام دادند. در این عملیات فنی، ۸ متر از لوله ۵۰۰ میلیمتری شبکه فاضلاب تعویض شد و اصلاح شبکه آب شرب این محدوده نیز در دستور کار قرار گرفت. مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان ادامه داد که در حال حاضر عملیات پرسازی، تحکیم بستر و ایمنسازی شبکههای گاز و برق در حال انجام است.
شیشهفروش درباره علت وقوع این حادثه نیز گفت: بررسیهای اولیه نشاندهنده ریزش خاک در زیر شبکه بوده و برای پیشگیری از تکرار حوادث مشابه، عملیات ویدئومتری و اسکن شبکه فاضلاب در دستور کار قرار گرفته است. وی همچنین از بررسی احتمال ارتباط این حادثه با عملیات حفاری تونل خط۲ متروی اصفهان خبر داد و افزود: تیمهای کارشناسی در حال بررسی دقیق موضوع هستند و نتایج بررسیها پس از نهاییشدن اعلام خواهد شد. حفاری تونل مترو در عمق حدود ۲۰متری زمین و در مسیری جلوتر از محل حادثه خیابان نشاط در حال انجام است و برخی کارشناسان تاثیر احتمالی این عملیات بر ریزش خاک زیر خط لوله فاضلاب را محتمل میدانند.
با این حال تکرار چنین حوادثی را نمیتوان صرفا در چارچوب شکستگی یک لوله یا فرسودگی شبکههای زیرزمینی دید چراکه بحران آب و فرونشست سالهاست یکی از چالشهای جدی این استان است. برای بررسی ابعاد این بحران و چشمانداز پیشروی اصفهان با عیسی کلانتری، رییس اسبق سازمان حفاظت محیطزیست گفتوگو کردیم.
همه شهرها گرفتار فرونشست شدهاند
عیسی کلانتری، رییس اسبق سازمان حفاظت محیطزیست و وزیر سابق جهاد کشاورزی در گفتوگو با «جهانصنعت» اظهار کرد: مساله فقط اصفهان نیست. از اصفهان بیشتر صحبت میشود، چون مرکز ثقل فرونشست در این منطقه و بهخصوص در حومه و داخل شهر اصفهان مورد توجه قرار گرفته است، اما تهران، اصفهان، مشهد و همه شهرهای کشور اکنون گرفتار فرونشست هستند. هرچقدر آبهای زیرزمینی را بیشتر تخلیه کنیم، فرونشست نیز بیشتر میشود. ما هنوز چارهای برای این موضوع پیدا نکردهایم و برداشت از منابع آب زیرزمینی همچنان ادامه دارد. زمانی میتوانیم محدودیت ایجاد کنیم که میزان برداشت از آب را کاهش دهیم، اما متاسفانه برداشتها تا زمانی ادامه پیدا میکند که دیگر آبی برای استحصال وجود نداشته باشد. در حوزه زایندهرود و داخل استان اصفهان سالانه حدود یکمیلیارد مترمکعب آب از زیر زمین برداشت میکنیم درحالیکه میزان جایگزینی حداکثر حدود ۲۰۰میلیون مترمکعب است یعنی سالانه حدود یکمیلیارد مترمکعب خلأ ایجاد میشود. با این روند، این بیماری ادامه پیدا میکند تا زمانی که منابع آب زیرزمینی تمام شود. در حوزه زایندهرود حدود ۶میلیارد مترمکعب خلأ در زیر خاک و در عمق ۱۰۰ تا ۱۵۰ متری ایجاد شده است. این خلأ در اثر فشار سنگین خاک ایجاد شده و موجب فرونشست میشود.
سیاستهای کوتاهمدت سرزمین را از بین میبرد
رییس اسبق سازمان حفاظت محیطزیست با انتقاد از سیاستگذاریهای کوتاهمدت در کشور بیان کرد: در همه زمینهها سیاستهای کوتاهمدت داریم. در حوزه اکوسیستم، محیطزیست، آب، اقتصاد، سیاستهای بینالمللی و سیاستهای اقتصادی، هیچوقت سیاست بلندمدت نداشتهایم. اگر برنامههای توسعه، از برنامه پنجم تا هفتم را نگاه کنیم، میبینیم که چه نوشتهاند. در برنامه هفتم نوشته شده که باید ۹۰درصد در محصولات کشاورزی خودکفا شویم. این یعنی برای آب موجود باید ۳۰میلیارد مترمکعب آب جدید از آسمان بخواهیم که به ما بدهد و حدود ۱۵میلیارد مترمکعب نیز باید از طریق صرفهجویی تامین شود. این سیاستها با یکدیگر ضدونقیض هستند. سیاستهای اجرایی حکومت و دولت نیز با اهدافی که در برنامهها نوشته شده، همخوانی ندارد. نتیجه این وضعیت از بین رفتن سرزمین است. سرزمین دارد از بین میرود و اصلا کسی به فکر آن نیست.
طبیعت خودش وضعیت اصفهان را روشن میکند
کلانتری درباره وضعیت اصفهان در صورت ادامه روند فعلی برداشت از منابع آب زیرزمینی گفت: اگر این روند ادامه پیدا کند دیگر خود طبیعت وضعیت اصفهان را روشن میکند. وقتی آبهای زیرزمینی تمام شود، فرونشست ادامه پیدا میکند، ساختمانها فرو میریزند و زیرساختها از بین میروند. وقتی زیرساختها از بین بروند، دیگر زندگی در این شرایط امکانپذیر نخواهد بود. با ادامه روند استحصال آب، این وضعیت ادامه پیدا میکند و متاسفانه کسی به فکر اصلاح آن نیست حتی برای حفظ وضع موجود هم اقدام جدی انجام نمیشود.
مساله فقط زایندهرود نیست
وزیر سابق جهاد کشاورزی درباره نقش خشکی زایندهرود در تشدید فرونشست نیز افزود: باید هر دو موضوع را در نظر گرفت. ما زایندهرودی داشتیم که سالانه حدود ۶۰۰میلیون مترمکعب آب وارد این حوزه میکرد، اما در کنار آن، برداشت از منابع زیرزمینی حدود یکمیلیارد و ۳۰۰میلیون مترمکعب بوده است بنابراین نهتنها تزریق آب زایندهرود به حوزه کمتر شده بلکه برداشت از منابع زیرزمینی همچنان ادامه دارد و حتی ممکن است بیشتر هم شده باشد. متاسفانه همه فکر میکنند مساله اصلی زایندهرود است در حالی که برداشت از سفرههای زیرزمینی اصفهان بهمراتب بیشتر از میزان آبی است که زایندهرود وارد این حوزه میکند. اگر این روند ادامه پیدا کند، اصفهان ناچار است منابع خود را از دست بدهد و فرونشست نیز ادامه خواهد داشت. برداشت از سفرههای زیرزمینی به مراتب بیشتر از زایندهرود است.
کاهش کشاورزی اقدام فوری برای نجات اصفهان است
کلانتری درباره اقدام فوری برای مقابله با بحران آب و فرونشست اصفهان اظهار کرد: اقدام فوری و فوتی، کاهش سریع توسعه کشاورزی در اصفهان است. اصفهان نمیتواند برای کشاورزی این میزان آب برداشت کند. باید طرحی برای کاهش برداشت و استحصال آب در حوزه زایندهرود و اصفهان اجرا شود چراکه بخش عمده مصرف آب در این حوزه مربوط به کشاورزی است. مساله فقط کاهش یا افزایش سطح زیر کشت نیست، باید میزان استحصال آب در حوزه زایندهرود کاهش پیدا کند. این موضوع باید بهصورت جدی دنبال شود.
اصفهان جای کشت محصولات آببر نیست
وزیر سابق جهاد کشاورزی درباره امکان نجات اصفهان و ضرورت تغییر الگوی کشاورزی توضیح داد: هنوز میتوان اصفهان را حفظ کرد به شرطی که سریع کشاورزی آببر را تعطیل کنیم. منظور از کشاورزی، دامداری و مرغداری نیست آنها مساله اصلی نیستند. مساله، زراعت و باغبانی و تولید علوفه، شیر، چغندر و سایر محصولات آببر است. اصفهان دیگر جای کشت علوفه و چغندر نیست، جای کشت برنج نیست و نباید برای تولید محصولات آببر از منابع آب زیرزمینی برداشت شود. همه این فعالیتها باید تعطیل شوند تا بتوان اصفهان را نجات داد. هزینه این تصمیم را نیز باید حکومت پرداخت کند. اگر قرار است کشاورزی آببر متوقف شود، باید برای کشاورزان و کسانی که از این طریق امرار معاش میکنند، راهحل و جایگزین در نظر گرفته شود، اما ادامه وضعیت فعلی، منابع آب و در نهایت خود شهر را با خطر جدی مواجه میکند.
کلانتری در پایان با بیان اینکه بحران فرونشست به اصفهان محدود نمیشود میگوید: اصفهان تنها نیست. شاید به دلایل تاریخی، قدمت و نزدیکی به تهران، وضعیت اصفهان بیشتر مورد توجه قرار گرفته باشد، اما کرمان، خراسان و فارس نیز همین وضعیت را دارند و در آذربایجان هم این روند در حال شکلگیری است. بهجز مناطق شمالی البرز و بخشهایی از غرب زاگرس، بخش بزرگی از کشور شرایطی مشابه اصفهان دارد بنابراین نباید فرونشست را فقط معضل یک شهر یا یک استان دانست، این یک بحران ملی است. اگر روند برداشت از منابع آب زیرزمینی ادامه پیدا کند، طبیعی است که فرونشست در مناطق بیشتری گسترش پیدا کند. این موضوع فقط محیطزیست را تحتتاثیر قرار نمیدهد بلکه درنهایت زندگی مردم، زیرساختها و امکان ادامه سکونت در برخی مناطق را نیز با مشکل مواجه خواهد کرد.
منبع: روزنامه جهان صنعت
ارسال پیام
لینک های مفید