پیش‌بینی احتمال بارش‌های بالاتر از نرمال

مدتی است واژه " ال نینو " را زیاد می‌شنویم، سازمان هواشناسی کشور مرتب نسبت به تشدید فعالیت سامانه بارشی و احتمال وقوع رگبار‌های شدید، رعد و برق و وزش باد در برخی مناطق کشور هشدار می‌دهد، شرایطی که می‌تواند در مناطق مستعد به آبگرفتگی معابر، سیلابی شدن مسیل‌ها و طغیان رودخانه‌ها منجر شود.

شرایطی که هفته گذشته در استان‌های شمالی کشور شاهد آن بودیم به طوری سازمان مدیریت بحران کشور از آسیب به ۵۱۰ واحد مسکونی، سقوط ۱۳۷ اصله درخت و آبگرفتگی ده‌ها نقطه شهری و روستایی در چند شهرستان مازندران خبر داده بود.

کارشناسان معتقدند وقوع چنین بارش‌های سیل آسایی نتیجه پدیده ال نینو است، این پدیده با ایجاد تغییراتی در الگو‌های گردش جو و جابه‌جایی سامانه‌های آب و هوایی می‌تواند بر الگوی بارش در بخش‌هایی از جهان اثر بگذارد، ایران نیز از پیامد‌های تغییرات الگو‌های جوی منطقه‌ای و جهانی بی‌تأثیر نیست، از این رو بررسی همزمان شاخص‌های اقلیمی و پیش‌بینی‌های هواشناسی برای مدیریت خطرات ناشی از بارش‌های سنگین اهمیت دارد، از سوی دیگر در کنار فعالیت سامانه‌های بارشی، نگرانی‌ها درباره افزایش بارش‌های شدید و احتمال وقوع سیلاب در برخی مناطق کشور افزایش یافته است، شرایطی که ضرورت آماده‌باش دستگاه‌های مسئول و جدی گرفتن هشدار‌های هواشناسی را دوچندان می‌کند.

با توجه به خشکسالی چند ساله ایران و خالی بودن آبخوان‌ها و سدها، قطعا چنین بارش‌هایی می‌تواند تا حد بسیار زیادی کمبود منابع آبی را جبران کند، اما مساله نحوه استفاده از این فرصت است، اگر این شرایط درست مدیریت نشود می‌تواند مشکلات زیادی مانند وقوع سیل و بروز خسارات را به بار آورد بر این اساس سازمان مدیریت بحران به دستگاه‌های متولی هشدار داده که نسبت به انجام وظایف خود از جمله لایروبی و پاکسازی مسیر رودخانه‌ها و آبراهه‌ها با هدف باز بودن مسیر سیلاب، بررسی نقاط حادثه‌خیز و آماده‌باش نیرو‌های امدادی اقدام کنند.

تجربه سیلاب‌های سال‌های گذشته نشان داده است که بارش شدید تنها زمانی به بحران تبدیل می‌شود که آمادگی کافی برای مدیریت روان‌آب و سیلاب وجود نداشته باشد، بنابراین، جدی گرفتن هشدار‌ها می‌تواند از خسارت‌های جانی و مالی پیشگیری کند.

ال نینو و بارش‌های حدی

ال‌نینو یک پدیده اقلیمی است که وقتی دمای سطح آب در بخش‌هایی از اقیانوس آرام استوایی، به‌طور غیرعادی گرم می‌شود، رخ می‌دهد، در این فرایند اقیانوس آرام مانند یک موتور بزرگ برای آب و هوای زمین عمل می‌کند، وقتی آب آن گرم‌تر از حالت معمول می‌شود، گرما و رطوبت بیشتری وارد جو می‌شود و این موضوع می‌تواند مسیر باد‌ها و حرکت سامانه‌های جوی را تغییر دهد.

در این راستا ممکن است در بعضی مناطق جهان بارش‌ها بیشتر و شدیدتر شود و خطر سیلاب افزایش یابد و شاید در مناطق دیگری خشکسالی و کم‌بارشی رخ دهد، که پیش بینی‌ها نشان می‌دهد در ایران موجب افزایش بارش و وقوع سیلاب می‌شود.

تجربه سیلاب‌های سنگین در کشور‌های مختلف

پدیده ال‌نینو در دوره‌های گذشته برای مناطقی از جنوب کشور چین و نپال سیلاب‌های سنگینی به همراه داشته است، سیلاب‌هایی که علاوه بر خسارت‌های مادی، جان شمار زیادی از مردم را نیز گرفت.

از این رو، کارشناسان تأکید دارند که آثار احتمالی ال‌نینو باید هم‌زمان از دو منظر مورد توجه قرار گیرد؛ از یک سو، افزایش بارش می‌تواند به تغذیه آبخوان‌ها و پرشدن مخازن سد‌ها کمک کند و از سوی دیگر، بارش‌های شدید و متمرکز می‌تواند خطر وقوع سیلاب‌های مخرب را افزایش دهد.

تحلیل‌های جهانی نشان می‌دهد که طی دهه‌های اخیر، شدت بارش‌های حدی در منطقه غرب آسیا و ایران افزایش یافته است و ال‌نینو می‌تواند به عنوان یک کاتالیزور، ظرفیت وقوع سیلاب‌های ویرانگر را به شکل چشمگیری افزایش دهد.

بر این اساس، هشدار‌های سیلاب می‌تواند زنگ بیدارباشی برای تقویت آمادگی دستگاه‌ها و شهروندان در برابر بارش‌های شدیدتر ماه‌های آینده باشد.

پیش‌بینی احتمال بارش‌های بالاتر از نرمال

چندی پیش احد وظیفه رئیس مرکز مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی با اشاره به پیش‌بینی مدل‌های جهانی درباره وضعیت بارش‌ها در ماه‌های پیش‌رو گفته بود: بر اساس پیش‌بینی ۹ مدل جهانی، احتمال بارش برای کشورمان در ماه‌های آینده بیش از ۶۰ تا ۷۰ درصد است.

وی افزود: وقوع پدیده ال‌نینو که ایران را تحت تأثیر قرار خواهد داد، در نیمه نخست زمستان موجب می‌شود بارش‌ها بیشتر از میزان نرمال همیشگی باشد.

رئیس مرکز مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی خاطرنشان کرد: این بارش‌ها می‌تواند به تغذیه آبخوان‌ها و افزایش سطح مخازن سد‌ها منجر شود، اما از سوی دیگر ممکن است سیلاب‌های زیادی نیز به همراه داشته باشد؛ بنابراین باید سناریو‌های مدیریتی لازم را طراحی و در دستور کار قرار دهیم.

آماده‌باش ۳۲ هزار تیم عملیاتی

امید محترمی سخنگوی سازمان مدیریت بحران کشور در گفت‌و‌گو با خبرنگار ایرنا گفت: پدیده ال‌نینو به‌تدریج آثار خود را در کشور نشان می‌دهد، این پدیده پاییزی زودرس برای کشور به همراه خواهد داشت، اما بارش‌های سنگین آن از اواسط پاییز بیشتر خواهد شد.

وی با اشاره به احتمال بارش‌های مناسب در پاییز و زمستان، از آمادگی ۳۲ هزار تیم عملیاتی در سطح کشور برای مدیریت حوادث احتمالی خبر داد.

به گفته محترمی ۴۱ هزار دستگاه انواع ماشین‌آلات و ۱۲ هزار دستگاه پمپ و کف‌کش نیز برای استفاده در جریان عملیات امدادی مدیریت بحران سراسر کشور در نظر گرفته شده است.

هشدار نسبت به ترک فعل دستگاه‌ها

سخنگوی سازمان مدیریت بحران کشور پیش از این درباره ترک فعل دستگاه‌ها به خبرنگار ایرنا گفته بود؛ در راستای مسئولیت قانونی این سازمان در نظارت بر دستگاه‌های اجرایی، از پیگیری جدی هرگونه «ترک فعل» در زمینه پیشگیری از وقوع سیلاب‌ها خبر داد.

وی با اشاره به وظایف ذاتی سازمان مدیریت بحران در هدایت و راهبری دستگاه‌های مسئول اظهار کرد: سازمان مدیریت بحران کشور به‌طور قاطع تذکرات لازم را به دستگاه‌ها ابلاغ می‌کند و در صورت انجام نشدن وظایف قانونی، با موضوع ترک فعل برخورد خواهد شد.

محترمی با اشاره به برگزاری جلسه اخیر این سازمان برای مدیریت بارش‌های پیش‌رو گفت: در این جلسه، شرح وظایف تمامی دستگاه‌های مرتبط برای مواجهه با بارش‌ها به‌دقت مشخص و ابلاغ شد.

وی درباره تقسیم کار انجام‌شده در حوزه مقابله با سیلاب ادامه داد: مسئولیت اصلی لایروبی رودخانه‌ها بر عهده وزارت نیرو است؛ با این حال، سایر دستگاه‌ها نیز در مناطق مختلف وظایف کمکی بر عهده دارند.

وی افزود: شهرداری‌ها در سطح شهرها، دهیاری‌ها در روستا‌ها و مجموعه راهداری در محور‌های مواصلاتی و جاده‌ای، مکلف به همکاری در پاکسازی بستر رود‌ها و مسیر‌های انتقال آب هستند.

سخنگوی سازمان مدیریت بحران کشور تصریح کرد: هدف از لایروبی، رفع انسداد‌های ملموس مانند تنه درختان بزرگ و سنگ‌های حجیم از مسیر جریان آب است تا از طغیان احتمالی رودخانه‌ها و مسیل‌ها جلوگیری شود.