وجود ۱۱ میلیون سالمند در کشور؛ افزایش سالمندی ایران با سرعتی بالا

بنابر اعلام سازمان بهزیستی، سید جواد حسینی در مراسم روز جهانی سالمند که با حضور علی ربیعی، دستیار اجتماعی رئیس‌جمهور و سیدضیاء هاشمی، معاون فرهنگی و اجتماعی معاون اول رئیس‌جمهور در وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی برگزار شد، با اشاره به نامگذاری ۹ مهر به عنوان روز جهانی سالمند اظهار کرد: در حال حاضر ۱۳ درصد جمعیت کشور را افراد بالای ۶۰ سال تشکیل می‌دهند و ایران در حال ورود به مرحله سالمندی قرار دارد.

وی افزود: اگر ۱۴ تا ۲۱ درصد جمعیت یک کشور بالای ۶۰ سال باشند، آن کشور در مرحله سالمندی قرار دارد و ایران با سرعت زیادی به این مرحله نزدیک می‌شود.

رئیس دبیرخانه شورای سالمندان کشور با اشاره به روند شتابان سالمندی جمعیت در ایران گفت: ایران جزو پنج کشور نخست دنیاست که با سرعت زیادی به سمت سالمند شدن حرکت می‌کند. رشد جمعیت کشور ۱.۲۴ درصد و رشد جمعیت سالمندان ۴.۴۵ درصد است.

حسینی ادامه داد: در سال ۱۴۲۲ پنجره جمعیتی ایران بسته خواهد شد و تعداد سالمندان از جمعیت جوان پیشی می‌گیرد. همچنین در سال ۱۴۳۰ حدود ۳۳ درصد جمعیت ایران بالای ۶۰ سال خواهند بود و کشور وارد مرحله سالمندی شدید خواهد شد.

وی با اشاره به ابعاد اقتصادی سالمندی در کشور اظهار کرد: سالمندی با فقر نیز مواجه است؛ به‌طوری که از سن ۷۰ سالگی به بعد، ۷۰ درصد افراد با کاهش درآمد مواجه می‌شوند و میانگین دهک درآمدی این گروه ۱.۲۹ درصد پایین‌تر از میانگین دهک افراد زیر ۷۰ سال است.

رئیس سازمان بهزیستی کشور اضافه کرد: ۴۵ درصد کاهش دارایی در افراد بالای ۷۰ سال مشاهده می‌شود. همچنین ۵۰ درصد مستمری‌بگیران سازمان بهزیستی سالمندان هستند، ۲۲ درصد افراد دارای معلولیت کشور سالمند هستند و ۹ درصد بیماران خاص نیز در گروه سالمندان قرار دارند.

حسینی با اشاره به پدیده تنهایی سالمندان گفت: با پدیده تنهایی سالمندان نیز مواجه هستیم. در حال حاضر ۷۷ هزار زن سرپرست خانوار سالمند تحت پوشش سازمان بهزیستی قرار دارند که از این تعداد، ۵۱ هزار نفر تحت پوشش طرح توانمندسازی قرار گرفته‌اند.

وی ادامه داد: به ازای هر ۱۰۰ سالمند، ۱۸۵ نفر درگیر نگهداری از آنها هستند و این مسئله نشان می‌دهد سالمندی تنها یک موضوع فردی نیست، بلکه خانواده و جامعه را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.

رئیس دبیرخانه شورای سالمندان کشور با بیان اینکه سالمندی را می‌توان از دو منظر فرصت‌آفرین یا تهدیدآمیز مورد توجه قرار داد، گفت: ما در گذشته با امواج جمعیتی با نگاه مثبت برخورد نکرده‌ایم. موج جمعیت کودکی را به نوعی محو کردیم؛ به‌گونه‌ای که بسیاری از کودکان، کودکی نمی‌کنند و از دوره نوزادی به بزرگسالی پرتاب می‌شوند و نظام تعلیم و تربیت نیز در این زمینه بی‌تأثیر نیست.

حسینی افزود: نوجوانی نیز در کشور مورد توجه کافی قرار نگرفته است. دوره نوجوانی و جوانی در جامعه ایران استمرار قابل توجهی دارد، در حالی که باید برای این دوره نیز برنامه‌ریزی مناسبی داشته باشیم.

وی با اشاره به ضرورت توجه به دوره سالمندی بیان کرد: سالمندی دوره‌ای همراه با تعدد نقش‌ها و مسائل مختلف است، اما باید کاری کنیم این دوره که می‌تواند سرشار از فرصت باشد، مورد توجه قرار گیرد و از ظرفیت‌های آن استفاده شود.

حسینی با اشاره به برنامه‌های تحولی سازمان بهزیستی گفت: در بهزیستی ۱۳ چرخش تحول‌آفرین را دنبال می‌کنیم که یکی از آنها حرکت از سالمندی مخاطره‌آمیز به سمت سالمندی سالم است.

رئیس سازمان بهزیستی کشور افزود: مبنای نظری این تغییر پارادایم آن است که سالمندی از یک امر فردی به موضوعی خانوادگی، اجتماعی و جامعه‌ای تبدیل شده است. در گذشته بیشتر به دنبال حل کمبود‌های سالمندان بودیم، اما به تدریج نقش خانواده و جامعه و ضرورت ایجاد چتر حمایتی برای سالمندان مورد توجه قرار گرفت.

وی تأکید کرد: امروز نگاه ما این است که نباید به افراد بگوییم به دلیل سالمندی یا معلولیت، ناتوان هستند؛ چرا که معلولیت و ناتوانی صرفاً ناشی از تفاوت‌های فردی نیست، بلکه محیط نیز در ایجاد یا تشدید آن نقش دارد.

حسینی تصریح کرد: اگر محیط تفاوت‌های فردی افراد را نبیند، نابینایی یا ناتوانی جسمی می‌تواند به معلولیت تبدیل شود، اما اگر محیط برای همه افراد دسترس‌پذیر باشد، زمینه توانمندی برای همه اعضای جامعه فراهم خواهد شد. سال گذشته ۳۲۰۰ نفر از سالمندان به اشتغال خانگی نرم و پایدار هدایت شدند و می‌توان در حوزه مراقبت از سالمندان نیز برای جوانان اشتغال ایجاد کرد.

همچنین جان جابور نماینده سازمان جهانی بهداشت در ایران امروز در مراسم روز جهانی سالمند که با حضور علی ربیعی دستیار اجتماعی رئیس‌جمهور، سیدضیاء هاشمی معاون فرهنگی و اجتماعی معاون اول رئیس‌جمهور و سید جواد حسینی رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور در وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی برگزار شد گفت: شعار امسال روز جهانی سالمندان، «عمر بلند و با عزت: بازنگری ساختار‌ها برای زندگی طولانی‌تر» یادآور یکی از بزرگ‌ترین دستاورد‌های بشری و بیانگر مسئولیتی مهم در برابر نسل‌های کنونی و آینده است.

وی افزود: امروز انسان‌ها بیش از هر زمان دیگری عمر می‌کنند. انتظار می‌رود تا سال ۲۰۵۰، جمعیت افراد ۶۰ ساله و بالاتر در جهان به ۲.۱ میلیارد نفر برسد. جمهوری اسلامی ایران نیز همین گذار جمعیتی را با سرعتی قابل‌توجه تجربه می‌کند.

نماینده سازمان جهانی بهداشت در ایران بیان کرد: این سال‌های افزوده‌شده به طول زندگی یکی از بزرگ‌ترین دستاورد‌های بشریت است، اما این سال‌های بیشتر باید با سلامت، عزت، استقلال، امنیت، روابط معنادار و فرصت مشارکت در جامعه همراه باشد.

جابور ادامه داد: برای پاسخ‌گویی به این تحول باید نظام‌های خود را با درنظرگرفتن نیاز‌های افراد در تمامی مراحل زندگی بازنگری کنیم. نظام‌های سلامت و حمایت اجتماعی، شهر‌ها و جوامع، مسکن، حمل‌ونقل و فضا‌های عمومی باید با نیاز‌های مردمی که طولانی‌تر زندگی می‌کنند، سازگار شوند. این نظام‌ها همچنین باید تفاوت‌ها و تنوع گسترده میان سالمندان را به رسمیت بشناسند و به نابرابری‌هایی توجه کنند که ممکن است در طول زندگی شکل گرفته و انباشته شده باشند.

وی ادامه داد: بزرگداشت امسال با نقطه میانی «دهه سالمندی سالم ملل متحد» که سازمان جهانی بهداشت هدایت جهانی آن را بر عهده دارد، هم‌زمان شده است. این فرصت مناسبی است تا ضمن مرور پیشرفت‌های حاصل‌شده، اقدامات خود را در چهار حوزه به‌هم‌پیوسته شتاب بخشیم؛ تغییر نگرش، احساس و رفتار جامعه نسبت به افزایش سن و سالمندی؛ ایجاد جوامع و محیط‌هایی که توانمندی‌های سالمندان را تقویت می‌کنند؛ ارائه مراقبت‌های یکپارچه و فردمحور و تضمین دسترسی به مراقبت‌های طولانی‌مدت باکیفیت در زمان نیاز.

جابور عنوان کرد: سازمان جهانی بهداشت مفتخر است که جمهوری اسلامی ایران را در تبدیل این تعهدات به اقداماتی عملی حمایت می‌کند.

وی ادامه داد: یکی از محور‌های اصلی همکاری ما، رویکرد «مراقبت یکپارچه برای سالمندان» یا ICOPE است. این رویکرد کمک می‌کند خدمات سلامت و مراقبت، از تمرکز صرف بر بیماری‌های جداگانه فاصله گرفته و به‌سوی مراقبت‌هایی هماهنگ، یکپارچه و فردمحور حرکت کنند؛ مراقبت‌هایی که هدف آنها حفظ ظرفیت ذاتی و توانایی عملکردی سالمندان است.

نماینده سازمان جهانی بهداشت در ایران گفت: ما از پیشرفت‌هایی که در این حوزه با همکاری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، سازمان بهزیستی کشور و سازمان جهانی بهداشت حاصل شده است، استقبال می‌کنیم. سازمان جهانی بهداشت همچنان متعهد است تا از ادغام رویکرد ICOPE در برنامه‌های ملی ایران و تقویت همکاری میان بخش‌های سلامت، رفاه و خدمات جامعه‌محور حمایت کند.

وی بیان کرد: توانبخشی مبتنی بر جامعه نیز رویکرد مهم دیگری است که به سالمندان و افراد دارای معلولیت کمک می‌کند استقلال خود را حفظ کنند، در جامعه مشارکت داشته باشند و به حمایت‌های مورد نیاز در مجاورت محل زندگی خود دسترسی پیدا کنند.

وی گفت: سازمان جهانی بهداشت به حمایت از شرکای ملی و محلی برای گسترش رویکرد‌های جامعه‌محور در سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و اجرای مداخلات فراگیر ادامه خواهد داد تا زمینه دستیابی به پیامد‌های عادلانه‌تر سلامت فراهم شود.

جابور بیان کرد: سازمان جهانی بهداشت همچنین از توسعه محیط‌های دوستدار سالمند در ایران حمایت می‌کند. شهر‌ها و جوامع دوستدار سالمند با بهبود محیط‌های فیزیکی و اجتماعی و خدمات مورد نیاز، به افراد امکان می‌دهند همچنان به فعالیت‌هایی بپردازند که برایشان ارزشمند و معنادار است.

نماینده سازمان جهانی بهداشت در ایران متذکر شد: امیدواریم تجارب ایران در این زمینه بیش‌ازپیش تقویت و مستند شوند؛ شهر‌های بیشتری از کشور با شبکه جهانی شهر‌ها و جوامع دوستدار سالمند سازمان جهانی بهداشت ارتباط برقرار کنند و در آینده، دبیرخانه شورای ملی سالمندان ایران نیز به‌عنوان عضو همکار به این شبکه بپیوندد.

وی گفت: تحقق این امر فرصت‌های ارزشمندی برای تبادل دانش، یادگیری از تجارب جهانی و معرفی دستاورد‌های ایران در سطح بین‌المللی فراهم خواهد کرد.

جابور تصریح کرد: سازمان جهانی بهداشت در تمامی این حوزه‌ها متعهد است به حمایت‌های فنی خود ادامه دهد؛ دسترسی به شواهد، رهنمود‌ها و استاندارد‌ها را تسهیل کند؛ ظرفیت‌های ملی و محلی را تقویت کند؛ از مستندسازی و به‌اشتراک‌گذاری تجارب ایران حمایت کند؛ و نهاد‌ها و متخصصان ایرانی را به همتایان و شبکه‌های بین‌المللی مرتبط سازد.

وی گفت: با این‌حال، سیاست‌ها و خدمات مربوط به سالمندان نباید بدون مشارکت خود آنان طراحی شوند. صدا، تجربه، خواسته‌ها و نیاز‌های گوناگون سالمندان باید در کانون تصمیماتی قرار گیرد که بر زندگی آنان تأثیر می‌گذارد.

وی بیان کرد: در این روز جهانی، باید بار دیگر تأکید کنیم که طولانی‌تر شدن زندگی، صرفاً به معنای بیشتر شدن تعداد سال‌های عمر نیست؛ بلکه باید به معنای افزودن سلامت، عزت، مشارکت و معنا به سال‌های عمر باشد.

جابور افزود: سازمان جهانی بهداشت مشتاق است همکاری نزدیک خود را با دولت جمهوری اسلامی ایران، سازمان بهزیستی کشور، شرکای سازمان ملل متحد، جامعه مدنی و مهم‌تر از همه، خود سالمندان ادامه دهد تا نظام‌ها و جوامعی ایجاد شوند که در آنها همه افراد بتوانند دوران سالمندی را با سلامت، عزت و برخورداری از فرصت‌های برابر سپری کنند.