قهوه فراتر از کافئین؛ ۷ اثر کمترشناخته‌شده بر بدن

قهوه بیشتر به خاطر کافئین و توانایی‌اش در هوشیارکردن ما شناخته می‌شود؛ اما این نوشیدنی چیزی فراتر از کافئین حل‌شده در آب گرم است. قهوه یک عصاره گیاهی با ترکیبات شیمیایی پیچیده است که صد‌ها ترکیب فعال دارد. این ترکیبات حتی وقتی قهوه بدون کافئین (یعنی قهوه‌ای که کافئین آن گرفته شده است) می‌نوشید، می‌توانند اثرات عجیب و شگفت‌انگیزی در بدن داشته باشند که در ادامه، هفت مورد از آنها را می‌خوانید.

۱. قهوه می‌تواند شما را به دستشویی بفرستد

یک مطالعه نشان می‌دهد حدود سه نفر از هر ۱۰ نفر می‌گویند بلافاصله بعد از نوشیدن قهوه احساس دفع دارند. این اتفاق به‌سرعت می‌افتد و هم پس از نوشیدن قهوه معمولی و هم با قهوه بدون کافئین رخ می‌دهد پس فقط کافئین مسئول آن نیست. دقیقاً مشخص نیست کدام ترکیب قهوه این اثر را ایجاد می‌کند.

روده بزرگ، صبح‌ها فعال‌تر است و بیشتر مردم اولین قهوه‌شان را همان زمان می‌نوشند. موادی که به قهوه اضافه می‌کنید هم می‌توانند روی روده اثر بگذارند. لاکتوز شیر یا بعضی شیرین‌کننده‌های بدون قند هم می‌توانند روده را به حرکت درآورند، مخصوصاً اگر زیاد مصرف شوند.

۲. قهوه می‌تواند روی ریفلاکس، چشم و گوش اثر بگذارد

قهوه می‌تواند علائم ریفلاکس را در بعضی افراد بدتر کند. ریفلاکس یعنی برگشت اسید معده به مری و همیشه فقط به‌صورت سوزش سر دل حس نمی‌شود. وقتی ریفلاکس به گلو و راه‌های تنفسی برسد، می‌تواند باعث سرفه، خس‌خس سینه و سایر علائم تنفسی شود.

کافئین می‌تواند در بعضی افراد مبتلا به گلوکوم (آب‌سیاه) یا فشار بالای چشم، فشار داخل چشم را موقتاً بالا ببرد. کنترل این فشار بخش مهمی از محافظت از عصب اصلی چشم است؛ بنابراین ممکن است به بعضی از این افراد توصیه شود مصرف قهوه و کافئین را محدود کنند.

یک بیماری گوش هم وجود دارد که در آن لوله ارتباطی گوش میانی به پشت بینی به‌طور غیرطبیعی باز می‌ماند. در این حالت، فرد صدای خودش یا نفس کشیدنش را غیرعادی بلند می‌شنود. به افراد مبتلا به این بیماری، که اختلال بازماندن دائم شیپور استاش نام دارد، گاهی توصیه می‌شود نوشیدنی کافئین‌دار کمتر و آب بیشتر بنوشند، چون کم‌آبی می‌تواند علائم را تشدید کند؛ اما شواهد مستقیم کمی وجود دارد که خود قهوه باعث این بیماری شود.

رابطه کافئین با میگرن پیچیده است: کافئین می‌تواند به تسکین میگرن کمک کند، اما مصرف زیاد آن یا قطع ناگهانی مصرف معمول، در بعضی افراد می‌تواند حمله میگرن را تحریک کند.

۳. قهوه می‌تواند با دارو‌های شما تداخل کند

قهوه می‌تواند نحوه عمل بعضی دارو‌ها در بدن را تغییر دهد. مثلاً می‌تواند جذب لووتیروکسین، داروی تیروئید، و آلندرونِیت، داروی پوکی استخوان، را کاهش دهد.

کافئین می‌تواند تجزیه داروی ضدروان‌پریشی کلوزاپین را کند نماید و غلظت آن را در خون بالا ببرد. گاهی هم دارو‌ها نحوه عمل قهوه را تغییر می‌دهند. مثلاً آنتی‌بیوتیک سیپروفلوکساسین تجزیه کافئین را کند می‌کند. پس قهوه معمول شما ممکن است مدت بیشتری در بدن بماند.

۴. قهوه می‌تواند روی کلسترول شما اثر بگذارد

قهوه ترکیباتی به نام دی‌تِرپِن (نوعی ترکیب گیاهی که در قهوه و بعضی روغن‌های گیاهی یافت می‌شود) دارد. دو مورد از این ترکیبات، کافستول (cafestol) و کاهوئول (kahweol)، می‌توانند کلسترول تام و کلسترول اِل‌دی‌اِل (کلسترول بد) را بالا ببرند.

اما در آزمایش‌های کوتاه‌مدت، همین ترکیبات لیپوپروتئین آ (نوعی چربی خون که بالا بودنش با خطر بیماری قلبی مرتبط است) را پایین می‌آورند. این ممکن است نشانه کاهش خطر حمله قلبی یا سکته باشد.

سایر ترکیبات قهوه، از جمله اسید‌های کلروژنیک (chlorogenic acids)، ممکن است به‌طور خفیف فشار خون را پایین بیاورند و عملکرد رگ‌های خونی را بهبود دهند.

پس در مجموع، مشخص نیست قهوه برای سلامت قلب مفید است یا مضر.

۵. قهوه ممکن است میکروب‌های روده شما را تغذیه کند

فقط شما نیستید که از قهوه بهره می‌برید؛ آزمایش‌ها نشان می‌دهد میکروب‌های روده هم از قهوه تغذیه می‌کنند. بعضی از اسید‌های کلروژنیک قهوه در روده کوچک جذب نمی‌شوند و به روده بزرگ می‌رسند. آنجا میکروب‌ها آنها را به ترکیبات دیگری تجزیه می‌کنند.

قهوه حاوی کربوهیدرات‌های پیچیده و ملانوئیدین (ترکیباتی که هنگام برشته‌شدن دانه قهوه ساخته می‌شوند) است که به روده بزرگ می‌رسند و میکروب‌های روده آنها را تخمیر می‌کنند.

مطالعات کوچک روی انسان نشان می‌دهد نوشیدن قهوه می‌تواند ترکیب میکروبیوم روده (مجموعه باکتری‌ها و میکروب‌های مفیدی که در روده زندگی می‌کنند) را تغییر دهد؛ اما شواهد هنوز در حال شکل‌گیری است و زود است که قهوه را یک پری‌بیوتیک (ترکیبی که غذای باکتری‌های مفید روده است) بنامیم.

۶. قهوه می‌تواند سطح آهن شما را تحت تأثیر قرار دهد

قهوه می‌تواند جذب آهن از غذا را کم کند. اگر همراه با غذا قهوه بنوشید، جذب آهن غیرهِم (non-haem iron) به‌طور چشمگیری کاهش پیدا می‌کند.

آهن در غذا‌ها دو شکل دارد: آهن هِم (heme iron) که بیشتر در گوشت، مرغ و ماهی یافت می‌شود و بدن آن را راحت جذب می‌کند، و آهن غیرهِم که بیشتر در غذا‌های گیاهی مثل سبزیجات، حبوبات و غلات وجود دارد و جذبش سخت‌تر است.

این اثر عمدتاً به کافئین مربوط نیست. پلی‌فنول‌های قهوه، از جمله اسید‌های کلروژنیک، می‌توانند در دستگاه گوارش به آهن بچسبند و جذب آن را سخت‌تر کنند.

این موضوع بیشتر برای کسانی مهم است که ذخایر آهن پایینی دارند یا آهن مورد نیازشان را عمدتاً از منابع گیاهی می‌گیرند. اما دلیل نمی‌شود که همه، قهوه صبحانه‌شان را کنار بگذارند.

۷. قهوه می‌تواند دستگاه گوارش را به کار بیندازد

قهوه حتی وقتی غذایی برای هضم وجود ندارد، می‌تواند بخش‌هایی از دستگاه گوارش شما را به‌کار بیندازد، می‌تواند بخش‌هایی از دستگاه گوارش شما را به‌کار بیندازد. این اتفاق هم با قهوه معمولی می‌افتد و هم با قهوه بدون کافئین؛ یعنی ترکیبات دیگری غیر از کافئین در فنجان شما با دستگاه گوارش حرف می‌زنند.

مشخص نیست این هشدار گوارشی تغییری در احساس گرسنگی شما ایجاد می‌کند یا نه. قهوه می‌تواند روی هورمون‌های گوارشی مرتبط با اشتها و سیری هم اثر بگذارد؛ اما مطالعات به‌طور یک‌دست نشان نداده‌اند که این موضوع به بیشتر یا کمتر غذاخوردن منجر می‌شود.

جمع‌بندی: اینها همه یعنی چه؟

کافئین و احساس هوشیاری بیشتر ممکن است محبوب‌ترین ویژگی قهوه باشد، اما داستان قهوه به اینجا ختم نمی‌شود. کافئین می‌تواند تأثیرات بسیار بیشتری داشته باشد.

یک فنجان قهوه حاوی صد‌ها ترکیب است که می‌توانند با دستگاه گوارش، میکروب‌ها، داروها، مواد مغذی و موارد دیگر، گاهی به شکل‌هایی گیج‌کننده و غیرمنتظره، تعامل کنند.

به گفته متخصصان، برای بیشتر مردم، قهوه در حد معمول بی‌خطر است؛ اما اگر داروی خاصی مصرف می‌کنید یا بیماری زمینه‌ای دارید، بهتر است درباره میزان مصرف قهوه‌تان با پزشک مشورت کنید.